ויחפרו בארות - של תורה ותפילה; וסתמום פלישתים - סכנת ליצנות
קאטאלאג: שיעורים לבחורים נומ׳ 3 פאקעט גייד ז׳ 52 אידיש 42 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט אז יצחק אבינו'ס גראבן בארות איז די עבודה פון הארעווען אין תורה און תפילה ביז מ'קומט צו די מים חיים, און ער ווארנט אז די פלשתים וואס האבן פארשטאפט די בארות זענען די ליצנות, וואס קילט אפ דעם חשק צו דאווענען מיט התלהבות.
דער משגיח עפנט מיט דער עבודה פון יעדן פון די אבות הקדושים, און גייט אריבער צו יצחק אבינו'ס גראבן בארות. וויבאלד דער רבונו של עולם האט באשאפן אלעס, ליגט קדושה אין יעדע זאך; גרויסע צדיקים האבן געקענט דינען דעם אייבערשטן מיט אלעס, און פשוט'ע מענטשן האבן די תרי"ג מצוות. יצחק'ס בארות זענען געווען פעולות, און א איד דארף אזוי אויך גראבן אין דער גמרא ביז די תורה איז מגלה מורא'דיגע זאכן. די פלשתים וואס האבן פארשטאפט די בארות זענען געווען לצים, וואס זאגן אויף אלעס "סתם בארות", און זייער ליצנות קילט אפ דעם חשק צו דאווענען מיט השתפכות הלב. דורך דעם יערות דבש'ס בריוו, דורך דעם וואס מ'האט נישט געשאצט דעם חפץ חיים און מ'האט געלאכט פון דוד המלך, ווייזט דער משגיח אז תפילה איז דער חלק פון א מענטש'ס גאנצן עמל. ער שטעלט אוועק דבקות קעגן ידיעת התורה, ערקלערט אז מאמענטן פון דבקות זענען א הכנה צו לערנען, ברענגט די מדריגות פון דאווענען פון נשמת און פונעם בית אהרן, און בעט די בחורים צו דאווענען מיט לעבעדיגקייט. צום סוף רעדט ער וועגן זיך מחזק זיין אין תורה אין חודש כסלו.
ענינים: כוונה אין דאווענען · תורה לשמה און התמדה · חברים און די סביבה
סדר השיעור
-
0:00 די עבודה פון יעדן פון די אבות
דער משגיח מערקט אן אז יעדער פון די אבות האט געהאט זיין עבודה: אברהם האט געבויט מזבחות, יצחק האט געגראבן בארות, יעקב האט געשניצט שטעקלעך ביי די שקתות המים. ער זאגט אז ער וועט רעדן וועגן יצחק'ס גראבן, און ערקלערט אז וויבאלד דער רבונו של עולם האט באשאפן אלעס, ליגט קדושה אין יעדע זאך.
-
3:17 גראבן אין תורה ביז די מים חיים שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם בעל שם טוב'ס בעכער און טיש, און מעשיות פונעם קאצקער און פונעם חתם סופר, צו ווייזן ווי גרויסע צדיקים האבן געדינט דעם אייבערשטן מיט יעדע זאך, בשעת מיר האבן די מצוות. ער ערקלערט אז יצחק'ס בארות זענען געווען פעולות, און א איד דארף גראבן אין דער גמרא ביז די תורה איז מגלה מורא'דיגע זאכן.
-
9:08 די פלשתים: די סכנה פון ליצנות שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז די פלשתים זענען געווען לצים, וואס זייערע וויצן קילן אפ א בחור'ס לערנען און דאווענען, און ער ברענגט דעם מדרש און דעם קול שמחה: זיי האבן געזאגט "סתם בארות" און זיי אנגעפילט מיט עפר, דער יסוד פון עצלות. יצחק האט זיי נאכאמאל אויסגעגראבן, און דאס לערנט יגיעה אין תורה און אין תפילה.
-
13:08 דעם יערות דבש'ס בריוו וועגן לאנג דאווענען שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח לערנט א בריוו אינעם יערות דבש: דער קעניגסבערגער רב האט געפרעגט רבי יהונתן אייבשיץ וועגן זיין לאנגע שמונה עשרה ראש השנה, און ער האט געענטפערט אז אין די וואכן לאזט אים זיין לערנען און די צרכי ציבור נישט דאווענען לאנג, פונדעסטוועגן האלט ער נאך אין שמונה עשרה ווען דער ציבור זאגט קדושה, און מ'לאכט פון אים.
-
18:42 צדיקים וואס מ'האט געלאכט פון זיי; תפילה איז דער חלק שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ווייזט אז מ'לאכט פון צדיקים בשעת זיי לעבן, מיט א מעשה פון יונגע תלמידים אין ראדין וואס זענען נישט געגאנגען הערן דעם חפץ חיים. ער קומט צוריק צום יערות דבש'ס ווערטער אז תפילה איז זיין חלק פון זיין גאנצן עמל, ברענגט דאס זעלבע פונעם בריסקער רב, און ווייזט פון תהלים אז מ'האט אפילו געלאכט פון דוד המלך און ער האט ווייטער געדאווענט.
-
23:49 דבקות און ידיעת התורה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח רופט דבקות די גרעסטע מצוה און ברענגט פונעם שולחן ערוך הרב אז מ'מעג מבטל זיין תורה דערפאר, אחוץ ידיעת התורה וואס איז פריער. ער ערקלערט די מחלוקת וואס ידיעת התורה מיינט, דורך דעם רמב"ם און דעם בית יוסף, און ער שליסט אז פשוט'ע מענטשן מעגן זיך פארט אפשטעלן פאר מאמענטן פון דבקות ביי תפילה, ביי נשמת אדער ביי זמירות.
-
29:00 תפילה איז א הכנה צו תורה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח דערציילט ווי דער גערער רבי, דער אמרי אמת, האט געלערנט גמרא מיט דבקות ביי דער כנסיה גדולה, און ערקלערט אז ווער עס האט געהאט א מאמענט פון קירבה ביי דאווענען, לערנט נאכדעם מיט שמחה און מיט אן אנדער צוגאנג. ער ברענגט די גמרא אז תפילה שטייט אין די העכסטע פון דער וועלט, און פונדעסטוועגן איז מען זיך מזלזל דערמיט.
-
32:37 מדריגות אין דאווענען: נשמת און דער בית אהרן
דער משגיח ברענגט דעם וויזשניצער'ס פשט אין "בפי ישרים" פון נשמת: וואס העכער א מענטש שטייט, אלץ ווייניגער גשמיות'דיגע תנועות דארף זיין תפילה, און גרויסע צדיקים האבן געקענט דאווענען שנעל אן א סימן פון אויסן. פונעם בית אהרן ערקלערט ער אז צדיקי אמת זענען ווי שרפים, און אנדערע זענען ווי אופנים און חיות הקודש, וואס הייבן זיך אויף נאר מיט א רעש גדול.
-
36:27 דאווענען מיט לעבעדיגקייט; כסלו און תורה
דער משגיח בעט די בחורים צו דאווענען מיט ווארעמקייט און התפעלות אויף א באקוועמען קול, מיט א שיינעם נוסח, און דערציילט פון א בחור וואס האט געענטפערט אויף א טענה פארוואס ער דאווענט הויך, אז ביי א בעיסבאל שפיל שרייט דער גאנצער עולם. צום סוף רופט ער זיך מחזק זיין אין תורה אין חודש כסלו, ווייל די חשמונאים האבן געהאט מסירות נפש פאר תורה.
דער שיעור, אויסגעשריבן
די עבודה פון יעדן פון די אבות
דער משגיח מערקט אן אז יעדער פון די אבות הקדושים האט געהאט זיין אייגענע עבודה: אברהם אבינו האט געבויט מזבחות און מקריב געווען קרבנות, יצחק אבינו האט געגראבן בארות נאכאמאל און נאכאמאל, און יעקב אבינו האט געשניצט שטעקלעך ביי די שקתות המים. היינט וועט ער רעדן וועגן יצחק'ס עבודה. וויבאלד דער רבונו של עולם האט באשאפן אלעס, אפילו ערד, טייכן און ביימער, ליגט קדושה אין יעדע זאך פון זיין בריאה.
גראבן אין תורה ביז די מים חיים
גרויסע צדיקים, ערקלערט דער משגיח, האבן געקענט דינען דעם אייבערשטן מיט יעדע זאך. ער דערציילט פון א קאצקער חסיד וואס האט געזען דעם בעל שם טוב'ס אלטן טיש, און דער קאצקער האט אים צוגעפירט צום פענסטער צו קוקן אויפן רבונו של עולם'ס הימל; און פונעם חתם סופר, וואס האט געזאגט פאר זיין זון אז ער האט קיינמאל נישט גערעדט דברים בטלים, און אפילו אוועקלייגן א גלעזל איז ביי אים מיט א הלכה. פשוט'ע מענטשן, זאגט ער, האבן די מצוות.
אזוי זענען יצחק'ס בארות געווען פעולות מיט א תוכן, ביז ער איז צוגעקומען צו די מים חיים. ממילא, זאגט דער משגיח, דארף א איד נעמען א גמרא און גראבן און גראבן ביז די תורה איז אים מגלה מורא'דיגע זאכן; ווערט אים גארנישט נתגלה, איז א סימן אז ער דארף גראבן לענגער און טיפער.
די פלשתים: די סכנה פון ליצנות
דער משגיח ערקלערט אז די פלשתים וואס האבן פארשטאפט די בארות זענען געווען לצים, אזוי ווי ס'שטייט אין מדרש. איין וויץ אויף א בחור וואס זיצט און לערנט, אדער אויף א לענגערע שמונה עשרה, קילט אפ ביי אלעמען דעם חשק צו דאווענען מיט השתפכות הלב. ער ברענגט פונעם קול שמחה אז די פלשתים האבן געזאגט "סתם בארות" און זיי אנגעפילט מיט עפר, דער יסוד פון עצלות; יצחק האט זיי נאכאמאל אויסגעגראבן, און דאס לערנט יגיעה אין תורה און אין תפילה. ג,ד
דעם יערות דבש'ס בריוו
דערנאך לערנט דער משגיח א בריוו וואס איז געדרוקט אינעם יערות דבש. דער קעניגסבערגער רב האט געהערט אז רבי יהונתן אייבשיץ דאווענט ראש השנה שמונה עשרה כמעט ביז קריאת התורה, אבער נישט אין די וואכן. ער האט געענטפערט אז אין די וואכן לאזן אים די שיעורים און די צרכי העיר נישט, און ער קען נישט ווארטן א שעה פארן דאווענען ווי די חסידים הראשונים פון דער משנה. פונדעסטוועגן האלט ער נאך אין שמונה עשרה ווען דער ציבור זאגט קדושה, און מ'לאכט פון אים. ז,ח
מ'לאכט פון צדיקים בשעת זיי לעבן
מ'לאכט פון צדיקים, זאגט דער משגיח, בשעת זיי לעבן, און ערשט שפעטער דערקענט מען זיי. א רבי זיינער האט דערציילט ווי ער איז, ווען ער איז געווען א יונגער תלמיד אין ראדין, נישט געגאנגען הערן דעם חפץ חיים'ס שמועסן, און ערשט שפעטער פארשטאנען ווער ער איז. דער יערות דבש שרייבט אז שטיין פארן רבונו של עולם אין תפילה איז זיין חלק פון זיין גאנצן עמל, און דאס זעלבע האט דער משגיח געהערט אין נאמען פונעם בריסקער רב. אפילו פון דוד המלך, ווי ער שרייבט אין תהלים, האבן ליידיגגייער געלאכט, און ער האט ווייטער געדאווענט. ז,ט
דבקות און ידיעת התורה
די גרעסטע מצוה, זאגט דער משגיח, איז דבקות, און דער שולחן ערוך הרב לאזט מבטל זיין תורה דערפאר, אחוץ דעם חיוב פון ידיעת התורה. דער רמב"ם האלט אז דאס מיינט צו קענען די הלכות, און דערפאר האט ער געשריבן דעם משנה תורה; אנדערע ראשונים פאדערן אויך די מקורות, ווי דער בית יוסף האט געשריבן, נאר אויף די דינים וואס זענען נוגע בזמן הזה. פונדעסטוועגן מוז מען מבטל זיין תורה פאר מצוות, און ממילא מעגן אפילו פשוט'ע מענטשן זיך אפשטעלן פאר מאמענטן פון דבקות ביי תפילה, ביי נשמת אדער ביי זמירות. י,כ,ל
תפילה איז א הכנה צו תורה
דער משגיח דערציילט פון א רבי וואס האט געזען דעם גערער רבי'ן, דעם אמרי אמת, לערנען גמרא שעות לאנג מיט א דבקות וואס ער האט ביי אנדערע צדיקים געזען נאר ביי תפילה. א מאמענט פון קירבה ביים דאווענען איז א הכנה צו תורה: נאכדעם לערנט מען מיט שמחה, ווי איינער מיט וועמען דער מלך האט גערעדט. אבער, ווי די גמרא זאגט, זענען מענטשן מזלזל אין תפילה. מ
מדריגות אין דאווענען
דער משגיח ברענגט דעם וויזשניצער'ס פשט אין נשמת: יעדער דארף גשמיות'דיגע תנועות ביים דאווענען לויט זיין מדריגה, און וואס העכער ער שטייט אלץ ווייניגער, ביז גרויסע צדיקים האבן געקענט דאווענען שנעל אן קיין סימן פון אויסן. פונעם בית אהרן ערקלערט ער אז אזעלכע צדיקים זענען ווי שרפים, און אנדערע זענען ווי אופנים און חיות הקודש, וואס הייבן זיך אויף נאר מיט א רעש גדול. מיר, זאגט ער, מוזן גראבן. נ,ס
דאווענען מיט לעבעדיגקייט
דער משגיח בעט די בחורים צו דאווענען מיט ווארעמקייט און לעבעדיגקייט, אויף א באקוועמען קול מיט א שיינעם נוסח, נישט שרייען ביז מ'ווערט הייזעריג. א בחור וואס מ'האט געהאט א טענה אויף זיין הויך דאווענען האט געענטפערט אז ביי א בעיסבאל שפיל שרייט דער גאנצער סטאדיאן; פארוואס זאל מען זיך נישט אויפרעגן ווען מ'רעדט צום רבונו של עולם? ווער עס מיינט עפעס מיטן דאווענען, זאגט דער משגיח, ווערט אויפגערעגט, ווי ביים גוט לערנען.
צום סוף רעדט ער וועגן כסלו: די חשמונאים האבן געהאט מסירות נפש פאר תורה, און ס'איז א צייט זיך מחזק צו זיין אין תורה.
מראי מקומות
תורה
נביאים
כתובים
משנה
תלמוד בבלי
מדרש
ראשונים
אחרונים און חסידות
תפילה און פיוט
אנדערע
עיקרי הדברים
- 0:10 יעדער פון די אבות הקדושים האט געהאט זיין אייגענע עבודה, און יצחק'ס עבודה איז געווען צו גראבן בארות נאכאמאל און נאכאמאל.
- 7:46 די עבודה פון א איד איז צו גראבן און גראבן אין תורה מיט א גמרא ביז ער קומט צו די מים חיים און די תורה איז אים מגלה מורא'דיגע זאכן; ווערט אים גארנישט נתגלה, דארף ער גראבן לענגער און טיפער.
- 9:12 די פלשתים וואס האבן פארשטאפט די בארות זענען געווען לצים, און זייער ליצנות פון לערנען און פון לאנג דאווענען קילט אפ דעם חשק צו א תפילה מיט השתפכות הלב.
- 18:11 דער יערות דבש האט געשריבן אז חוץ זיין לערנען און זיין ארבעט פארן ציבור, איז זיין חלק פון זיין גאנצן עמל דער מאמענט ווען ער שטייט פארן רבונו של עולם אין תפילה, אפילו ווען מ'לאכט פון אים.
- 28:24 מאמענטן פון דבקות ביי תפילה, אפילו נאר עטליכע מאל א יאר, נעמען נישט אוועק פון ידיעת התורה; זיי זענען א הכנה וואס מאכט פון א מענטש'ס לערנען אן אנדערע תורה.
- 36:27 פשוט'ע מענטשן דארפן דאווענען מיט לעבעדיגקייט און התפעלות, אויף א באקוועמען קול, נישט שרייען ביז מ'ווערט הייזעריג.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 10:48 פארוואס זאל מען ליינען ראש השנה וועגן דעם קריג פון אברהם מיט אבימלך איבער איין באר?
תירוץ: 10:54 ווייל א באר פון אברהם איז נישט קיין קלייניגקייט; די פלשתים האבן געזאגט "סתם בארות", אבער ס'איז געווען א גרויסע עבודה.
-
קשיא: 27:12 אויב ידיעת התורה איז פריער, מעג איינער וואס קען נאך נישט די גאנצע תורה זיך אפזאגן פון דאווענען און מצוות?
תירוץ: 27:21 ניין; מ'מוז מבטל זיין תורה פאר מצוות, און ווער עס וואלט זיך אפגעזאגט ווייזט אז זיין לערנען איז נישט לשמה; דערפאר מעג מען זיך אין געוויסע מאמענטן אפשטעלן אפילו פאר דבקות.
-
קשיא: 37:56 פארוואס מעג מען שרייען ביים דאווענען ווען מענטשן האבן טענות דערויף?
תירוץ: 39:28 פונקט ווי א מענטש שרייט ווען ער איז אויפגערעגט אדער אין כעס, אדער רעדט הויך ווען ער לערנט גוט, אזוי ווערט דער וואס מיינט עפעס מיטן דאווענען אויפגערעגט דערפון; נאר עס דארף זיין אויף א באקוועמען קול, מיט א שיינעם נוסח.
מעשיות
-
4:19 דעם בעל שם טוב'ס טיש און דעם רבונו של עולם'ס הימל
א קאצקער חסיד איז געפארן אין א שטאט וואו ער האט געזען דעם בעל שם טוב'ס אלטן טיש. ווען ער איז צוריקגעקומען האט אים דער קאצקער געפרעגט וואס ער האט געזען, און ער האט דערציילט פונעם טיש. האט אים דער קאצקער צוגעפירט צום פענסטער און געהייסן קוקן אויפן הימל, וואס איז דעם רבונו של עולם'ס הימל שוין טויזנטער יארן.
אין דער מעשה: the Kotzker Rebbe, דער הייליגער בעל שם טוב
-
5:41 דער חתם סופר און דאס גלעזל אויפן טיש
בשעת דער חתם סופר האט געלערנט איז געקומען א בעל הבית וועגן א וויכטיגע זאך, און ער האט זיך מיט אים דורכגערעדט. איינער פון זיינע זין האט זיך אוועקגעזעצט ווייטער כדי נישט צו הערן. האט דער חתם סופר אים געפרעגט פארוואס ער האט זיך נישט צוגעהערט, און דער זון האט געענטפערט אז ס'איז געווען סתם גשמיות'דיגע רייד. האט דער חתם סופר געזאגט אז ער האט קיינמאל נישט גערעדט דברים בטלים, און אפילו ווען ער נעמט א גלעזל פונעם טיש און לייגט עס אוועק, איז דאס מיט א הלכה.
אין דער מעשה: דער חתם סופר
-
18:54 תלמידים אין ראדין וואס זענען נישט געגאנגען צום חפץ חיים
א רבי פונעם משגיח אין ישיבה האט דערציילט אז ווען ער איז געווען א יונגער תלמיד אין ראדין, זענען ער און זיינע חברים די עילוים נישט געגאנגען הערן דעם חפץ חיים'ס שמועסן, ווייל זיי האבן געמיינט אז דאס איז פאר פשוט'ע שניידערס און שוסטערס. ערשט שפעטער, ווען ער איז ארויס אין דער וועלט, האט ער פארשטאנען ווער דער חפץ חיים איז; בשעת ער איז דארט געווען האט ער געמיינט אז ער איז סתם א פרומער אלטער איד.
אין דער מעשה: דער חפץ חיים
-
29:10 דער אמרי אמת לערנט מיט דבקות
א רבי וואס איז געווען ביי דער כנסיה גדולה פון אגודת ישראל האט געזען דעם גערער רבי'ן, דעם אמרי אמת, זיצן פאר זיין הויז און לערנען גמרא שעות לאנג מיט א מורא'דיגער דבקות. ער איז שטארק נתפעל געווארן, און האט געזאגט אז ער האט געזען אסאך גרויסע צדיקים מיט דבקות ביי תפילה, אבער דבקות ביים לערנען האט ער געזען נאר ביים גערער רבי'ן.
אין דער מעשה: דער אמרי אמת
-
37:53 דער בחור און די בעיסבאל שפיל
איינער האט געהאט א טענה צו א בחור פארוואס ער דאווענט אזוי הויך. האט דער בחור געענטפערט אז נעכטן ביינאכט איז ער געווען ביי א בעיסבאל שפיל, וואו דער גאנצער סטאדיאן האט געשריגן און זיך נתפעל געווען ווען א שפילער האט געגעבן א קלאפ דעם באל; אויב מ'ווערט אזוי אויפגערעגט דערפון, פארוואס זאל מען נישט ווערן אויפגערעגט ווען מ'רעדט צום רבונו של עולם.
געדאנקען
- 6:48 יצחק'ס בארות זענען נישט געווען סתם בארות, נאר פעולות מיט וואס ער האט זיך געמוטשעט ביז ער איז צוגעקומען צו די מים חיים, וואס איז דער רבונו של עולם אליין; אז מ'לערנט אין דער תורה וועגן די בארות, לערנט מען אז מ'דארף זיך מוטשען און גראבן כדי צו קומען צו אים.
- 11:33 לויטן קול שמחה איז די פלשתים'ס פארשטאפן די בארות געווען זייער זאגן אז ס'איז "סתם בארות" און מ'דארף זיך גארנישט אפלערנען דערפון; די ליצנות אליין איז דאס וואס פארשטאפט דעם מקור.
- 12:40 דער עפר מיט וואס די פלשתים האבן אנגעפילט די בארות איז דער יסוד העפר, דער שורש פון עצלות, אזוי אז ליצנות פירט צו עצלות, און יצחק'ס נאכאמאל גראבן מיינט מחדש זיין די יגיעה אין תורה און אין תפילה.
- 33:17 דער וויזשניצער לערנט די ווערטער פון נשמת ווי מדריגות: וואס העכער א מענטש שטייט, אלץ ווייניגער גשמיות דארף זיין תפילה; פון די ישרים וואס זינגען און שרייען, ביז די צדיקים מיט די ליפן, די חסידים מיט דער צונג, און די קדושים וואס זייער דאווענען איז אינגאנצן אינעווייניג.
- 30:12 מאמענטן פון דבקות ביי דאווענען זענען א הכנה צו תורה: נאך אזא מאמענט איז א מענטש'ס לערנען אנדערש, ווי איינער מיט וועמען דער מלך האט גערעדט.
- 27:21 ווער עס וואלט נישט געוואלט דאווענען אדער טאן מצוות ווייל ער קען נאך נישט די גאנצע תורה, ווייזט אז זיין לערנען איז נישט לשמה, און דערפאר מוז מען מבטל זיין תורה פאר מצוות.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 8:15 דער משגיח מוטיגט די בחורים צו הארעווען אין תורה, און גראבן טיפער אויב עס ווערט זיי נאך גארנישט נתגלה.
- 37:02 דער משגיח זאגט אז מ'דארף דאווענען מיט לעבעדיגקייט און התפעלות, נישט שרייען אויפן העכסטן טאן נאר אויף א באקוועמען, מיט נוסח און מיט א שיינעם ניגון.
- 40:31 דער משגיח רופט צו נוצן דעם חודש כסלו זיך מחזק צו זיין אין תורה מיט א נייעם כח.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אבימלך, אברהם אבינו, דוד המלך, די חשמונאים, דער אמרי אמת, דער בריסקער רב, דער הייליגער בעל שם טוב, דער וויזשניצער רבי, דער חפץ חיים, דער חתם סופר, דער קאצקער רבי, דער קעניגסבערגער רב, דער רבי ר' בונם, דער רמב"ם, יעקב אבינו, יצחק אבינו, ר' רפאל סאלאווייטשיק, רבי יהונתן אייבשיץ, רבי יוסף קארו
ערכים ביטול תורה, דביקות, ליצנות, לשמה, מלאכי השרת, עפר, עצלות, רבונו של עולם