צד ב: אברהם אבינו ראש למאמינים
קאטאלאג: זמנים מהר"ל גבורת ה' נומ׳ 1 פאקעט גייד ז׳ 26 תשמ"ב (1981–82) אידיש 42 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
לויט דעם תירוץ פונעם מהר"ל אויפן רמב"ן ערקלערט דער משגיח פארוואס די אמונה פון אברהם אבינו איז געווען אזא גרויסע זאך, און אז אמונה, וואס מאכט א איד נישט תלוי אין קיינעם חוץ דעם רבונו של עולם, איז דער יסוד פון כלל ישראל.
דער משגיח עפנט מיט דער קשיא פונעם רמב"ן אויף "והאמין בה'": וואס איז דער גרויסער שבח וואס אברהם אבינו האט געגלייבט דעם רבונו של עולם? דער מהר"ל ענטפערט אז על פי טבע האט אברהם נישט געקענט האבן קינדער, און ער האט מורא געהאט אז א חטא זאל נישט גורם זיין, און פונדעסטוועגן האט ער געגלייבט. פון דעם ווייזט דער משגיח אז דער קשר פון א איד מיטן אייבערשטן איז נישט תלוי אין זכותים: די תורה גיבט קיין טעם נישט אויף "לך לך", און דער "חטא גדול" פונעם רמב"ן ביים אראפגיין קיין מצרים לערנט אז א איד בלייבט א איד, און זיינע חטאים זענען נאר חיצוניות. דערנאך ברענגט ער דעם מהר"לס טענה אויפן רמב"ן אז אמונה איז נישט קיין קליינע זאך, ווי מ'זעט פון דער מכילתא אויף דער אמונה ביים ים. אמונה מיינט פעסטקייט; א מאמין איז נישט משועבד צו קיין מענטש, ווי דער מהר"ל ערקלערט ביים כלב. א מאמין איז שטענדיג בשמחה און ווערט נישט אין כעס; משה רבינוס כעס ביי מי מריבה איז געווען א חסרון אין אמונה. ער ענדיגט מיט יעקב אבינוס "מאין יבא עזרי".
ענינים: אברהם אבינו · יסודי האמונה · בטחון
סדר השיעור
-
0:00 די קשיא פונעם רמב"ן אויף "והאמין" שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח פארבינדט פסח מיט דעם ברית בין הבתרים און ברענגט די קשיא פונעם רמב"ן, וואס איז דער חידוש וואס אברהם האט געגלייבט. ער ברענגט דעם תירוץ פונעם מהר"ל: על פי טבע האט אברהם נישט געקענט האבן קינדער, און ער האט מורא געהאט פון א חטא, און פונדעסטוועגן האט ער געגלייבט ווייל דער אייבערשטער האט אזוי געוואלט.
-
5:41 פארוואס "לך לך" שטייט אן א טעם שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח זאגט אז כלל ישראל הייבט זיך אן פון אברהם און איז נישט תלוי אין זכותים. ער פרעגט פארוואס די תורה גיבט נישט קיין טעם פארוואס אברהם איז אויסגעקליבן געווארן, נישט ווי ביי נח, און לאזט זיין מסירת נפש אין אור כשדים פאר דער תורה שבעל פה: א איד איז א איד ווייל זיין נשמה איז א חלק פונעם אייבערשטן, אפילו ווען ער זינדיגט.
-
11:58 דער "חטא גדול" פון אברהם ביים רמב"ן שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם רמב"ן אז אברהם האט געזינדיגט א חטא גדול מיטן אראפגיין קיין מצרים און מיט שרה וואס איז גענומען געווארן צו פרעה, און פרעגט ווי אזוי דער רמב"ן קען אזוי זאגן ווען מ'איז דן לכף זכות אפילו קרח און זמרי. ער ענטפערט אז דווקא די ערשטע מעשה נאך "לך לך" ווייזט א חטא, כדי צו לערנען אז א איד בלייבט א איד און זיין חטא איז נאר חיצוניות.
-
16:46 דער מהר"ל: אמונה איז נישט קיין קלייניגקייט שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט די טענה פונעם מהר"ל אויפן רמב"ן און די מכילתא אז אידן ביים ים האבן זוכה געווען צו רוח הקודש פאר זייער אמונה, און אז דער וואס נעמט אויף זיך איין מצוה באמונה איז זוכה צו דער שכינה. ער ציט ארויס אז יעדער איד זאל אויף זיך נעמען איין מצוה מיט מסירת נפש, ווי א סדר קבוע נאכן דאווענען, מיט א מעשה פון א איד וואס איז געווען "טויט" בשעת זיין שיעור, און ווי אברהם איז ביי דער עקידה בייגעשטאנען דעם שטן מיט ריינע אמונה.
-
23:43 אמונה אלס פעסטקייט און יסוד שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח זאגט אז אמונה איז גרויס אפילו ווען זי איז געקומען גרינג, מצד הסגולה, ווי דער מדרש אויף עונג שבת. אמונה מיינט פעסטקייט, ווי א יתד במקום נאמן; אברהם איז דער צור פון וואו כלל ישראל איז אויסגעהאקט געווארן, דער יסוד, און פונקט ווי ער איז געווארן דער ערשטער איד דורך אמונה, אזוי זענען אידן ארויס פון מצרים דורך אמונה.
-
27:04 א מאמין איז נישט משועבד צו קיינעם שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט דעם מהר"ל: דער וואס גלייבט איז נאר תלוי אינעם אייבערשטן און קען נישט זיין משועבד, ווייל שעבוד איז דער היפך פון מציאות; ממילא זענען אידן, ווען זיי האבן געגלייבט, געווארן פריי און ארויס פון מצרים. ער ברענגט דעם מהר"לס פשט פארוואס "כלב" איז א בזיון אין יעדע שפראך: א הונט איז אינגאנצן תלוי אין זיין בעל הבית, א מיאוסע מידה, בשעת א מענטש דארף זיין נאר תלוי אינעם רבונו של עולם.
-
32:02 איינגעווארצלט אינעם אייבערשטן, שטענדיג בשמחה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז א מאמין איז איינגעווארצלט אינעם אייבערשטן ווי א בוים געפלאנצט ביים וואסער, און ענטפערט דעם רמב"ן אז אמונה איז א גרויסע קונץ, ווייל אפילו משה רבינו איז דארין דורכגעפאלן. ער לערנט אז א מאמין איז שטענדיג בשמחה, און דערציילט די מעשה פון ר' שמעון יארסלאווער מיט זיינע "צוויי קי".
-
37:21 א מאמין ווערט נישט אין כעס שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח לערנט אז א מאמין ווערט נישט אין כעס, ווייל אלעס איז מן השמים, ווי דוד המלך האט געזאגט ביי שמעי. לויטן מהר"ל איז משה רבינוס כעס און דאס שלאגן דעם שטיין געווען דער חסרון אין אמונה וואס פאר דעם איז ער געשטראפט געווארן. ער ענדיגט מיטן מדרש אויף יעקב ביים ארויסגיין פון באר שבע וואס זאגט "מאין יבא עזרי", א חיזוק פאר אידן אין גלות.
דער שיעור, אויסגעשריבן
די קשיא פונעם רמב"ן אויף "והאמין"
ביים ברית בין הבתרים שטייט "והאמין בה'", און דער רמב"ן פרעגט וואס איז דא דער גרויסער שבח: נאך אלע נסים וואס דער אייבערשטער האט אים געטאן, זאל ער נישט גלייבן? א,ב
דער מהר"ל ענטפערט אז על פי טבע האט אברהם נישט געקענט האבן קינדער, און נאר זיינע זכותים וועלן ברעכן די טבע. ער האט געקענט מורא האבן אז א חטא זאל בטל מאכן די הבטחה, ווי חז"ל זאגן, און פונדעסטוועגן האט ער געגלייבט ווייל ער האט געזען אז דער אייבערשטער וויל אזוי. דאס, זאגט דער משגיח, איז אמונה: צו גלייבן וואו מ'פארשטייט נישט. ג,ד
פארוואס "לך לך" שטייט אן א טעם
כלל ישראל הייבט זיך אן פון אברהם, און דער משגיח זאגט אז עס איז נישט תלוי אין זכותים. דערמיט איז מתורץ פארוואס דער אייבערשטער זאגט צו אברהם "לך לך" אן קיין טעם, בשעת ביי נח שטייט פריער אז ער איז געווען א צדיק. ה,ו
אברהמס מסירת נפש אין אור כשדים, ווי ער האט צעבראכן די געצן און אויסגעשריגן דעם אייבערשטנס נאמען פאר א וועלט וואס האט פון אים ליצנות געמאכט, ווי דער מדרש און דער רמב"ם דערציילן, איז איבערגעלאזט פאר דער תורה שבעל פה. דער משגיח ערקלערט אז דאס איז כדי מ'זאל נישט מיינען אז א איד האט פארדינט זיין קשר. א איד בלייבט א איד אפילו ווען ער זינדיגט, ווייל זיין נשמה איז א חלק פונעם אייבערשטן, אן קיין שום טעם. ז,ח
דער "חטא גדול" פון אברהם ביים רמב"ן
דער מהר"ל: אמונה איז נישט קיין קלייניגקייט
דער מהר"ל טענה'ט קעגן דעם רמב"ן: איז אמונה א קליינע זאך? ער ברענגט די מכילתא אז אידן האבן ביים ים זוכה געווען צו רוח הקודש אלס שכר פאר זייער אמונה, און רבי נחמיהס ווארט אז דער וואס נעמט אויף זיך איין מצוה באמונה איז זוכה צו דער שכינה. ג,ל,מ
פון דעם זאגט דער משגיח אז יעדער איד זאל אויף זיך נעמען איין מצוה מיט מסירת נפש, למשל א סדר קבוע נאכן דאווענען וואס מ'איז קיינמאל נישט מבטל. ער ברענגט פונעם חפץ חיים א איד וואס האט געלאזט ווארטן א גרויסן סוחר און געזאגט אז בשעת זיין שיעור איז ער טויט, ווי חז"ל זאגן אז די תורה מתקיימת נאר אין דעם וואס ממית זיך אויף איר. נ,ס
אמונה אלס פעסטקייט און יסוד
אפילו אויב דאס גלייבן איז געקומען גרינג, איז אמונה גרויס מצד הסגולה, ווי עונג שבת איז גלייך צו טויזנט תעניתים אין מדרש תנחומא. אמונה מיינט פעסטקייט, ווי "יתד במקום נאמן". אברהם איז דער צור פון וואו כלל ישראל איז אויסגעהאקט געווארן, זיין יסוד, און פונקט ווי ער איז געווארן דער ערשטער איד דורך אמונה, אזוי זענען אידן ארויס פון מצרים דורך אמונה. פ,צ,ק
א מאמין איז נישט משועבד צו קיינעם
דער מהר"ל ערקלערט אז דער וואס גלייבט איז נאר תלוי אינעם אייבערשטן, קיין מענטש קען אים נישט טאן קיין גוטס און קיין שלעכטס, ממילא קען ער נישט זיין משועבד. שעבוד איז דער היפך פון מציאות; ווען אידן האבן געגלייבט אין מצרים זענען זיי געווארן אומאפהענגיג און זענען אויסגעלייזט געווארן. אכ
אין אן אנדער ארט פרעגט דער מהר"ל פארוואס "כלב" איז א בזיון אין יעדע שפראך. יעדע חיה האט א געוויסע זעלבסטשטענדיגקייט, אבער א הונט איז אינגאנצן תלוי אין זיין בעל הבית. דאס איז א מיאוסע מידה: א מענטש דארף זיין תלוי נאר אינעם רבונו של עולם.
איינגעווארצלט אינעם אייבערשטן, שטענדיג בשמחה
א מאמין איז איינגעווארצלט אינעם אייבערשטן ווי א בוים געפלאנצט ביים וואסער, ווי ירמיהו זאגט. אויפן רמב"ן ענטפערט דער משגיח אז אמונה איז א גרויסע קונץ: אפילו משה רבינו איז דארין דורכגעפאלן ביי מי מריבה, וואו מ'האט אים געזאגט "לא האמנתם בי". אד,אה,ב
א מאמין איז שטענדיג בשמחה, ווי חובת הלבבות זאגט. דער משגיח דערציילט פון ר' שמעון יארסלאווער, וואס איז געווען ארעם ווי א יונגערמאן און א איד פון שטאט האט אים געשטיצט. ווען מ'האט אים געפרעגט פון וואס ער לעבט, האט ער געזאגט אז ער האט צוויי קי, כאטש די רביצין האט געזאגט אז זיי האבן נישט קיין קי און די קינדער האבן נישט געהאט קיין מילך. או
א מאמין ווערט נישט אין כעס
מראי מקומות
תורה
- א Bereishis 15:6 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 0:26
- ה Bereishis 12:1 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 5:45
- ו Bereishis 6:9 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 5:45
- מ Shemos 14:31 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 17:07
- אה Bamidbar 20:12 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 32:14
- אח Bamidbar 20:10 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 37:26
נביאים
כתובים
משנה
תלמוד בבלי
מדרש
- ז לכאורה Bereishis Rabbah 42:8 מפתח אינעם אויסשרייב: 7:19
- ל לכאורה Mechilta, Beshalach (on Shemos 14:31) מפתח אינעם אויסשרייב: 17:07, 22:29
- ע Midrash (מקום נישט באשטימט) אינעם אויסשרייב: 22:29
- פ Midrash Tanchuma (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 24:33
- אט Midrash (מקום נישט באשטימט) אינעם אויסשרייב: 40:48
זוהר און קבלה
ראשונים
אחרונים און חסידות
עיקרי הדברים
- 1:51 לויטן מהר"ל איז אברהמס אמונה געווען גרויס ווייל על פי טבע האט ער נישט געקענט האבן קינדער, און ער האט מורא געהאט אז א חטא קען בטל מאכן די הבטחה, און פונדעסטוועגן האט ער געגלייבט ווייל ער האט געזען אז דער אייבערשטער וויל אזוי.
- 6:08 דער משגיח לערנט אז דער קשר פון א איד מיטן רבונו של עולם איז נישט תלוי אין זכותים, און דערפאר שטייט "לך לך" אן קיין שבח פון אברהם פריער.
- 12:23 די ערשטע זאך וואס די תורה דערציילט נאך "לך לך" איז וואס דער רמב"ן רופט א חטא גדול פון אברהם, כדי צו ווייזן אז א איד בלייבט א איד אפילו ווען ער זינדיגט.
- 17:07 דער מהר"ל טענה'ט קעגן דעם רמב"ן אז אמונה אליין איז א גרויסע זאך, און חז"ל זאגן אז אידן האבן ביים ים זוכה געווען צו רוח הקודש אלס שכר פאר זייער אמונה.
- 25:38 אמונה מיינט פעסטקייט: א מאמין איז נאר תלוי אינעם רבונו של עולם און איז נישט משועבד צו קיין מענטש, און דורך אמונה זענען אידן ארויס פון מצרים ווייל זי האט זיי באפרייט.
- 33:47 דער וואס גלייבט אינעם רבונו של עולם איז שטענדיג בשמחה און ווערט נישט אין כעס, און משה רבינוס כעס ביים שטיין איז געווען א חסרון אין אמונה.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 0:39 וואס איז דער גרויסער שבח וואס אברהם האט געגלייבט די הבטחה פונעם אייבערשטן?
תירוץ: 1:51 דער מהר"ל: על פי טבע האט ער נישט געקענט האבן קינדער און ער האט מורא געהאט אז א חטא קען בטל מאכן די הבטחה, און פונדעסטוועגן האט ער געגלייבט ווייל ער האט געזען אז דער אייבערשטער וויל אזוי.
-
קשיא: 6:35 פארוואס שטייט "לך לך" אן קיין שבח פון אברהם, נישט ווי ביי נח?
תירוץ: 10:31 ווייל דער קשר פון א איד מיטן אייבערשטן איז נישט תלוי אין זכותים; א איד איז א איד ווייל זיין נשמה איז א חלק פונעם אייבערשטן.
-
קשיא: 12:58 ווי אזוי קען דער רמב"ן רופן אברהמס אראפגיין קיין מצרים א חטא גדול, ווען מ'איז דן לכף זכות אפילו קרח און זמרי?
תירוץ: 15:48 די ערשטע מעשה פונעם ערשטן איד ווייזט א חטא, כדי צו לערנען אז א איד בלייבט א איד און זיין חטא איז נאר חיצוניות.
-
קשיא: 23:50 פארוואס איז אמונה גרויס אפילו אויב זי איז געקומען גרינג ביי אברהם?
תירוץ: 24:33 אמונה איז גרויס מצד הסגולה, פונקט ווי דער מדרש תנחומא גלייכט עונג שבת צו טויזנט תעניתים כאטש עס איז גרינגער.
-
קשיא: 29:10 פארוואס איז "כלב" א בזיון אין יעדע שפראך?
תירוץ: 30:13 ווייל א הונט איז אינגאנצן תלוי אין זיין בעל הבית, א מיאוסע מידה; א מענטש דארף זיין תלוי נאר אינעם רבונו של עולם.
-
קשיא: 33:18 וואס איז געווען משה רבינוס חסרון ביי מי מריבה, אז מ'זאגט אים "לא האמנתם בי"?
תירוץ: 38:41 ער איז געווארן אין כעס, און דער וואס האט פולשטענדיגע אמונה ווערט נישט אין כעס.
מעשיות
-
20:50 דער איד וואס איז געווען "טויט" בשעת זיין שיעור
דער משגיח דערציילט אין נאמען פונעם חפץ חיים פון א איד וואס האט געהאט א הנהגה צו לערנען זיין שיעור קבוע גלייך נאכן דאווענען, איידער ער גייט אין געשעפט. איינמאל איז געקומען א גרויסער סוחר טאן מיט אים געשעפטן, און ער האט אים געלאזט ווארטן. זיין ווייב איז געקומען שרייען, און ער האט איר געזאגט אז בשעת ער לערנט זיין שיעור איז ער טויט, און עפעס אנדערש עקזיסטירט נישט. דער משגיח פארבינדט עס מיט חז"לס ווארט אז די תורה מתקיימת נאר אין דעם וואס ממית זיך אויף איר.
אין דער מעשה: דער חפץ חיים
-
34:30 ר' שמעון יארסלאווער און זיינע צוויי קי
ווען ר' שמעון יארסלאווער איז געווען א יונגערמאן, נאך איידער מ'האט געוואוסט אז ער איז א צדיק, איז ער געווען זייער ארעם. א איד פון זיין שטאט וואס האט אים געזען זיצן אין בית המדרש טאג און נאכט האט דערקענט אז ער איז א גרויסער צדיק, און פלעגט איבערלאזן ביי דער רביצין א ביסל געלט, פיש און קארטאפל. איינמאל האט ער אים געפרעגט פון וואס ער לעבט, און ער האט געענטפערט אז ער האט צוויי קי. ווען דער איד האט געפרעגט די רביצין פארוואס זי נעמט דען זיין געלט, האט זי געזאגט אז זיי האבן נישט קיין קי און די קינדער האבן היינט נישט פארזוכט קיין מילך. ר' שמעונס תשובה וואו זיינע צוויי קי שטייען איז נאר טיילווייז הערבאר; דער משגיח ברענגט די מעשה צו ווייזן אז דער וואס גלייבט אינעם אייבערשטן איז שטענדיג בשמחה.
אין דער מעשה: Reb Shimon of Yaroslav
געדאנקען
- 3:34 די גרויסקייט פון אברהמס אמונה, לויטן מהר"ל, איז נישט געווען צו גלייבן אין נסים, נאר צו גלייבן קעגן זיין אייגענע פחד אז א חטא קען בטל מאכן די הבטחה, נאר ווייל ער האט געזען אז דער אייבערשטער וויל אזוי; דאס, זאגט דער משגיח, איז דער טייטש פון אמונה, צו גלייבן וואו מ'פארשטייט נישט.
- 8:57 די תורה שבכתב באהאלט מיט כוונה אברהמס מסירת נפש און גיבט קיין טעם נישט אויף "לך לך", כדי מ'זאל נישט מיינען אז א איד האט פארדינט זיין בחירה; א איד איז א איד אן קיין שום טעם.
- 15:42 דער שארפער "חטא גדול" פונעם רמב"ן איז אליין א שבח פון אברהם: דווקא ביי דער ערשטער מעשה פונעם ערשטן איד ווייזט די תורה א חטא, כדי צו לערנען אז א אידישער חטא איז נאר חיצוניות און רירט נישט אן די פנימיות.
- 27:53 אמונה איז דער היפך פון שעבוד: דער וואס איז נאר תלוי אינעם אייבערשטן קען נישט ווערן א קנעכט, און דערפאר איז יציאת מצרים געקומען דורך אמונה.
- 29:00 לויטן מהר"ל איז "כלב" א בזיון אין אלע שפראכן ווייל א הונט איז אינגאנצן תלוי אין זיין בעל הבית, בשעת א מענטש דארף זיין אומאפהענגיג פון מענטשן און נאר תלוי אינעם רבונו של עולם.
- 38:41 לויטן מהר"ל איז משה רבינוס חטא ביי מי מריבה געווען דער כעס אליין: מיט א פולשטענדיגע אמונה איז נישטא קיין ארט פאר כעס, ווייל קיינער קען נישט טאן קיין שלעכטס און קיין גוטס חוץ דעם אייבערשטן.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 18:47 דער משגיח זאגט אז יעדער איד דארף אויף זיך נעמען איין מצוה וואס אויף איר זאל ער זיך פארלייגן מיט מסירת נפש.
- 20:15 דער משגיח זאגט אז מ'דארף האבן א סדר קבוע נאכן דאווענען און עס בשום אופן נישט מבטל זיין, אפילו ווען מ'קען אסאך פארדינען.
- 21:40 דער משגיח דערמאנט שמירת עינים אין גאס אלס אזא מצוה, נישט זיין נייגעריג צו קוקן.
- 41:27 דער משגיח זאגט אז ווען עס קומט א צרה זאל א איד זיך אנכאפן אין "מאין יבא עזרי, עזרי מעם ה'".
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אברהם אבינו, דוד המלך, דער הייליגער בעל שם טוב, דער חפץ חיים, דער מהר"ל פון פראג, דער רמב"ם, דער רמב"ן, זמרי בן סלוא, יעקב אבינו, משה רבינו, נח, נמרוד, פרעה, קרח, רבי נחמיה, רבי שמעון יאראסלאווער, רבינו יונה, שמעי בן גרא, שרה אמנו
ערכים אמונה, ברית בין הבתרים, דן לכף זכות, כעס, מסירות נפש, רוח הקודש, שמחה, תורה שבעל פה