הספד

על אדמו"ר מסאטמאר זצ"ל

קאטאלאג: שונות נומ׳ ⁨14⁩ פאקעט גייד ז׳ 35 תשל"ט (1978–79) אידיש 1 שעה 32 מינ׳

הערן

  1. אראפלאדן · לענג 1 שעה 32 מינ׳

עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן

נאטיצן נאטיצן צוגעגרייט דורך AI פון דער רעקארדירונג; נישט איבערגעקוקט, און נישט דעם משגיח׳ס ווערטער. דער מקור איז די רעקארדירונג.

וועגן דעם שיעור

פאר ראש השנה רעדט דער משגיח וועגן דעם סאטמארער רב נאך זיין הסתלקות, און ער ערקלערט אז א צדיק וואס מ'לערנט נאך זיין תורה און מ'גייט אין זיינע וועגן איז נישט באמת אוועק; ער באשרייבט זיין קדושה, זיין תפילה, זיין תורה און זיין מלחמה פאר א ריינע אמונה אין משיח.

דער משגיח עפנט מיט "אתם נצבים היום", אז ראש השנה איז דער משפט פון יעדן טאג פונעם יאר, און מיט די פארלוסטן פונעם יאר, וואס דער לעצטער דערפון איז די הסתלקות פונעם סאטמארער רב. ער וויל נישט זאגן קיין הספד, נאר רעדן וועגן דעם צדיק, ווייל רעדן וועגן א צדיק איז ממשיך קדושה. פונעם מדרש אז "כל חלי וכל מכה אשר לא כתוב" איז מיתת צדיקים, ערקלערט ער אז די קללה שטייט נאר אין תורה שבעל פה און מ'קען זי נישט מבטל זיין, סיידן די חכמה פונעם צדיק ווערט נישט פארלוירן. דורך אליהו, אלישע און א ספר פונעם סאטמארער רב לערנט ער ארויס אז ווען מ'לערנט דעם צדיקס תורה לעבט ער ווייטער. דערנאך באשרייבט ער דעם סאטמארער רבס תורה, קדושת הברית, קריאת התורה, מגילה, אהבה רבה, שבת און יום טוב, צדקה, זיין לעצטע הוראה וועגן כהנים, און ער גלייכט אים צו רבן יוחנן בן זכאי און חזקיהו המלך אין זיין מלחמה פאר א ריינע גאולה. ער שליסט מיט דעם דור יתום און מיט א רוף זיך צו האלטן ביי דער מסורה פון די צדיקים.

ענינים: די רביים פון שפעטערדיגע דורות · די הסתלקות פון א צדיק

סדר השיעור

  1. 0:00 אתם נצבים און א יאר פון פארלוסטן שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח עפנט מיט "אתם נצבים היום": ראש השנה ווערט גע'משפט יעדער טאג פונעם יאר. ווען מ'וואלט געוואוסט אין אלול וואס דאס יאר וועט ברענגען, וואלט מען שטארקער געדאוונט; די גדולים זענען צוגענומען געווארן איינער נאכן אנדערן, צום לעצט דער סאטמארער רב, און ער דערמאנט די גרויסע מצוה פון א הספד.

  2. 5:38 נישט קיין הספד, נאר רעדן וועגן דעם צדיק שטייט אינעם קאטאלאג

    נאכפאלגנדיג די וואס זאגן נישט קיין הספדים צוליב געוויסע טעמים, וויל דער משגיח נאר רעדן וועגן דעם צדיק: דער דיבור האט א כח צו ממשיך זיין, אזוי ווי ביי הקדש און תרומה, דערפאר רעדט מען נאר גוטס. ער ברענגט דעם חתם סופר אויף דער גמרא "אחים בהספדא דהתם קאימנא": דער נפטר רעדט ארויס דורך דעם וואס רעדט.

  3. 10:11 מיתת צדיקים, און פארוואס כי תבוא זאגט "ארור" שטייט אינעם קאטאלאג

    פרשת נצבים טרייסט נאך די קללות פון כי תבוא, און א מדרש טייטשט "כל חלי וכל מכה אשר לא כתוב" אויף מיתת צדיקים. דער משגיח דערציילט ווי ער האט געפרעגט זיינע קליינע תלמידים אין חדר פארוואס די תורה שרייבט נאר "ארור" ווען רש"י זאגט אז מ'האט אויך געזאגט "ברוך"; א קינד האט געענטפערט אז דער רבונו של עולם האט איבערגעלאזט די ברכה פאר תורה שבעל פה, און ער שטיצט עס מיט דער גמרא וועגן חולדה'ס רחמנות.

  4. 16:50 די איינציגע קללה וואס תורה שבעל פה קען נישט איבערדרייען שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח ברענגט דעם זוהר: רבי יוסי האט געפרעגט פארוואס אין כי תבוא איז נישטא קיין נחמה, און רבי שמעון בר יוחאי האט געענטפערט פון אליהו הנביא אז די קללות זענען אלע ברכות און זענען געמיינט אויף די גוים. תורה שבעל פה דרייט איבער די קללות, אבער מיתת צדיקים שטייט בכלל נישט; עס איז נאר אין תורה שבעל פה, ממילא קען עס גארנישט מבטל זיין, סיידן די צדיקים זענען נישט באמת אוועק.

  5. 21:49 אליהו, אלישע, און לערנען דעם צדיקס תורה שטייט אינעם קאטאלאג

    פון רש"י אויף דער הסתלקות פון אליהו הנביא ווייזט דער משגיח אז די בני הנביאים האבן פארלוירן זייער נבואה, בשעת אלישע האט באקומען פי שנים. ער ברענגט פונעם סאטמארער רבס אייגענעם ספר: ווען מ'לערנט דעם צדיקס תורה און מ'איז זיך מדבק אין אים, איז עס נישט מיתת צדיקים; נאר ווען זיין חכמה גייט פארלוירן.

  6. 26:11 די זיסקייט פון זיינע חידושי תורה שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח מאנט צו לערנען דעם סאטמארער רבס ספרים, פול מיט עצות אין עבודת השם און מיט חידושים וואס זייער זיסקייט מאכט שמייכלען, "ומתוקים מדבש". ער באשרייבט ווי די גאנצע תורה איז געווען אפן פאר אים, און ערקלערט מיט "פקודי ה' ישרים משמחי לב" אז א חידוש וואס דערפרייט דאס הארץ איז א סימן פון תורה לשמה.

  7. 29:48 קדושת הברית און דער כח פון זיינע דיבורים שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח באשרייבט דעם סאטמארער רב ווי א צדיק פון פריערדיגע דורות: גרויסע צדיקים האבן עדות געזאגט אויף זיין טהרה, ער האט זיך נישט געלייגט שלאפן אין א בעט חוץ פרייטאג צונאכטס, און איינמאל דריי אזייגער אינדערפרי האט מען אים געזען זיצן און לערנען. אין די וואכן פון שובבים האבן זיינע דיבורים וועגן קדושת הברית געברענגט טויזנטער אידן צו וויינען, ווייל מ'קען נאר געבן פאר אנדערע וואס מ'האט אליין.

  8. 34:10 בראשית, עשרת הדברות, די מגילה און אהבה רבה שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח דערציילט ווי ער האט געהערט דעם סאטמארער רב ליינען "בראשית" אזוי אז אפילו די ווענט האבן געשפירט ווי דער אייבערשטער באשאפט די וועלט, און ווי דער עולם, אפילו דער אלטער ר' יונתן שטייף, האבן זיך געשטופט צו הערן די עשרת הדברות. ער באשרייבט זיין ליינען די מגילה, ברענגט די מעשה פון ר' שלום בעלזער וואס האט געליינט די מגילה פארן חוזה פון לובלין, און זיין לאנגע אהבה רבה, און דערמאנט דעם בעל שם טוב אז משיח קומט נישט ווייל מ'איז נישט מאריך אין אהבה רבה.

  9. 41:34 א געלייטערטער גוף: טשערעס, שבת'דיגע פיש, א פארענדערט פנים שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח באשרייבט ווי דעם סאטמארער רבס גוף איז געווען געלייטערט: מ'האט אים געזען דורך די בלינדס עסן טשערעס מוצאי שבת מיט כוונות, ביים טיש האט ער נישט געגעסן די פיש נאר דעם שבת, און ר' יונתן שטייף האט געזען ווי ער לייגט אויס די פיש מיט שמות. זיין פנים האט זיך אזוי געטוישט שבת, פסח און ביי הקפות, אז מ'וואלט געקענט מיינען אז ס'איז אן אנדער מענטש.

  10. 46:10 שמחת יום טוב און די פרישקייט פון חנוכה שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח ערקלערט "ושמחתם לפני ה' אלקיכם שבעת ימים" דורך דעם סאטמארער רבס לאנגע נענועים מיטן לולב, וואס האבן אנגעפילט דעם בית המדרש מיט שמחה און חן, וואס רש"י פארבינדט מיט יוסף'ס שמירת הברית. חנוכה איז ביי אים יעדע נאכט געווען ווי די ערשטע נאכט, און דער משגיח פארבינדט עס מיט דעם וואס ער האט יעדע נאכט פארענטפערט דעם בית יוסף'ס קשיא.

  11. 49:46 תורה פון א הייליגן מויל, און צדקה שטייט אינעם קאטאלאג

    מיט "ותורה יבקשו מפיהו" ערקלערט דער משגיח אז תורה פון א קדוש איז אן אנדער סארט תורה; מ'איז געגאנגען הערן ווי דער סאטמארער רב פארהערט די תלמידים כדי צו שפירן תורה לשמה, און ער לייגט צו אז מ'דארף געבן קינדער צו א מלמד וואס איז א ירא שמים. דערנאך באשרייבט ער ווי דער סאטמארער רב האט אויסגעלערנט וויליאמסבורג צו געבן צדקה איבער די כחות, אפילו א וואכנס פארדינסט ביי אן אפיל.

  12. 54:38 זיין לעצטע הוראה: כהנים, און רבן יוחנן בן זכאי שטייט אינעם קאטאלאג

    ביי דער לויה האט דער משגיח געהערט אז איינע פון דעם סאטמארער רבס לעצטע הוראות איז געווען אז כהנים זאלן נישט אריינגיין אין בית המדרש. ער ערקלערט די מחלוקת צי צדיקים זענען מטמא, דעם ישמח משה'ס שיטה, און טייטשט רבן יוחנן בן זכאי'ס לעצטע ווערטער "פנו כלים מפני הטומאה והכינו כסא לחזקיהו" ווי א פסק אז צדיקים זענען יא מטמא, און אז חזקיהו, דער גרעסטער אין הלכות טומאה וטהרה, קומט אים מקבל פנים זיין.

  13. 1:04:18 טהרה אין לאגער און דעם רמב"ם'ס משיח שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח דערציילט פון אן ארטיקל פון א איד וואס איז געווען מיט אים אין לאגער, ווי ריין דער סאטמארער רב איז געבליבן דארט און ווי ער האט אפגעהיטן זיין בארד. ער ערקלערט אז גרויסע צדיקים האבן געשפירט אז ער האט געקענט פירן צו משיח, אזוי ווי ביי חזקיהו און רבן יוחנן בן זכאי, אבער די בריונים האבן עס קאליע געמאכט; ער ליינט דעם רמב"ם'ס באשרייבונג פון משיח ווי דער ריינער משיח וואס דער סאטמארער רב האט געוואלט.

  14. 1:10:37 די אמונה אין משיח דאנק דעם סאטמארער רב שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח זאגט אז די היינטיגע אמונה אין ביאת המשיח איז דאנק דעם סאטמארער רב, וואס האט אליין געשריגן ווען אסאך האבן גערופן די מדינה די גאולה, און ער דערציילט פון א רעדע ביי א מזרחי קאנווענשאן וואס האט געבעטן מ'זאל מתפלל זיין פאר זיין געזונט. ער גלייכט אים צו רבן יוחנן בן זכאי, וואס האט געבעטן יבנה און מ'האט אים גערופן א בוגד, און ער איז געווען דער אמת'ער דורש לציון.

  15. 1:16:24 דער אמת'ער אוהב ציון, און דער פסק וועגן דעם כותל שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח רופט דעם סאטמארער רב דער אמת'ער אוהב ציון, וואס האט נישט געקענט פארטראגן קיין פלעק אויף דער גאולה. ער ערקלערט זיין פסק נישט צו גיין צום כותל מערבי, וואס איז בדרך כלל נישט נתקבל געווארן, מיט דער גמרא פון רב קטינא וואס האט חוזק געמאכט פון א בעל אוב כדי מ'זאל נישט נמשך ווערן נאך אים: דער פסק האט געראטעוועט אפילו די וואס גייען.

  16. 1:20:40 לוי, דער לעצטער פון די שבטים שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח רופט דעם סאטמארער רב א צדיק פון עטליכע דורות צוריק, און באוויינט דעם דור יתום וואס איז געבליבן ווי א קליין שיפל אינמיטן ים. ער מאלט אויס ווי לוי, דער לעצטער פון די שבטים, האט דערציילט פאר די אידן אין מצרים וועגן אברהם, יצחק און יעקב, און זייער יאוש ווען ער איז נפטר געווארן; דער מדרש אויף "וימת יוסף וכל אחיו" ענטפערט אז דער אייבערשטער איז נישט נפטר געווארן, און ער לייגט צו אז שמשון'ס גבורה איז געבליבן נאך זיין פטירה.

  17. 1:26:27 גיין אין די טריט פון די שעפסן שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח ברענגט די פסיקתא אז די צדיקים פון חורבן זענען גרעסער ווי די פון בנין, לויט דעם וואס מ'ערווארט פונעם דור. מיט "צאי לך בעקבי הצאן" זאגט ער אז דער וואס האלט זיך ביי דער מסורה פון די צדיקים און לערנט זייער תורה, ביי אים לעבן זיי ווייטער; ער שליסט מיט השגחה, אמונה ביז משיח, און ברכות אויפן נייעם יאר.

דער שיעור, אויסגעשריבן

אתם נצבים און א יאר פון פארלוסטן

0:00

דער משגיח עפנט מיט "אתם נצבים היום" (דברים כט, ט): "היום" איז ראש השנה, און אויף אים ווערט גע'משפט יעדער טאג פונעם יאר, אזוי אז יעדער טאג שטייט שוין פארן משפט. ווען מ'וואלט געזען אין אלול וואס דאס יאר וועט ברענגען, זאגט ער, וואלט מען געדאוונט מיט פיל מער ערנסטקייט. א

3:46

אנשטאט דעם איז געקומען איין קלאפ נאכן אנדערן: ישיבות און קהילות האבן געליטן פארלוסטן, די רביים פון כלל ישראל זענען צוגענומען געווארן איינער נאכן אנדערן, און צום לעצט איז אוועק דער סאטמארער רב. דער משגיח דערמאנט אז דער שולחן ערוך רעדט פון דער גרויסער מצוה פון א הספד. ג

נישט קיין הספד, נאר רעדן וועגן דעם צדיק

5:42

דער משגיח האלט זיך מיט די תלמידי הבעל שם טוב וואס האבן צוליב געוויסע טעמים נישט געזאגט קיין הספדים, ממילא וויל ער פשוט רעדן וועגן דעם צדיק. דער דיבור איז ממשיך, אזוי ווי ווען מ'זאגט "הקדש" אויף א בהמה ווערט זי הייליג, דערפאר רעדט מען נאר גוטס, און רעדן וועגן א צדיק איז ממשיך קדושה און טהרה.

8:12

ער ברענגט דעם חתם סופר אויף דער גמרא "אחים בהספדא דהתם קאימנא" (שבת קנג.): דער נפטר'דיגער צדיק גייט אריין אין דעם וואס רעדט און לערנט אים וואס צו זאגן. ד,ה

מיתת צדיקים, און פארוואס כי תבוא זאגט "ארור"

10:20

פרשת נצבים, זאגט דער משגיח, טרייסט די אידן וואס זענען דערשראקן געווארן פון די צוויי און ניינציג קללות אין כי תבוא (רש"י דברים כט, יב). א מדרש וואס גרויסע רביים ברענגען טייטשט "גם כל חלי וכל מכה אשר לא כתוב בספר התורה הזאת" (דברים כח, סא) אויף מיתת צדיקים, וואס דורך דעם "ואבדה חכמת חכמיו" (ישעיה כט, יד). ז,ח,ט,י

12:38

ער דערציילט אז ווען ער איז געווען א מלמד פון אכט יעריגע קינדער האט ער געפרעגט פארוואס די תורה שרייבט נאר "ארור" ווען רש"י זאגט אז מ'האט אויך געזאגט "ברוך" (רש"י דברים כז, יב). א קינד האט געענטפערט אז דער רבונו של עולם האט געוואלט מכבד זיין תורה שבעל פה מיט דער ברכה. דער משגיח שטיצט עס: יעדער נביא זאגט לויט זיין כלי (סנהדרין פט.), דערפאר איז דער מלך געגאנגען צו דער רחמנות'דיגער חולדה (מגילה יד:); אזוי אויך תורה שבעל פה, די "אשת חיל" (משלי לא, י), זאל נאר בענטשן. כ,נ,מ,ל

די איינציגע קללה וואס תורה שבעל פה קען נישט איבערדרייען

16:58

דער משגיח ברענגט דעם זוהר: רבי יוסי האט זיך געוואונדערט פארוואס אין בחוקותי איז דא נחמה (ויקרא כו, מב-מד) און אין כי תבוא נישט, און רבי שמעון בר יוחאי האט געענטפערט פון אליהו הנביא אז די קללות זענען לויטערע ברכות, געמיינט אויף די גוים. תורה שבעל פה דרייט איבער די קללות. ס,ע

20:00

אבער "כל חלי אשר לא כתוב" איז מיתת צדיקים, וואס תורה שבכתב זאגט בכלל נישט; מ'ווייסט עס נאר פון תורה שבעל פה, און ווער וועט עס איבערדרייען? דאס, זאגט ער, איז נאר אויב די צדיקים גייען באמת אוועק; אויב זיי בלייבן מיט אונז, איז עס נישט מיתת צדיקים. ח

אליהו, אלישע, און לערנען דעם צדיקס תורה

22:41

רש"י ערקלערט אז די בני הנביאים, וואס האבן געוואוסט בנבואה אז אליהו גייט נסתלק ווערן, האבן נאכדעם נישט געוואוסט וואו ער איז, ווייל זייער נבואה איז געקומען דורך אים און איז מיט אים אוועק. אלישע, וואס האט געבעטן פי שנים (מלכים ב ב, ט-י), איז געווארן צוויי מאל אזוי גרויס. פ,צ

24:06

דער חילוק, ברענגט דער משגיח פונעם סאטמארער רבס אייגענעם ספר, איז צי מ'לערנט דעם צדיקס תורה און מ'איז זיך מדבק אין אים. מיתת צדיקים מיינט אז זיין חכמה גייט פארלוירן; ווער עס האט איבערגעלאזט ספרים און מ'לערנט זיין תורה, לעבט ווייטער.

די זיסקייט פון זיינע חידושים

26:51

דערפאר רופט דער משגיח עס א פשוט'ע עצה טובה צו לערנען דעם סאטמארער רבס ספרים, פול מיט עצות אין עבודת השם און מיט חידושים וואס זייער זיסקייט מאכט שמייכלען, "ומתוקים מדבש" (תהלים יט, יא). די גאנצע תורה איז געווען אפן פאר אים. א חידוש וואס דערפרייט דאס הארץ, "פקודי ה' ישרים משמחי לב" (תהלים יט, ט), איז א סימן פון תורה לשמה. ק,ר

קדושת הברית און דער כח פון זיינע דיבורים

29:55

דער סאטמארער רב איז געווען א איד פון צוויי דורות צוריק; גרויסע צדיקים האבן עדות געזאגט אויף זיין טהרה אין קדושת הברית, און פערציג יאר האט ער זיך נישט געלייגט שלאפן אין א בעט חוץ פרייטאג צונאכטס. דער משגיח, וואס האט געוואוינט נעבן אים אפשר צוואנציג יאר, איז איינמאל געקומען דריי אזייגער אינדערפרי און אים געזען זיצן און לערנען.

32:35

ווייל ער האט געהאט די טהרה, האט ער זי געקענט געבן פאר אנדערע. אין די וואכן פון שובבים האבן זיך טויזנטער אידן געשטופט אין זיין שול, און דער גאנצער עולם האט געוויינט.

בראשית, עשרת הדברות, די מגילה

35:10

דער משגיח האט געמאכט א נקודה צו הערן דעם סאטמארער רב ליינען בראשית, וואס איז כולל די גאנצע תורה; ווען ער האט געליינט דעם ערשטן פסוק, האט יעדער, אפילו די ווענט, געשפירט ווי דער אייבערשטער באשאפט די וועלט. צו די עשרת הדברות האט זיך אפילו דער אכציג יעריגער ר' יונתן שטייף געשטופט און געווארט צו הערן.

38:03

זיין מגילה ליינען האט געדויערט א שעה צוויי און איז ממשיך געווען ישועות. דער משגיח דערציילט ווי דער חוזה פון לובלין האט געלויבט ר' שלום בעלזערס ליינען די מגילה.

40:22

ער ברענגט דעם בעל שם טוב אז משיח קומט נישט ווייל מ'איז נישט מאריך אין אהבה רבה; דער סאטמארער רב האט געווארט ביז דער עולם איז פארטיג, און דאן געזאגט ווי א קינד רעדט צו זיין מאמע.

א געלייטערטער גוף

41:38

זיין גוף איז געווען געלייטערט; אלץ וואס ער האט גענאסן איז געווען קודש. איין מוצאי שבת דריי אזייגער אינדערפרי האט מען אים געזען דורך די בלינדס עסן טשערעס, האלטן יעדע איינע און מאכן מיט די הענט עטליכע מינוט מיט כוונות. ביים טיש האט ער נישט געגעסן די פיש, ער האט געגעסן דעם שבת.

43:56

ר' יונתן שטייף האט געזען ווי ער לייגט אויס די פיש לויט שמות. שבת, פסח און ביי הקפות האט זיך זיין פנים אזוי געטוישט, אז מ'וואלט נישט געגלייבט אז ס'איז דער זעלבער איד.

שמחת יום טוב און חנוכה

46:40

דער משגיח פרעגט וואס מיינט "ושמחתם לפני ה' אלקיכם שבעת ימים" (ויקרא כג, מ); ביי דעם סאטמארער רבס לאנגע נענועים האט מען עס געזען, א שמחה פול מיט חן, וואס רש"י פארבינדט מיט יוסף'ס שמירת הברית (רש"י בראשית מט, כב). חנוכה איז ביי אים יעדע נאכט געווען די ערשטע נאכט, און יעדע נאכט האט ער פארענטפערט דעם בית יוסף'ס קשיא וועגן דער ערשטער נאכט. ת,אא,אב

תורה פון א הייליגן מויל, און צדקה

49:46

אם דומה הרב למלאך, יבקשו תורה מפיהו (חגיגה טו:). דער משגיח איז געגאנגען הערן ווי דער סאטמארער רב פארהערט די תלמידים דאנערשטאג ביינאכט, און געשפירט א איד וואס איז מקושר צו תורה לשמה; ער זאגט אז מ'זאל געבן קינדער צו א מלמד וואס איז א ירא שמים. אג

52:37

ער האט אויך אויסגעלערנט וויליאמסבורג צו געבן צדקה איבער די כחות: אוועקגעבן א וואכנס אדער א חודשס פארדינסט ביי אן אפיל.

זיין לעצטע הוראה, און רבן יוחנן בן זכאי

54:50

ביי דער לויה האט דער משגיח געהערט אז איינע פון דעם סאטמארער רבס לעצטע הוראות איז געווען אז כהנים זאלן נישט זיין אין בית המדרש. עס איז דא א גרויסער פלפול צי צדיקים זענען מטמא, און די תוספות ברענגען רבי חיים כהן אז ער וואלט זיך מטמא געווען פאר רבינו תם (תוספות כתובות קג:). אה

55:52

דער ישמח משה האלט אז דער רמז איז אז צדיקים זענען נישט מטמא, נאר מ'קען נישט פסק'ענען אזוי, ווייל יעדער וועט זאגן אז זיין רבי איז א צדיק; דער סאטמארער רב האט געוואלט דורכפירן יענעם פסק. או

58:15

אזוי האט אויך רבן יוחנן בן זכאי געזאגט "פנו כלים מפני הטומאה והכינו כסא לחזקיהו" (ברכות כח:) כדי קלאר צו מאכן אז מ'טאר זיך נישט סומך זיין אויף דער מקילה'דיגער שיטה. ער האט געוואוסט אז ער טועה נישט, ווייל חזקיהו, וואס אין זיינע צייטן האט יעדעס קינד געקענט טומאה וטהרה (סנהדרין צד:), איז געקומען אים מקבל פנים זיין, און דער משגיח לייגט צו אז ער איז געווען א גלגול פון חזקיהו. אז,אח

טהרה אין לאגער און דעם רמב"ם'ס משיח

1:05:01

א איד וואס איז געווען מיט אים אין לאגער האט געשריבן וועגן זיין ריינקייט: אלע האבן געמוזט אפשניידן די בערד, אבער ער נישט, און ווען מ'האט קאנטראלירט, האט מען אים געפונען ריין.

1:07:22

אין ענינים פון משיח זעען אפילו גרויסע צדיקים נישט קלאר, אזוי ווי ביי רבי עקיבא און בר כוזיבא (רמב"ם הלכות מלכים יא, ג). דער אייבערשטער האט געוואלט מאכן חזקיהו פאר משיח (סנהדרין צד.), און רבן יוחנן בן זכאי'ס איין און צוואנציג יאר שפייז האבן די בריונים קאליע געמאכט (גיטין נו.); אזוי, זאגט דער משגיח, האט דער סאטמארער רב געשריגן אז נאך דער מלחמה האט משיח געדארפט קומען און די ציוניסטן האבן עס קאליע געמאכט. אי,אכ,אל

1:09:06

אזוי ווי רבן יוחנן בן זכאי האט ער נאר געטראכט פון קדושה וטהרה, און געוואלט דעם משיח וואס דער רמב"ם באשרייבט (הלכות מלכים יא, ד). אמ

די אמונה אין משיח דאנק דעם סאטמארער רב

1:10:42

דער משגיח זאגט אז דאס היינטיגע "אני מאמין" אין משיח איז דאנק דעם סאטמארער רב: נאך די מלחמות האבן אסאך געזאגט אז די גאולה איז שוין דא, און ער אליין האט געשריגן. ער דערציילט אז ר' יוסף סאלאווייטשיק האט געבעטן א מזרחי קאנווענשאן מ'זאל מתפלל זיין פאר זיין געזונט, ווייל זייער האלטן זיך ביי אידישקייט קומט פון מורא פאר זיין רעאקציע. די געזעצן פון דער מדינה רופט ער "יוצר עמל עלי חק" (תהלים צד, כ). אנ,אס

1:14:52

ער גלייכט אים צו רבן יוחנן בן זכאי, וואס האט געבעטן יבנה (גיטין נו:), מ'האט אים גערעכנט פאר א בוגד, און ער האט מתקן געווען לולב אלע זיבן טעג ווייל ציון דארף דרישה (ראש השנה ל.). אע,אפ

דער אמת'ער אוהב ציון, און דער פסק וועגן דעם כותל

1:16:38

דער סאטמארער רב, זאגט דער משגיח, איז געווען דער אמת'ער אוהב ציון און האט נישט געקענט פארטראגן קיין פלעק אויף איר גאולה. זיין פסק נישט צו גיין צום כותל מערבי איז נישט נתקבל געווארן, און פונדעסטוועגן, זאגט ער, האט עס געראטעוועט אידן: אזוי ווי רב קטינא האט חוזק געמאכט פון א בעל אוב כדי מ'זאל נישט נמשך ווערן נאך אים (ברכות נט.), האט דער פסק באשיצט די וואס גייען, געדענקענדיג אז דער סאטמארער רב גייט נישט. אצ

לוי, דער לעצטער פון די שבטים

1:21:04

דער סאטמארער רב איז געווען א צדיק פון עטליכע דורות צוריק; היינט, באוויינט דער משגיח, איז דער דור א דור יתום, ווי א קליין שיפל אינמיטן ים. דאס זעלבע איז געשען ווען "וימת יוסף וכל אחיו" (שמות א, ו), און לוי, דער לעצטער פון די שבטים (רש"י), האט דערציילט פאר די אידן אין מצרים וועגן דער עקידה און וועגן יעקב, און געגאסן באלזאם אויף זייערע הערצער. אר,את

1:25:08

ווען לוי איז נפטר געווארן האט אלץ אויסגעזען פינצטער; אבער דער מדרש זאגט אז דער אייבערשטער איז נישט נפטר געווארן, און די אידן זענען געבליבן נאמנים. חז"ל זאגן אז שמשון'ס גבורה האט געהאלטן צוואנציג יאר נאך זיין פטירה, ווייל זי איז געקומען פון אלקים חיים. אש

גיין אין די טריט פון די שעפסן

1:27:06

די פסיקתא זאגט אז די צדיקים פון חורבן זענען גרעסער ווי די פון בנין, לויט דעם וואס מ'ערווארט, אזוי ווי דער אריז"ל האט געזאגט פאר ר' חיים וויטאל. מיט "צאי לך בעקבי הצאן" (שיר השירים א, ח) זאגט ער אז ווער עס האלט זיך ביי דער מסורה פון די צדיקים, ביים חתם סופרס "חדש אסור מן התורה", און לערנט זייער תורה, ביי אים זענען זיי נישט נפטר געווארן. בא,בב,בד

1:29:44

דער משגיח זאגט אז דער דור איז קלענער געווארן מיט זיין הסתלקות, אבער אין דעם היינטיגן הסתר איז די השגחה גרעסער; מ'דארף, זאגט ער, גלייבן אין איר און אזוי בלייבן ביי דער אמונה ביז משיח. ער שליסט מיט ברכות אויף א יאר פון גאולה.

מראי מקומות

תורה

  1. א Devarim 29:9 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 0:00
  2. ח Devarim 28:61 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 10:20, 20:00
  3. ע Vayikra 26:42-44 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 16:58
  4. ת Vayikra 23:40 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 46:40
  5. אר Shemos 1:6 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:21:04

נביאים

  1. י Yeshayahu 29:14 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 10:20
  2. צ Melachim II 2:9-10 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 22:41

כתובים

  1. ל לכאורה Mishlei 31:10 מפתח אינעם אויסשרייב: 12:38
  2. ק Tehillim 19:11 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 26:51
  3. ר Tehillim 19:9 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 26:51
  4. אס Tehillim 94:20 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:10:42
  5. בב Shir HaShirim 1:8 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:27:06

תלמוד בבלי

  1. ב Megillah 31b 4:50 טעקסט מפתח
  2. ד Shabbos 153a טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 8:12
  3. מ Megillah 14b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 12:38
  4. נ Sanhedrin 89a טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 12:38
  5. אג לכאורה Chagigah 15b מפתח אינעם אויסשרייב: 49:46
  6. אד לכאורה Berachos 22a 51:40 מפתח
  7. אז Berachos 28b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 58:15
  8. אח Sanhedrin 94b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 58:15
  9. אכ Sanhedrin 94a טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:07:22
  10. אל לכאורה Gittin 56a מפתח אינעם אויסשרייב: 1:07:22
  11. אע Gittin 56b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:14:52
  12. אפ Rosh Hashanah 30a טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:14:52
  13. אצ Berachos 59a טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:16:38

מדרש

  1. ט Midrash (מקום נישט באשטימט) אינעם אויסשרייב: 10:20
  2. ש Midrash (מקום נישט באשטימט) 29:20
  3. אק Midrash (מקום נישט באשטימט) 1:19:37
  4. אש Midrash (מקום נישט באשטימט) אינעם אויסשרייב: 1:25:08
  5. בא Pesikta (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 1:27:06

זוהר און קבלה

  1. ס Zohar (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 16:58

ראשונים

  1. ז לכאורה Rashi, Devarim 29:12 מפתח אינעם אויסשרייב: 10:20
  2. כ לכאורה Rashi, Devarim 27:12 מפתח אינעם אויסשרייב: 12:38
  3. פ Rashi (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 22:41
  4. אא לכאורה Rashi, Bereishis 49:22 מפתח אינעם אויסשרייב: 46:40
  5. אה לכאורה Tosafos, Kesubos 103b מפתח אינעם אויסשרייב: 54:50
  6. אי Rambam, Hilchos Melachim 11:3 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:07:22
  7. אמ Rambam, Hilchos Melachim 11:4 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:09:06
  8. את Rashi (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 1:21:04
  9. בג לכאורה Rashi, Shir HaShirim 1:8 1:28:15 מפתח

אחרונים און חסידות

  1. ג Shulchan Aruch (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 3:46
  2. ה Chasam Sofer (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 8:12
  3. ו Nefesh HaChaim (מקום נישט באשטימט) 9:14 מפתח
  4. אב לכאורה Beis Yosef, Orach Chaim 670 מפתח אינעם אויסשרייב: 46:40
  5. או Yismach Moshe (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 55:52
  6. אט Chiddushei HaRim (מקום נישט באשטימט) 1:03:59 מפתח
  7. בד Chasam Sofer (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 1:27:06

תפילה און פיוט

  1. אנ Ani Maamin (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 1:10:42

עיקרי הדברים

  1. 0:49 ראש השנה איז דער משפט פון יעדן טאג פונעם קומענדיגן יאר, און דערפאר הייסט עס "היום".
  2. 6:00 דער משגיח זאגט נישט קיין הספד נאר רעדט וועגן דעם צדיק, ווייל דער דיבור איז ממשיך דאס וואס מ'רעדט, און רעדן וועגן א צדיק איז ממשיך קדושה און טהרה.
  3. 24:39 מיתת צדיקים, די קללה וואס איז באהאלטן אין "כל חלי אשר לא כתוב", מיינט נאר אז די חכמה פונעם צדיק גייט פארלוירן; וואו מ'לערנט זיין תורה, איז ער נישט באמת אוועק.
  4. 29:39 דער משגיח באשרייבט דעם סאטמארער רבס קדושה, זיין תורה לשמה, זיין תפילה, און ווי שבת און יום טוב האבן זיך געזען אויף זיין פנים.
  5. 1:09:20 אזוי ווי רבן יוחנן בן זכאי האט דער סאטמארער רב מלחמה געהאלטן פאר א ריינע גאולה, און לויט דעם משגיח איז דער וואס גלייבט נאך היינט אין ביאת המשיח אים דאס שולדיג.
  6. 1:21:33 דער דור איז געבליבן א דור יתום, אבער פאר די וואס האלטן זיך ביי דער מסורה פון די צדיקים און לערנען זייער תורה, זענען די צדיקים נישט נפטר געווארן.

קושיות און תירוצים

  1. קשיא: 13:06 פארוואס שרייבט א תורת חסד נאר "ארור" אין כי תבוא, ווען רש"י זאגט אז מ'האט אויך געזאגט "ברוך"?

    תירוץ: 13:41 דער רבונו של עולם האט געוואלט מכבד זיין תורה שבעל פה מיט דער ברכה; ווען די קללות וואלטן אויך געווען אין תורה שבעל פה, וואלט אפילו די רחמנות'דיגע "אשת חיל" געזאגט קללות.

  2. קשיא: 14:41 פארוואס איז דער מלך געגאנגען צו חולדה הנביאה און נישט צו ירמיהו?

    תירוץ: 15:16 יעדער נביא באקומט די נבואה לויט זיין אייגענעם כלי, און א אשה, וואס איז מער רחמנות'דיג, וועט זאגן די נבואה מיט מער רחמנות.

  3. קשיא: 22:41 די בני הנביאים האבן געוואוסט בנבואה אז אליהו גייט נסתלק ווערן; פארוואס האבן זיי נאכדעם נישט געוואוסט וואס איז געשען מיט אים?

    תירוץ: 22:51 זייער נבואה איז געקומען דורך אליהו'ס כח, ממילא ווען ער איז נסתלק געווארן איז זי פארשווונדן.

  4. קשיא: 23:51 פארוואס איז אלישע געווארן צוויי מאל אזוי גרויס נאך אליהו'ס הסתלקות, בשעת די בני הנביאים האבן פארלוירן זייער נבואה?

    תירוץ: 24:22 אויב מ'לערנט דעם צדיקס תורה און מ'איז זיך מדבק אין אים, איז עס נישט מיתת צדיקים; נאר ווען זיין חכמה גייט פארלוירן.

  5. קשיא: 58:42 פארוואס האט זיך רבן יוחנן בן זכאי אין זיינע לעצטע מינוטן געזארגט וועגן ארויסנעמען די כלים פון טומאה?

    תירוץ: 59:21 ער האט געוואוסט אז עס וועט זיין א שיטה אז צדיקים זענען נישט מטמא, און ער האט געוואלט קלאר מאכן איינמאל פאר אלעמאל אז מ'טאר זיך נישט סומך זיין דערויף.

  6. קשיא: 1:27:18 ווי אזוי קענען די צדיקים פון חורבן זיין גרעסער ווי די פון די צייטן פון בית המקדש, ווען דעמאלט זענען געווען דוד, שלמה און ישעיהו?

    תירוץ: 1:27:33 לגבי דעם וואס מ'ערווארט פון זייער דור זענען זיי גרעסער, אזוי ווי דער אריז"ל האט געזאגט פאר ר' חיים וויטאל אז די קליינע זאכן פון א קליינעם דור זענען גרעסער ווי די גרויסע זאכן פון פריערדיגע דורות.

מעשיות

  1. 12:38 דעם חדר אינגלס תירוץ וועגן "ארור"

    דער משגיח דערציילט אז ווען ער איז געווען א מלמד פאר אכט, ניין יעריגע קינדער האט ער מיט זיי געלערנט פרשת כי תבוא מיט רש"י אז מ'האט אויך געזאגט "ברוך". ער האט זיי געפרעגט פארוואס א תורת חסד שרייבט נאר "ארור". איין קינד האט געענטפערט אז דער רבונו של עולם האט געוואלט מכבד זיין תורה שבעל פה מיט דער ברכה, און דער משגיח זאגט אז דאס קינד האט נישט געוואוסט ווי גוט ער ענטפערט.

    דערציילט אין נאך 1 שיעור ←

  2. 30:54 לערנען דריי אזייגער אינדערפרי

    דער משגיח, וואס האט געוואוינט אויף דעם זעלבן בלאק מיטן סאטמארער רב אפשר צוואנציג יאר, איז איינמאל אהינגעקומען דריי אזייגער אינדערפרי. מ'פלעגט ארויפקריכן און אריינקוקן דורך די שפאלטן פון די בלינדס צו זען וואס ער טוט, און ער איז געזעסן און געלערנט. ער פלעגט איינדרעמלען פאר א פאר מינוט אינמיטן רעדן, און ביים אויפכאפן געוואוסט פונקטליך ביי וועלכן ווארט ער האט געהאלטן.

    אין דער מעשה: the Satmar Rav

    דערציילט אין נאך 1 שיעור ←

  3. 32:50 די דרשות אין די וואכן פון שובבים

    אין די וואכן פון שובבים פלעגט דער סאטמארער רב מעורר זיין צו תשובה וועגן קדושת הברית, און טויזנטער אידן זענען געשטאנען אין זיין גרויסער שול ווי א פיראמיד. דער משגיח האט איינמאל געדארפט ארויסגיין מוצאי שבת צו זאגן א שיעור. ער זאגט אז דער גאנצער עולם האט געוויינט, און צווישן די טויזנטער אידן איז נישט געווען קיין איין טרוקענע באק.

    אין דער מעשה: the Satmar Rav

    דערציילט אין נאך 1 שיעור ←

  4. 36:45 ר' יונתן שטייף שטופט זיך צו הערן די עשרת הדברות

    דער משגיח געדענקט ווי ר' יונתן שטייף, אן אכציג יעריגער איד וואס איז געווען רב אין זיין אייגענער שול און האט שוין געדאוונט און געגעסן, האט זיך געשטופט צווישן דעם געפאקטן עולם צו הערן דעם סאטמארער רב ליינען די עשרת הדברות. קיינער האט נישט געמאכט פלאץ פאר אים, און ער האט געווארט, צי פינף מינוט צי צוויי שעה, כדי עס צו הערן.

    אין דער מעשה: ר' יונתן שטייף

  5. 38:46 ר' שלום בעלזער ליינט די מגילה אין לובלין

    דער משגיח דערציילט אז ר' שלום בעלזער איז אמאל געווען אין לובלין, און דער חוזה פון לובלין האט אים מכבד געווען צו ליינען די מגילה. נאכן ליינען האט דער לובלינער געזאגט אז די מעשה האט ער שוין געהערט אסאך מאל, אבער אזוי שיין ווי דער יונגערמאן דערציילט עס האט ער נאך קיינמאל נישט געהערט.

    אין דער מעשה: דער שר שלום פון בעלזא, דער לובלינער חוזה

    דערציילט אין נאך 1 שיעור ←

  6. 41:50 עסן טשערעס מוצאי שבת

    איין מוצאי שבת דריי אזייגער אינדערפרי האבן דער משגיח און אנדערע אריינגעקוקט דורך דער שפאלט אין די בלינדס און געזען ווי דער סאטמארער רב עסט טשערעס. ער האט געהאלטן יעדע טשערי אין האנט און געמאכט מיט די הענט עטליכע מינוט איידער ער האט זי געגעסן, נישט וויסנדיג אז איינער קוקט; דער משגיח זאגט אז דאס זענען געווען די כוונות מיט וועלכע ער האט געגעסן.

    אין דער מעשה: the Satmar Rav

  7. 43:46 שמות אין די שבת'דיגע פיש

    ר' יונתן שטייף, וואס האט געקענט קבלה, איז איינמאל געזעסן ביים סאטמארער רבס טיש און געזען אז ווען ער שניידט די פיש לייגט ער אויס א שטיקל פיש לויט געוויסע שמות. דער משגיח זאגט אז ער ווייסט נישט וואס דאס האט געמיינט, אבער עפעס האט ער דארט געטאן.

    אין דער מעשה: ר' יונתן שטייף, the Satmar Rav

  8. 1:05:01 די בארד אין לאגער

    דער משגיח דערציילט פון אן ארטיקל פון א שרייבער וואס איז געווען מיטן סאטמארער רב אין לאגער, וואס באשרייבט זיין וואונדערליכע ריינקייט. אלע אנדערע האבן געמוזט אפשניידן די בערד אונטער א גזירה מיט טויט, אבער ער נישט. ווען מ'האט געקאנטראלירט צי מ'איז ריין, האט מען אנגערירט זיין בארד און געזאגט אז ער איז ריין.

    אין דער מעשה: the Satmar Rav

  9. 1:11:58 א רעדע ביי א מזרחי קאנווענשאן

    דער משגיח געדענקט אז מיט עלף יאר צוריק, ווען דער סאטמארער רב איז קראנק געווארן, האט ר' יוסף סאלאווייטשיק גערעדט ביי א מזרחי קאנווענשאן און זיי געזאגט מ'זאל מתפלל זיין פארן סאטמארער רבס געזונט. דער טעם וואס ער האט געגעבן איז געווען אז דאס ביסל וואס זיי האלטן זיך ביי אידישקייט איז נאר פון מורא ווי אזוי דער סאטמארער רב וועט רעאגירן.

    אין דער מעשה: רבי יוסף סאלאווייטשיק, the Satmar Rav

געדאנקען

  1. 8:33 דורכן חתם סופר טייטשט דער משגיח "אחים בהספדא דהתם קאימנא" אז דער נפטר'דיגער צדיק לייגט אריין די ווערטער אין דעם וואס רעדט, אזוי אז רעדן וועגן אים איז אין א געוויסן זין הערן אים אליין.
  2. 20:53 יעדע קללה אין כי תבוא קען תורה שבעל פה איבערדרייען אויף א ברכה, אבער מיתת צדיקים שטייט בכלל נישט אין פסוק; עס איז נאר דורך תורה שבעל פה, ממילא קען עס קיין תורה שבעל פה נישט מבטל זיין. די איינציגע עצה איז אז דער צדיק זאל נישט באמת אוועק זיין.
  3. 22:57 דער חילוק צווישן די בני הנביאים, וואס האבן פארלוירן זייער נבואה ווען אליהו איז נסתלק געווארן, און אלישע, וואס איז געווארן צוויי מאל אזוי גרויס, איז צי מ'גייט ווייטער מיט דעם צדיקס תורה; דאס ברענגט דער משגיח פונעם סאטמארער רבס אייגענעם ספר.
  4. 48:42 ווייל יעדע נאכט חנוכה איז ביים סאטמארער רב געווען פריש ווי די ערשטע נאכט, זעט דער משגיח א טייטש אין דעם וואס ער האט יעדע נאכט פארענטפערט דעם בית יוסף'ס קשיא וועגן דעם נס פון דער ערשטער נאכט.
  5. 59:21 רבן יוחנן בן זכאי'ס לעצטע ווערטער וועגן ארויסנעמען די כלים זענען געווען א בכוונה'דיגער פסק אז צדיקים זענען מטמא, און ער האט געוואוסט אז ס'איז נישט קיין טעות ווייל חזקיהו, דער גרעסטער אין הלכות טומאה וטהרה, איז געקומען אים מקבל פנים זיין.
  6. 1:16:19 דער משגיח שטעלט פאר דעם סאטמארער רב, אזוי ווי רבן יוחנן בן זכאי, ווי דער אמת'ער דורש לציון: גראד ווייל ער האט ליב געהאט ציון האט ער נישט געקענט פארטראגן קיין פלעק אויף איר גאולה.
  7. 1:19:15 אזוי ווי רב קטינא האט חוזק געמאכט פונעם בעל אוב, איז דער פסק וועגן דעם כותל געווען כדי מ'זאל נישט נמשך ווערן נאך די ציוניסטן; זיין גרעסערע טובה איז פאר די פילע וואס גייען יא, אבער געדענקענדיג דעם פסק ווערן זיי נישט נמשך.

וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען

  1. 6:38 דער משגיח זאגט אז מ'זאל נאר רעדן גוטע זאכן, ווייל דער דיבור איז ממשיך דאס וואס מ'רעדט, און רעדן וועגן צדיקים איז ממשיך קדושה.
  2. 26:42 דער משגיח רופט עס א פשוט'ע עצה טובה צו לערנען דעם סאטמארער רבס ספרים, כדי נישט צו זיין אין דער קללה פון מיתת צדיקים.
  3. 51:17 דער משגיח זאגט אז מ'זאל געבן קינדער צו לערנען ביי א מלמד וואס איז א ירא שמים, ווייל דאס קינד זאפט איין יראת שמים פון אים.
  4. 1:28:54 דער משגיח רופט זיך צו האלטן ביי דער מסורה, די דרכים און די תורה פון די צדיקים, און צו לערנען זייערע ספרים.
  5. 1:30:14 דער משגיח זאגט אז מ'דארף גלייבן אין דער השגחה און זיך אונטערשטעלן אונטער איר, און אזוי בלייבן ביי דער אמונה שלמה ביז משיח.

דערמאנט אין דעם שיעור

פערזאנען אליהו הנביא, אלישע הנביא, בר כוכבא, דער הייליגער אר"י, דער הייליגער בעל שם טוב, דער חתם סופר, דער ישמח משה, דער לובלינער חוזה, דער סאטמארער רב, דער רמב"ם, דער שר שלום פון בעלזא, חולדה הנביאה, חזקיהו המלך, לוי, ר' חיים כהן, ר' יונתן שטייף, רב קטינא, רבי חיים ויטאל, רבי יוסי בן חלפתא, רבי יוסף סאלאווייטשיק, רבי עקיבא, רבי שמעון בר יוחאי, רבינו תם, רבן יוחנן בן זכאי, שמשון

ערכים אהבה רבה, ביאת המשיח, בריונים, השגחה, כותל המערבי, נענועים, קדושת הברית, שובבים, תורה לשמה, תורה שבכתב, תורה שבעל פה

מעלדן א טעות אויף דעם בלאט