מוצאי שמיטה
במוצאי שביעית בן דוד בא; כי שנה השמינית הוא בחינת לעתיד לבא
קאטאלאג: שונות נומ׳ 17 פאקעט גייד ז׳ 36 תשמ"ז (1986–87) אידיש 1 שעה 32 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט אז נאך די זיבן פון שמיטה קומט דער "שמיני", א הערה פון יובל און פון דער וועלט פון משיח, און דערפאר זאגט די גמרא אז במוצאי שביעית בן דוד בא, און דערפאר איז דער ראש השנה און דער הקהל נאך שמיטה אזוי מסוגל.
דער משגיח עפנט מיט דער מצוה פון שום תשים עליך מלך אין דער פרשה, און פרעגט פארוואס מ'האט פארדראסן אז מ'האט געבעטן א מלך פון שמואל. דערנאך רעדט ער וועגן חודש אלול נאך שמיטה און דעם הקהל וואס קומט. ער חזר'ט איבער אז ירושלים איז כסדר שמיטה, און שמיטה איז נאר דאס איבערפליסן פון ירושלים איבער גאנץ ארץ ישראל; ממילא איז גאנץ שמיטה תוספות, און דערפאר לערנט מען דעם דין תוספות פון שמיטה, און דווקא רבי עקיבא. יובל, שבועות און יום כיפור זענען דער "שמיני", העכער פון די זיבן טעג פון דער טבע, ווי דער מהר"ל זאגט ביי חנוכה און מילה. אין קודש הקדשים טרעפט זיך הימל מיט ערד, דערפאר האט דער ארון נישט פארנומען קיין ארט. דער סוף פון שבת און פון שמיטה רירט אן דעם שמיני: דערפון מלוה מלכה, במוצאי שביעית בן דוד בא, און הקהל. מ'ברענגט די קינדער צו הקהל אין דער האפענונג אז זיי וועלן זינגען שירה, און קיין ווארטן אויף משיח גייט נישט פארלוירן. צום סוף מאנט ער זיך צוצוגרייטן צו מקבל זיין דעם אייבערשטן אלס מלך.
ענינים: שמיטה און יובל · משיח און ימות המשיח · שבע און אכט: טבע און למעלה פון טבע · ווארטן אויף משיח
סדר השיעור
-
0:00 פארוואס מ'האט פארדראסן אז מ'האט געבעטן א מלך
דער משגיח לערנט די פרשה פון שום תשים עליך מלך און דעם רמב"ם אז ס'איז א מצוה, און פרעגט פארוואס מ'האט פארדראסן ווען מ'האט געבעטן א מלך פון שמואל. פון דער גמרא ביי שאול ווייזט ער אז שמואל האט שוין געפירט ווי א מלך, און פרעגט פארוואס מ'האט אים נישט ממנה געווען.
-
3:45 אלול נאך שמיטה און דער הקהל וואס קומט
דער משגיח מערקט אן אז מ'האלט אין אלול ביים סוף פון שמיטה, און סוכות קומט די מצוה פון הקהל. ער ברענגט דעם חתם סופר אז נאך א יאר פון תורה איז דער ראש השנה, יום כיפור און סוכות גרעסער, און זאגט אז כדי צו פארשטיין הקהל דארף מען פארשטיין שמיטה און יובל.
-
7:54 ירושלים איז כסדר שמיטה
דער משגיח חזר'ט איבער פון א פריערדיגן יאר אז ירושלים איז כסדר שמיטה: מ'לערנט תורה, אלץ איז הפקר, מ'פלאנצט נישט, זי איז נישט צעטיילט צו די שבטים, און זי איז די שטאט פון די כהנים. אין זיבעטן יאר פליסט דאס איבער גאנץ ארץ ישראל און יעדער איד ווערט א כהן.
-
14:33 דער דין תוספות ווערט געלערנט פון שמיטה
דער משגיח ברענגט די גמרא אז רבי עקיבא לערנט תוספות פון בחריש ובקציר תשבות וואס גייט אויף שמיטה, און פרעגט פארוואס מ'לערנט עס נישט פון יום כיפור. ער ענטפערט אז שמיטה אליין איז א תוספות אויף ירושלים, און ערקלערט פארוואס דווקא רבי עקיבא, א בן גרים, לערנט עס.
-
20:13 יובל און די אכטע מדריגה לויט דעם מהר"ל שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז יובל איז דער קודש הקדשים: די תורה איז געגעבן געווארן דעם פופציגסטן טאג, און די לוחות זענען אראפגעקומען יום כיפור, ביידע א הערה פון יובל. ער ברענגט דעם כינור פון אכט סטרונעס פון ימות המשיח, און לערנט דעם מהר"ל אז קודש הקדשים, חנוכה, מילה און די תורה זענען "אחר שבעה", דער שמיני העכער פון טבע.
-
28:53 רבי שמעון בר יוחאי איז די בחינה פון יובל
דער משגיח ערקלערט די מחלוקת פון רבי ישמעאל און רבי שמעון בר יוחאי וועגן ארבעטן אויפן פעלד: רשב"י איז די בחינה פון שבת, און נאך מער, פון יובל, דער שבת שבתון. פון דער גמרא אז ההוד זה בית המקדש זאגט ער אז רשב"י איז הוד שבהוד, קודש הקדשים, און אז שבועות און יום כיפור זענען ביידע א הערה פון יובל.
-
34:17 דער ארון וואס האט נישט פארנומען קיין ארט שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח פרעגט פארוואס מ'רעכנט נישט אויס צווישן די נסים אין בית המקדש אז דער ארון האט נישט פארנומען קיין ארט, און וואס איז דער צוועק פון דעם נס. ער ענטפערט אז אין קודש הקדשים, וואו די בריאה האט זיך אנגעהויבן, טרעפט זיך הימל מיט ערד, און הימל איז העכער פון מאס; ממילא איז עס נישט קיין נס נאר די טבע. אזוי אויך איז די שנת החמישים לויט רבי יהודה עולה לכאן ולכאן, און משה רבינו האט געקענט צולייגן א טאג.
-
43:39 פארוואס קומען די קינדער צו הקהל
דער משגיח ברענגט די דרשה פון רבי אלעזר בן עזריה אויף הקהל: אנשים קומען צו לערנען, נשים צו הערן, און די קינדער כדי צו געבן שכר פאר די וואס ברענגען זיי. ער פרעגט פארוואס דער אייבערשטער זאל געבן א מצוה וואס האט נישט קיין תכלית נאר שכר.
-
47:02 די פערטע תפילה און די פערטע סעודה פון דוד המלך
דער משגיח רעדט וועגן דוד המלך'ס תפילה פון חצות, און דעם רמח"ל אז ס'איז נישט קיין חיוב ווייל דוד איז נידעריגער ווי די אבות, און פרעגט אויף דעם פון מדרש תנחומא און פון דער גמרא אז משיח איז גרעסער ווי די אבות. ער גלייכט די דריי סעודות פון שבת צו די אבות און מלוה מלכה צו דוד המלך, און ערקלערט פארוואס דער סוף פון שבת, וואס גרעניצט מיטן שמיני, איז דער הייליגסטער.
-
54:59 במוצאי שביעית בן דוד בא שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט די גמרא במוצאי שביעית בן דוד בא: נאך זיבן קומט אכט, דער עולם פון משיח. ער שילדערט ווי די נשמה פון משיח ווארט אין הימל, דעם צדיק אין יעדן דור וואס איז ראוי דערצו, און דעם ספק אין הימל ביי יעדן מוצאי שבת און מוצאי שמיטה צי עס וועט ווערן דער שמיני אדער נאכאמאל א ראשון; דערמיט פארטיפט ער די שיטה פון רבי יהודה ביי שנת החמישים.
-
1:01:25 מגן דוד און מפטיר שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם זוהר אז דוד המלך האט געבעטן א ברכה ווי מגן אברהם, און מ'האט אים מנסה געווען מיט בת שבע. ער פרעגט פארוואס מ'זאגט מגן דוד ביי די ברכות פון דער הפטרה און נישט אין שמונה עשרה, און ענטפערט אז דוד'ס גרויסקייט וועט מען ערשט פארשטיין אין עולם השמיני פון משיח, און מפטיר, די אכטע עליה, איז די בחינה.
-
1:06:16 ראש השנה און הקהל אין אכטן יאר שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט פארוואס דאס אכטע יאר הייסט נאך שנת השמיטה, און זאגט אז דער ראש השנה וואס קומט איז די שלש סעודות פון שמיטה, תוספות אויף תוספות. ער לערנט דעם רמב"ם ביי הקהל אז ס'איז ווי מתן תורה, און ביי מלך אז זיין הארץ איז די הארץ פון כלל ישראל, און ערקלערט אז דער מלך, ירושלים און יום כיפור זענען די הארץ אין נפש, מקום און זמן, און זיי קומען זיך צוזאמען ביי הקהל אין אכטן יאר.
-
1:13:24 קיין ווארטן אויף משיח גייט נישט פארלוירן
דער משגיח ברענגט די גמרא אויף די מחשבי קיצין, און דעם תירוץ אז מ'ווארט כדי צו מקבל זיין שכר, אשרי כל חוכי לו. ער ערקלערט אז יעדן אידנס ציפיה ווערט מצטרף צו דעם ווארטן פון אלע דורות און ברענגט משיח נענטער, ווי געלט וואס זאמלט זיך אן אויף א חשבון.
-
1:18:07 די שירה פון די קינדער און די האפענונג פון הקהל שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט די גמרא אז ביי קריעת ים סוף האבן די עוללים ויונקים געזאגט שירה און געוויזן מיטן פינגער, און זאגט אז די שירה פון דער גאולה וועט זיין גרעסער. דאס ענטפערט זיין קשיא: ביי הקהל במוצאי שביעית קען ווערן נתגלה דער עולם השמיני, דערפאר ברענגען עלטערן די קינדער אין דער האפענונג אז זיי וועלן זינגען. און וואס ס'איז נישט געקומען אין הונדערטער הקהל'ס, ענטפערט ער ווי די גמרא: דאס ווארטן גייט נישט פארלוירן.
-
1:23:39 מקבל זיין דעם אייבערשטן אלס מלך דעם ראש השנה
דער משגיח קערט זיך אום צו דער מצוה פון שום תשים עליך מלך, און זאגט אז דער ראש השנה נאך שמיטה איז א מסוגל'דיגע צייט פאר משיח, און מ'דארף זיך צוגרייטן צו מקבל זיין דעם אייבערשטן אלס מלך אנשטאט די תאוות וואס הערשן איבער א מענטש. ער שילדערט ווי די נשמה פון משיח שוועבט ווי א פויגל וואס זוכט א מנוחה, לאזט איבער די קשיות פונעם אנהייב ווייל ס'איז שפעט, און ענדיגט מיט ברכות פאר א גוט יאר.
דער שיעור, אויסגעשריבן
פארוואס מ'האט פארדראסן אז מ'האט געבעטן א מלך
דער משגיח עפנט מיט דער מצוה פון שום תשים עליך מלך אין דער היינטיגער פרשה (דברים יז, יד-טו). דער רמב"ם פסק'נט אז ס'איז א מצוה, און פרעגט פארוואס האט עס דעמאלט פארדראסן ווען מ'האט געבעטן א מלך פון שמואל. דער משגיח שארפט די קשיא: פון דער גמרא אין ברכות ביי שאול, אז מ'האט אים אפגעהאלטן ווייל אין מלכות נוגעת בחברתה, זעט מען אז שמואל האט שוין געפירט ווי א מלך. פארוואס האט מען אים נישט פשוט ממנה געווען? א מדרש זאגט נאך אז אן זייער בקשה וואלט בכלל נישט געווען קיין מלכות. א,ב,ג,ד
אלול נאך שמיטה און דער הקהל וואס קומט
מ'האלט יעצט אין אלול ביים סוף פון שמיטה, און סוכות קומט הקהל, "במועד שנת השמיטה" (דברים לא, י). דער משגיח ברענגט דעם חתם סופר: נאך א יאר וואס אידן האבן נישט געארבעט אויפן פעלד און זיך עוסק געווען אין תורה, איז דער ראש השנה, יום כיפור און סוכות גרעסער, ביז מ'קומט צו קבלת התורה ביי הקהל. ווייל די תורה בינדט הקהל צו שמיטה, זאגט ער, דארף מען פארשטיין וואס שמיטה איז, און ווי די שמיטות בויען אויף דעם יובל, ווי די וואכן פון ספירה. ו,ה
ירושלים איז כסדר שמיטה
דער משגיח חזר'ט איבער וואס ער האט מסביר געווען פאר א יארן: ירושלים איז כסדר שמיטה. דער רמב"ם אין סוף הלכות שמיטה ויובל שרייבט אז ווער ס'גיט זיך אוועק צו תורה איז ווי א כהן אדער א לוי, און דער אייבערשטער גיט אים זיין פרנסה; אזוי ווערט שמיטה גאנץ ארץ ישראל איין גרויסער כולל, מ'זיצט און מ'לערנט מיט בטחון. ז
אין ירושלים איז עס אלעמאל אזוי: כי מציון תצא תורה (ישעיה ב, ג), מ'פלאנצט נישט, זי איז נישט צעטיילט געווארן צו די שבטים, און ווי די גמרא אין מגילה זאגט, דינגט מען נישט אויס קיין הייזער. ס'איז די שטאט פון די כהנים, וואס ה' הוא נחלתם (דברים יח, א-ב). אין זיבעטן יאר פליסט איר קוואל איבער גאנץ ארץ ישראל: יעדעס פעלד איז הפקר און יעדער איד א כהן, א טועם פון וואס חז"ל זאגן אז ירושלים וועט זיך פארשפרייטן ביז דמשק, ווען גאנץ כלל ישראל וועט זיין א ממלכת כהנים (שמות יט, ו). ח,ט,י,כ
דער דין תוספות ווערט געלערנט פון שמיטה
די גמרא אין ראש השנה ברענגט אז רבי עקיבא לערנט דעם דין תוספות פון דעם עקסטערן פסוק "בחריש ובקציר תשבות" (שמות לד, כא), וואס גייט אויף שמיטה; און רש"י אין פרשת וילך ווייזט אז שמיטה גייט אריין אין אכטן יאר. דער משגיח פרעגט: פארוואס לערנט מען עס נישט פון יום כיפור, וואס איז חמור'דיגער? ער ענטפערט אז שמיטה איז נישט קיין נייע זאך; ס'איז די שטענדיגע שמיטה פון ירושלים וואס פליסט איבער אויף א יאר, ממילא איז גאנץ שמיטה תוספות, און דארט איז דער שורש פונעם דין. ל,מ,נ
יובל און די אכטע מדריגה
דערנאך גייט דער משגיח ווייטער צו יובל, דער קודש הקדשים איבער דעם ירושלים פון שמיטה. די עשרת הדברות האט מען געהערט דעם פופציגסטן טאג, א יובל'דיגער טאג, פון הימל; אבער די לוחות זענען אראפגעקומען אויף דער וועלט יום כיפור און זענען געלעגן אין קודש הקדשים. אין די צוויי טעג רירן אידן אן יובל; יום כיפור איז שבת שבתון, א הימלישער שבת העכער פונעם שבת פון שמיטה.
דער שמיני איז העכער פון שבעת ימי בראשית. דער כינור אין בית המקדש האט געהאט זיבן סטרונעס, און לימות המשיח וועט ער האבן אכט (ערכין יג:). דער מהר"ל אין נר מצוה און אין חידושי אגדות אויף שבת כא: ערקלערט די אכט טעג פון חנוכה: קודש הקדשים איז "אחר שבעה", העכער פון טבע, וואו די יוונים האבן נישט געהאט קיין שליטה. אזוי איז מילה דעם אכטן טאג, וואס שניידט אפ די ערלה וואס די טבע ברענגט; די תורה איז געגעבן נאך זיבן מאל זיבן; און תהלים קיט, דער מזמור פון תורה, גייט דורך דעם אלף-בית אכט מאל. צ,ק,ר,ש
רבי שמעון בר יוחאי איז יובל
די גמרא אין ברכות ברענגט אז רבי ישמעאל זאגט הנהג בהם מנהג דרך ארץ, א מענטש דארף ארבעטן, און רבי שמעון בר יוחאי פרעגט: אויב מ'אקערט און מ'שניידט, תורה מה תהא עליה? ווי עס שטייט אין זוהר, איז רשב"י די בחינה פון שבת, ביי אים איז די גאנצע וואך שבת. און נאך מער: ער איז יובל, דער שבת וואס קומט נאך זיבן שבתות, ווי מ'זינגט אין בר יוחאי. אא,ת,אב
דער ארון וואס האט נישט פארנומען קיין ארט
די גמרא אין יומא זאגט אז מקום ארון אינו מן המדה: קודש הקדשים איז געווען צוואנציג אמות ברייט, און פונעם ארון ביז יעדער וואנט זענען געווען צען. דער משגיח פרעגט פארוואס רעכנט מען דאס נישט אויס צווישן די צען נסים אין בית המקדש (אבות ה, ה), און וואס איז געווען דער צורך דערפון, ווען דער זוהר זאגט אז דער אייבערשטער טוישט נישט די טבע אן א צורך. או,אה,אז
ער ענטפערט אז קודש הקדשים, איבער דעם אבן שתיה וואו די וועלט האט זיך אנגעהויבן, איז דער ארט וואו הימל ענדיגט זיך און ערד הייבט זיך אן, ווי "יברכך ה' מציון עושה שמים וארץ" (תהלים קלד, ג). אין הימל איז מען העכער פון מקום, זמן און חשבון; ממילא איז דאס נישט קיין נס, נאר די טבע פון הימל. אזוי אויך דער שמן פון חנוכה, וואס קומט פונעם שמיני, איז נישט געבונדן אין דעם חשבון פון איין טאג. אח
פארוואס קומען די קינדער צו הקהל
דער משגיח ברענגט די דרשה פון רבי אלעזר בן עזריה אויף הקהל (חגיגה ג.), מיטן לשון פונעם ירושלמי: אנשים קומען צו לערנען, נשים צו הערן, און די טף (דברים לא, יב) כדי צו געבן שכר פאר די וואס ברענגען זיי. ער פרעגט פארוואס זאל דער אייבערשטער געבן א מצוה וואס איר גאנצער ענין איז שכר: עלטערן שלעפן קליינע קינדער צוויי וואכן קיין ירושלים, און ס'האט נישט קיין תכלית פאר זיך? אכ,אל,אמ
די פערטע תפילה און די פערטע סעודה פון דוד המלך
חוץ די דריי תפילות פון די אבות איז דא א פערטע, חצות, וואס דוד המלך האט מתקן געווען, "חצות לילה אקום להודות לך" (תהלים קיט, סב). דער רמח"ל אין דרך השם זאגט אז ס'איז נישט קיין חיוב ווייל דוד'ס מדריגה איז נידעריגער ווי די אבות. דער משגיח פרעגט אויף דעם: אין מדרש תנחומא שטייט אז משיח פון בית דוד וועט זיין גרעסער ווי אברהם, יצחק און יעקב, און ביי דער סעודה לעתיד לבוא זאגן די אבות אז זיי קענען נישט בענטשן, און דוד זאגט אז אים פאסט עס (פסחים קיט:). דוד זעט נאר אויס נידעריגער ווייל מ'פארשטייט נאך נישט זיין נסיון. אנ,אס,אע,אצ
אזוי אויך זענען די דריי סעודות פון שבת קעגן די אבות, און שלש סעודות, די סעודה פון יעקב, איז די עת רצון (תהלים סט, יד); מלוה מלכה איז די פערטע סעודה, פון דוד המלך. פארוואס אין א וואכעדיגער נאכט? ביי די רביים, די תלמידים פונעם בעל שם טוב, האט מען געהאלטן שלש סעודות ממש ביים סוף שבת. דער משגיח ערקלערט אז שבת ווערט אלץ הייליגער, און די לעצטע מינוטן גרעניצן זיך מיטן שמיני, א הערה פון יובל און פונעם כינור פון אכט סטרונעס פון משיח. אק
במוצאי שביעית בן דוד בא
דערמיט פארשטייט מען די גמרא אין סנהדרין, במוצאי שביעית בן דוד בא: נאך זיבן קומט אכט, און משיח געהערט צום שמיני. אין הימל שפילט דוד המלך אויף זיין כינור פון אכט סטרונעס, און די נשמה פון משיח ווארט. ווי דער חתם סופר ערקלערט, איז אין יעדן דור דא א צדיק וואס איז ראוי צו זיין משיח, און ער אליין ווייסט עס נישט, ווי משה רבינו האט נישט געוואוסט ביז אכציג יאר; ווען די צייט קומט, גייט די נשמה אריין אין אים, און מ'בלאזט דעם שופר פון יובל (ויקרא כה, ט). אר,אש,את
ביים סוף פון יעדן שבת, ווען חסידים זינגען דרור יקרא, און פון יעדער שמיטה, ווערט א ספק אין הימל צי ס'וועט קומען נאכאמאל א ראשון אדער דער שמיני. משיח קומט אראפ מיט אליהו הנביא צו זען צי די וועלט איז גרייט, און אויב נישט, גייט ער צוריק; דערפאר איז מוצאי שבת די סעודה פון דוד. דעמאלט קען א איד מיט א ביסל ישוב הדעת זוכה זיין צו א גאולה פרטית פונעם יצר הרע. דאס פארטיפט רבי יהודה'ס שיטה: יעדע שנת החמישים איז א ספק, דערפאר איז זי עולה לכאן ולכאן. אט
מגן דוד און מפטיר
דער משגיח ברענגט דעם זוהר: דוד המלך האט געפרעגט פארוואס איז דא א ברכה מגן אברהם און אויף אים נישט. מ'האט אים געענטפערט אז אברהם איז געווען מנוסה; האט דוד געבעטן "בחנני ה' ונסני" (תהלים כו, ב), מ'האט אים מנסה געווען מיט בת שבע, און לכאורה האט ער נישט באשטאנען. פון דעסטוועגן זאגט מען מגן דוד, נאר נישט אין שמונה עשרה, נאר ביי די ברכות פון דער הפטרה. בא,בב
דער משגיח ערקלערט אז ערשט ווען משיח וועט קומען וועט מען פארשטיין אז דוד האט יא באשטאנען דעם נסיון און איז גרעסער ווי די אבות. די זיבן עליות זענען קעגן די אבות און די מדות; מפטיר איז די אכטע, דארט באווייזט זיך דוד און דער עולם השמיני, דערפאר זאגט מען דארט מגן דוד, און אפילו א קטן מעג עס לייענען, ווייל דארט זענען מיר אלע קטנים.
ראש השנה און הקהל אין אכטן יאר
הקהל איז "במועד שנת השמיטה" (דברים לא, י), הגם ס'איז שוין דאס אכטע יאר; די גמרא ערקלערט אז שמיטה איז דעמאלט נאך נוהג. ממילא, זאגט דער משגיח, איז דער ראש השנה וואס קומט נישט קיין געווענליכער: ער איז די שלש סעודות פון שמיטה, תוספות אויף תוספות, א גרויסע עת רצון ביז סוכות און הקהל. ו,בג
דער רמב"ם אין הלכות חגיגה שרייבט אז ביי הקהל מוזן אפילו גרויסע חכמים זיך צוהערן ווי מ'וואלט געהערט די תורה ביי הר סיני, און דער מלך איז דער שליח פונעם אייבערשטן; און אין הלכות מלכים, אז דעם מלך'ס הארץ איז די הארץ פון גאנץ כלל ישראל. דער משגיח ערקלערט: ירושלים איז די הארץ אין מקום, ווי דער זוהר זאגט, יום כיפור די הארץ אין זמן, און דער מלך די הארץ אין נפש. ביי הקהל אין אכטן יאר קומען זיי זיך צוזאמען, און עס ווערט נתגלה דער יובל פון מתן תורה. בד,בה,בו
קיין ווארטן אויף משיח גייט נישט פארלוירן
די גמרא אין סנהדרין שילט די מחשבי קיצין, און פרעגט: אויב דער אייבערשטער ווארט, פארוואס זאלן מיר ווארטן? זי ענטפערט: כדי צו מקבל זיין שכר, "אשרי כל חוכי לו" (ישעיה ל, יח). דער משגיח ערקלערט אז יעדן אידנס ווארטן ברענגט משיח נענטער, און עס ווערט מצטרף צו דעם ווארטן פון די תנאים, אמוראים, גאונים, ראשונים און אחרונים. די וואס זענען נפטר געווארן ווארטנדיג זענען נישט אפגענארט געווארן; זייער האפענונג ליגט אויף זייער חשבון, ווי געלט אין באנק. בז,בח
די שירה פון די קינדער און די האפענונג פון הקהל
די גמרא אין סוטה זאגט אז ביי קריעת ים סוף האבן אפילו די יונקים געזאגט שירה און געוויזן מיטן פינגער "זה קלי" (שמות טו, ב), "מפי עוללים ויונקים" (תהלים ח, ג). די שירה לעתיד וועט זיין פיל גרעסער. דאס ענטפערט די קשיא אויף הקהל: במוצאי שביעית, ווען דער מלך לייענט די תורה, קען ווערן נתגלה דער עולם השמיני, און די קינדער וועלן זינגען "הנה אלקינו זה" (ישעיה כה, ט). דערפאר שלעפט יעדער טאטע און מאמע זיי אהין. בט,בי,בכ,בל
אבער אין די ארום אכט הונדערט יאר פונעם בית המקדש, מיט א הונדערט הקהל'ס, איז משיח נישט געקומען; פארוואס ברענגט מען זיי ווייטער? דער תירוץ איז ווי די גמרא: די האפענונג ברענגט שכר און ווערט מצטרף צו אלע אנדערע.
מקבל זיין דעם אייבערשטן אלס מלך דעם ראש השנה
דער משגיח קערט זיך אום צו שום תשים עליך מלך (דברים יז, טו), און זאגט אז לויט דער גמרא במוצאי שביעית איז דער ראש השנה א גאר מסוגל'דיגע צייט פאר משיח. פאר דעם דארף זיך א מענטש מיישב זיין אז ער גייט מקבל זיין דעם אייבערשטן אלס מלך, וואס טיילט אויס חיים, ברכה און גזירות פארן גאנצן יאר. א
ער שילדערט די אנדערע "מלכים" וואס הערשן איבער א מענטש: די תאוה פאר א שיין הויז, א שיינע קאר און אנדערע תענוגים, וואס צו זיי גרייט מען זיך חדשים. פארוואס זאל מען זיך נישט צוגרייטן צו דער מלכות פונעם אייבערשטן? דעם ראש השנה קומט אראפ א הערה פונעם עולם השמיני, און די נשמה פון משיח, וואס א ספר גלייכט צו די צוויי ציפורים, משיח בן דוד און משיח בן יוסף, שוועבט און זוכט א מנוח לכף רגלה (בראשית ח, ט); אויב די וועלט איז נישט גרייט, פליט זי צוריק. במ
ווייל ס'איז שוין שפעט, לאזט דער משגיח איבער די קשיות פונעם אנהייב וועגן שמואל. ער ענדיגט אז מ'זאל האפן אויף משיח און דערמיט זוכה זיין צו זינגען מיט די קינדער, און בענטשט אלעמען מיט א כתיבה וחתימה טובה.
מראי מקומות
תורה
- א Devarim 17:14-15 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 0:20, 1:23:48
- ו Devarim 31:10 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 3:47, 1:06:30
- י Devarim 18:1-2 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 10:21
- כ Shemos 19:6 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 10:21
- מ Shemos 34:21 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 14:49
- אמ Devarim 31:12 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 43:54
- את Vayikra 25:9 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 55:04
- בי Shemos 15:2 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:18:29
- במ Bereishis 8:9 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:27:29
נביאים
כתובים
- ש Tehillim 119 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 23:49
- אד לכאורה Tehillim 18:10 מפתח אינעם אויסשרייב: 32:11
- אח Tehillim 134:3 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 37:26
- אנ Tehillim 119:62 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 47:09
- אק Tehillim 69:14 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 52:25
- בב Tehillim 26:2 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:01:31
- בכ Tehillim 8:3 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:18:29
משנה
תלמוד בבלי
- ג Berachos 48b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 0:20
- ט לכאורה Megillah 26a מפתח אינעם אויסשרייב: 10:21
- ל Rosh Hashanah 9a טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 14:49
- ע Menachos 29b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 19:15
- צ Arachin 13b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 23:49
- אא Berachos 35b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 29:13
- אג Berachos 58a טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 32:11
- או לכאורה Yoma 21a מפתח אינעם אויסשרייב: 34:19
- אט לכאורה Rosh Hashanah 9a מפתח אינעם אויסשרייב: 41:45, 57:09
- אי לכאורה Shabbos 87a מפתח אינעם אויסשרייב: 41:45
- אכ Chagigah 3a טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 43:54
- אצ Pesachim 119b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 47:09
- אר Sanhedrin 97a טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 55:04
- בג לכאורה Sotah 41a מפתח אינעם אויסשרייב: 1:06:30
- בז Sanhedrin 97b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:13:43
- בט Sotah 30b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:18:29
תלמוד ירושלמי
מדרש
זוהר און קבלה
ראשונים
- ב לכאורה Rambam Hilchos Melachim 1:1-2 מפתח אינעם אויסשרייב: 0:20
- ז Rambam Hilchos Shemitah veYovel 13:13 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 7:54
- נ Rashi on Devarim 31:10 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 14:49
- בד Rambam Hilchos Chagigah 3:6 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:10:16
- בה Rambam Hilchos Melachim 3:6 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:10:16
אחרונים און חסידות
- ה Chasam Sofer (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 3:47
- ס Megaleh Amukos (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 19:15
- ק Ner Mitzvah (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 23:49
- ר לכאורה Chiddushei Aggados, Shabbos 21b מפתח אינעם אויסשרייב: 23:49
- אס Derech Hashem (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 47:09
- אש Chasam Sofer (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 55:04
תפילה און פיוט
עיקרי הדברים
- 9:57 ירושלים איז כסדר שמיטה; אין זיבעטן יאר פליסט איבער איר קוואל איבער גאנץ ארץ ישראל, און יעדער איד ווערט ווי א כהן.
- 16:14 גאנץ שמיטה איז א תוספות אויף ירושלים, און דערפאר לערנט מען דעם דין פון תוספות פון שמיטה און נישט פון שבת אדער יום כיפור.
- 22:53 די אכטע מדריגה, יובל, שבועות, יום כיפור און קודש הקדשים, איז העכער פון שבעת ימי בראשית און געהערט צו ימות המשיח.
- 54:20 ביים סוף פון יעדן שבת און יעדער שמיטה דערנענטערט זיך דער שמיני; דערפאר קומט משיח במוצאי שביעית, און מלוה מלכה איז די סעודה פון דוד המלך.
- 1:11:08 הקהל אין אכטן יאר פארבינדט דעם מלך, די הארץ פון כלל ישראל, מיט ירושלים, די הארץ פון מקום, און דעמאלט קען ווערן נתגלה דער עולם השמיני.
- 1:15:12 קיין איד'ס ווארטן אויף משיח גייט נישט פארלוירן; יעדע ציפיה ווערט מצטרף צו דעם ווארטן פון אלע דורות און ברענגט משיח נענטער.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 16:14 אויב תוספות איז נוהג ביי שבת און יום כיפור, וואס זענען חמור'דיגער, פארוואס לערנט עס די תורה דווקא ביי שמיטה?
תירוץ: 17:39 ווייל שמיטה איז אליין נישט מער ווי תוספות, דאס איבערפליסן פון ירושלים, ממילא איז זי דער שורש פון דעם דין תוספות.
-
קשיא: 35:32 פארוואס רעכנט מען נישט אויס צווישן די נסים אין בית המקדש אז דער ארון האט נישט פארנומען קיין ארט, און וואס איז דער צורך פון אזא נס?
תירוץ: 38:19 ס'איז נישט קיין נס: אין קודש הקדשים טרעפט זיך הימל מיט ערד, און הימל איז העכער פון מאס, ממילא איז דאס די טבע דארט.
-
קשיא: 42:06 ווי אזוי קען רבי יהודה רעכענען די שנת החמישים סיי אלס יובל און סיי אלס ערשטע יאר פון דער נייער מחזור?
תירוץ: 42:17 די שנת החמישים, אזוי ווי דער ארון, פארנעמט נישט קיין זמן, און ס'איז אויך א ספק אין הימל צי ס'וועט ווערן דער שמיני אדער נאכאמאל א ראשון.
-
קשיא: 48:05 אויב דוד המלך איז גרעסער ווי די אבות, פארוואס איז זיין תפילה פון חצות נישט קיין חיוב, און פארוואס זאגט מען נישט מגן דוד אין שמונה עשרה?
תירוץ: 1:03:19 זיין גרויסקייט איז נאך נישט נתגלה; זי געהערט צום עולם השמיני פון משיח, און דערפאר באווייזט זי זיך נאר ביי מפטיר.
-
קשיא: 45:20 פארוואס דארף מען ברענגען קליינע קינדער צו הקהל, אויב דער איינציגער טעם איז שכר פאר די וואס ברענגען זיי?
תירוץ: 1:20:03 הקהל במוצאי שביעית איז א צייט וואס עס קען ווערן נתגלה דער עולם השמיני, און עלטערן ברענגען די קינדער אין דער האפענונג אז זיי וועלן זינגען שירה ווי די עוללים ביי קריעת ים סוף.
-
קשיא: 1:22:11 נאך א הונדערט הקהל'ס אין די צייטן פונעם בית המקדש אן משיח, פארוואס זאל מען נאך ברענגען די קינדער?
תירוץ: 1:22:48 דער זעלבער תירוץ ווי די גמרא ביים ווארטן אויף משיח: דאס ווארטן ברענגט שכר און ווערט מצטרף צו אלע אנדערע ווארטענישן, ממילא איז עס קיינמאל נישט אומזיסט.
געדאנקען
- 14:22 שמיטה איז נישט קיין נייע זאך וואס באווייזט זיך איינמאל אין זיבן יאר; ס'איז די שטענדיגע שמיטה פון ירושלים וואס פליסט איבער אויף איין יאר איבער גאנץ ארץ ישראל, אזוי אז גאנץ ארץ ישראל ווערט ירושלים און יעדער איד א כהן.
- 18:34 ווייל גאנץ שמיטה איז תוספות, לערנט מען דעם דין פון תוספות דווקא פון איר, און דווקא רבי עקיבא, א בן גרים וואס זענען אליין א תוספות צו כלל ישראל, און וואס האט געדרשנט די תגין וואס זענען א תוספות אויף די אותיות.
- 38:56 מ'רעכנט נישט אויס אלס נס אז דער ארון האט נישט פארנומען קיין ארט, ווייל אין קודש הקדשים, וואו הימל טרעפט זיך מיט ערד, איז דאס זיין העכער פון מאס פשוט די טבע פון הימל; די זעלבע זאך ערקלערט פארוואס די שנת החמישים קען זיין עולה לכאן ולכאן.
- 53:21 ביים סוף פון יעדן שבת און יעדער שמיטה ווערט א ספק אין הימל צי עס וועט ווערן נאכאמאל א ראשון אדער דער שמיני; דערפאר ווארט מען דעמאלט אויף משיח, דערפאר איז מלוה מלכה די סעודה פון דוד, און דערפאר האבן רביים געהאלטן שלש סעודות אין תוספות שבת.
- 1:03:51 מגן דוד זאגט מען נאר ביי די ברכות פון דער הפטרה נאך מפטיר, די אכטע עליה, ווייל דוד'ס אמת'ע גרויסקייט, העכער פון די אבות, געהערט צום עולם השמיני וואס מ'קען נאך נישט באגרייפן.
- 1:12:17 דער מלך, ירושלים און יום כיפור זענען די הארץ אין נפש, מקום און זמן; ביי הקהל אין אכטן יאר שטעלט זיך דער מלך אוועק אין ירושלים ביים אנהייב יאר, און דערפאר שילדערט דער רמב"ם הקהל ווי מ'הערט די תורה ווי ביי הר סיני.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 1:25:47 דער משגיח זאגט אז פאר ראש השנה דארף מען זיך צוגרייטן צו מקבל זיין דעם אייבערשטן אלס מלך, אנשטאט די תאוות פאר א שיין הויז, א קאר און אנדערע תענוגים וואס הערשן איבער א מענטש.
- 1:15:12 דער משגיח מאנט צו האפן און ווארטן אויף משיח, ווייל יעדעס ביסל ווארטן ברענגט שכר און ברענגט משיח נענטער.
- 58:20 דער משגיח זאגט אז ביים סוף פון שבת קען יעדער איד, מיט א ביסל ישוב הדעת, זוכה זיין צו א גאולה פרטית פונעם יצר הרע.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אברהם אבינו, אליהו הנביא, בת שבע, דוד המלך, דער חתם סופר, דער מהר"ל פון פראג, דער רמב"ם, יעקב אבינו, יצחק אבינו, משה רבינו, רבי אלעזר בן עזריה, רבי יהודה בר אילעאי, רבי ישמעאל בן אלישע, רבי משה חיים לוצאטו, רבי עקיבא, רבי שמעון בר יוחאי, רש"י, שאול המלך, שמואל הנביא
ערכים אבן שתיה, הקהל, יובל, כינור, מוצאי שביעית, מלוה מלכה, קודש הקדשים, קץ, רבונו של עולם, שמיטה