Shalom Bayis - Chanukah
קאטאלאג: שונות חנוכה נומ׳ 41 אידיש 45 מינ׳
שטייט נישט אינעם פאקעט גייד פון 2012; דער קעפל איז גענומען פונעם נאמען פונעם פייל.
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
פון דער גמרא אז אן ארימאן וואס האט נאר אויף איין ליכט נעמט נר שבת פאר נר חנוכה משום שלום ביתו, ערקלערט דער משגיח פארוואס דער רמב"ם שטעלט אריין דעם חיוב פונעם מאן צו זיין א מוותר צו זיין ווייב אין הלכות חנוכה.
דער משגיח עפנט מיט דער גמרא אז ווער עס האט נאר געלט אויף איין ליכט, נעמט ער נר שבת פאר נר חנוכה משום שלום ביתו. לויט רש"י מיינט שלום בית מ'זאל נישט עסן אין דער פינסטער, וואס דאס איז עונג שבת, און וויבאלד עונג שבת איז דאורייתא פון מקרא קודש, איז עס דוחה פרסומי ניסא וואס איז דרבנן. דער רמב"ם אבער האלט אז עונג שבת איז נישט דאורייתא, ממילא לערנט ער ווי דער צווייטער פשט פונעם מאירי: די ווייב צינדט די שבת ליכט, און דער מאן מוז איר אפגעבן די מצוה כדי זיי זאלן זיך נישט קריגן. דערנאך ברענגט ער נפקא מינות, און ווייזט פון דער גמרא אין יבמות און פון אברהם אבינו'ס אוהל אז דער מאן דארף זיין דער מוותר. דער שלום צווישן מאן און ווייב איז א משל אויף דעם קשר פון הקב"ה מיט כנסת ישראל און איז דאס מעורר. וויבאלד נר חנוכה ווייזט די חביבות פון השם יתברך וואס קומט אריין אין יעדע אידישע שטוב, האט דער רמב"ם דאס אריינגעשטעלט אין הלכות חנוכה.
ענינים: א אידישע שטוב און שלום בית · די חנוכה ליכט
סדר השיעור
-
0:00 נר שבת אדער נר חנוכה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט די גמרא אז ווער עס קען קויפן נאר איין ליכט נעמט נר שבת משום שלום ביתו, און ערקלערט מיט רש"י אז שלום בית מיינט אז די בני בית זאלן נישט זיצן אין דער פינסטער. ער טיילט עס אפ פון דעם אנדערן דין, אפאר בלאט שפעטער, אז אין יעדן חדר דארף זיין א ליכט כדי מ'זאל זיך נישט אנשטויסן.
-
7:03 פארוואס רבא זאגט "פשיטא" שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח פרעגט פארוואס איז פשוט אז נר שבת איז עדיף, ווען פרסומי ניסא איז דוחה אנדערע מצוות. ער ענטפערט פונעם שולחן ערוך הרב און פונעם רמב"ן אז עונג שבת איז דאורייתא פון מקרא קודש, און א דאורייתא גייט פאר פרסומי ניסא, משא"כ קידוש אויף יין איז נאר דרבנן.
-
11:35 דער רמב"ם און דער צווייטער פשט פונעם מאירי שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח לערנט די לעצטע הלכה פון הלכות חנוכה אינעם רמב"ם, וואס בויט עס אויף דער גרויסקייט פון שלום. ער ברענגט דעם צווייטן פשט פונעם מאירי: די ווייב צינדט די שבת ליכט, און אז דער מאן גיט אויס דאס געלט אויף זיין נר חנוכה וועט נישט זיין קיין שלום בית, און ער זאגט אז אזוי לערנט דער רמב"ם די גמרא.
-
15:43 פארוואס דער רמב"ם מוז אזוי לערנען שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח פרעגט פארוואס דער רמב"ם לערנט נישט ווי רש"י און די אנדערע ראשונים, און ענטפערט אז דער רמב"ם האלט אז עונג שבת איז נישט דאורייתא. דערנאך פרעגט ער פארוואס שלום בית זאל דוחה זיין פרסומי ניסא, און ענטפערט פון די ווערטער פונעם רמב"ם אז שלום האט א מורא'דיגן כח, אז מ'מעקט אפילו אויס דעם שם השם דערצו.
-
19:33 נפקא מינות, און פארוואס דער מאן איז מוותר שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט נפקא מינות צווישן רש"י און דעם רמב"ם: לויטן רמב"ם קען די ווייב מוחל זיין, און איינער אן א ווייב וועט צינדן נר חנוכה. דערנאך פרעגט ער פארוואס דווקא דער מאן מוז נאכגעבן, און ענטפערט פון דער גמרא אין יבמות אז מ'איז מכבד די ווייב יותר מגופו, מיט רש"י'ס ראיה פון אברהם אבינו'ס אוהל.
-
24:01 מאן און ווייב, א משל אויף הקב"ה און כנסת ישראל שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז דער קשר פון מאן און ווייב איז א משל אויף הקב"ה און כנסת ישראל, ממילא איז שלום אין שטוב מעורר שלום אויבן, און יעדער חסד וואס א איד טוט איז מעורר חסד פונעם רבונו של עולם, ווי עס שטייט אינעם תומר דבורה. פון שיר השירים און פון אברהם אבינו'ס אוהל ווייזט ער אז אויך הקב"ה איז כביכול מכבד כנסת ישראל מער ווי זיך אליין.
-
30:00 די תפילה פאר שלום בית, און סובל זיין שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח דערציילט אז א ליטווישער גדול האט געענטפערט אז די תפילה פאר שלום בית איז די בקשה אין דאווענען אז די נפש זאל זיין ווי עפר, צו נאכגעבן און סובל זיין. ער דערמאנט די סבלנות פונעם גבאי פון ר' שלמה זוויהילער, און ערקלערט פונעם תומר דבורה אז הקב"ה איז סובל דעם חוטא, און ווער עס איז סובל אין שטוב איז דאס מעורר אויבן.
-
35:07 פארוואס אין הלכות חנוכה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח מערקט אן אז דער רמב"ם רעכנט אויס די חיובים פון מאן און ווייב אין הלכות אישות, אבער לאזט אויס דאס מוותר זיין, און שטעלט עס אריין אין הלכות חנוכה. ער ערקלערט אז נר חנוכה איז א דוגמא פון דער מנורה אין בית המקדש, אן עדות אז די שכינה רוט אין ישראל, און לערנט דעם רמב"ם אז נר חנוכה איז א מצוה חביבה.
-
38:46 השם יתברך קומט אריין אין שטוב; חנוכת הבית שטייט אינעם קאטאלאג
לויטן שפת אמת ערקלערט דער משגיח אז יעדע חנוכה מנורה מאכט די שטוב פאר א מקדש: אנשטאט דער איד זאל קומען צום מקדש, קומט השם יתברך צו אים, און ווייזט אז ער איז מכבד כנסת ישראל מער ווי זיך, און דערפאר האט דער רמב"ם דארט אריינגעשטעלט שלום בית. ער ענדיגט ביי דער חנוכת הבית פון זיין אייניקל שמואל יהודה מיט א ברכה אז די שטוב זאל זיין א משכן פאר דער שכינה.
דער שיעור, אויסגעשריבן
נר שבת אדער נר חנוכה
פארוואס רבא זאגט "פשיטא"
דער משגיח פרעגט: פארוואס איז דאס אזוי פשוט? נר חנוכה האט דאך פרסומי ניסא, און מ'זעט אין דער גמרא מגילה אז פרסומי ניסא איז דוחה כמה מצוות. ו
ער ענטפערט פונעם שולחן ערוך הרב, וואס שרייבט אז דער עיקר עונג שבת איז דאורייתא, און פונעם רמב"ן, וואס לערנט פון מקרא קודש אז מ'דארף מכבד זיין שבת מיט ריינע בגדים, מיט מאכלים און מיט תפילה. פרסומי ניסא איז נישט דוחה קיין דאורייתא, ממילא איז נר שבת, וואס איז עונג שבת, עדיף. קידוש אויף יין אבער איז נאר דרבנן, ווייל מ'קען מקיים זיין קידוש אויף פת אדער אין תפילה, ווי דער מגן אברהם זאגט, דערפאר איז נר חנוכה עדיף דערויף. ד,ה,ז
דער רמב"ם און דער מאירי
דער משגיח לערנט די לעצטע הלכה פון הלכות חנוכה אינעם רמב"ם: נר ביתו איז עדיף משום שלום בית, ווייל מ'מעקט אויס דעם שם השם כדי צו מאכן שלום צווישן מאן און ווייב, און גדול השלום, ווייל די גאנצע תורה איז געגעבן געווארן צו מאכן שלום אין דער וועלט. ח
כדי דאס צו פארשטיין ברענגט ער דעם מאירי, וואס איז ערשט אין די לעצטע דורות געדרוקט געווארן פון א כתב יד. דער מאירי ברענגט א צווייטן פשט: דער מאן צינדט נר חנוכה און די ווייב צינדט נר שבת, און אז ער נעמט דאס געלט פאר זיין מצוה וועט נישט זיין קיין שלום בית. דער משגיח זאגט אז אזוי לערנט דער רמב"ם די גמרא. ט,ח
פארוואס דער רמב"ם מוז אזוי לערנען
דער משגיח פרעגט: פארוואס לערנט דער רמב"ם נישט ווי רש"י און אלע ראשונים, אז די ליכט איז כדי מ'זאל עסן ביי א ליכט? ער ענטפערט אז ווי דער שולחן ערוך הרב איז מבאר אין קונטרס אחרון, האלט דער רמב"ם אז עונג שבת איז נישט דאורייתא; מקרא קודש גייט אויף מלאכה. ממילא מוז דער רמב"ם לערנען אז ס'מיינט שלום בית ממש. ד
נפקא מינות, און פארוואס דער מאן איז מוותר
דער משגיח ברענגט נפקא מינות. לויטן רמב"ם איז די תקנה געמאכט געווארן צוליב דער ווייב, און ווי די גמרא זאגט ביי א תקנה וואס איז געמאכט פאר דער אשה, קען זי מוחל זיין און זאגן דעם מאן ער זאל צינדן זיין נר חנוכה. און איינער אן א ווייב דארף לויט רש"י נאך אלץ א ליכט צו עסן, משא"כ לויטן רמב"ם צינדט ער נר חנוכה.
מאן און ווייב, א משל אויף הקב"ה און כנסת ישראל
ווען ס'איז דא א מחלוקת און איינער מוז נאכגעבן, זאגט דער משגיח, זאל דער מאן זיין דער מוותר. דאס איז א כלל גדול: יעדע זאך וואס א איד טוט אונטן פועלט אויבן. דאס לעבן פון מאן און ווייב איז א משל אויף הקב"ה און כנסת ישראל, ממילא איז שלום אין שטוב מעורר שלום צווישן זיי און השפעה אויף כלל ישראל. ווער עס ווערט פארעקשנט זאל וויסן אז ס'שפילט זיך מיט הימלישע זאכן.
אזוי אויך לערנט דער תומר דבורה אז יעדער חסד וואס א איד טוט איז מעורר חסד פונעם רבונו של עולם אויף כלל ישראל. שיר השירים איז דער משל אויף דעם קשר, און חז"ל זאגן אז "שלמה" אינעם ערשטן פסוק מיינט דער מלך שהשלום שלו, דער זעלבער ענין ווי ביי אברהם'ס אוהל: הקב"ה איז מער חושש פאר דער צופרידנקייט פון כנסת ישראל ווי פאר זיך, בתנאי אז אידן זאלן האלטן הייליג דעם משל. מ,ל
די תפילה פאר שלום בית
מ'האט געפרעגט א גדול: אויב שלום בית איז אזא גרויסע מצוה, פארוואס איז נישטא קיין ספעציעלע תפילה דערויף? א ליטווישער גדול האט געענטפערט אז יא, מ'זאגט זי דריי מאל א טאג: די בקשה אז די נפש זאל זיין ווי עפר, דאס הייסט צו נאכגעבן און זיין שפל. דער משגיח זאגט אז ער האט דאס געזען ביי גרויסע אידן, ווי ר' אליהו, דער גבאי פון ר' שלמה זוויהילער, וועמענס ווייב איז נישט געווען אין ארדענונג און ער איז שטארק סובל געווען. ס
פארוואס אין הלכות חנוכה
דער משגיח מערקט אן אז דער רמב"ם רעכנט אויס אין הלכות אישות די חיובים פון מאן און ווייב, אבער דאס מוותר זיין פונעם מאן לאזט ער אויס און שטעלט עס אריין אין הלכות חנוכה. דארט געהערט עס, ווייל ווי דער רמב"ן זאגט איז נר חנוכה א דוגמא פון דער מנורה, וואס די גמרא רופט אן עדות אז די שכינה שורה בישראל. דער רמב"ם רופט נר חנוכה א מצוה חביבה עד מאד. ע,פ,צ,ק
השם יתברך קומט אריין אין שטוב
דער שפת אמת זאגט אז וויבאלד נר חנוכה איז זכר למקדש, ווערט יעדע מנורה וואס א איד צינדט אין שטוב א בית המקדש. אין בית המקדש האט א איד געדארפט קומען זען די חביבות; חנוכה קומט השם יתברך צו אים. דא זעט דער משגיח ווי הקב"ה איז מכבד כנסת ישראל מער ווי זיך, און דערפאר האט דער רמב"ם דארט אריינגעשטעלט שלום בית. ר
מראי מקומות
נביאים
כתובים
תלמוד בבלי
ראשונים
- ב לכאורה Rashi, Shabbos 23b מפתח אינעם אויסשרייב: 4:18
- ג לכאורה Rashi, Shabbos 25b מפתח אינעם אויסשרייב: 4:18
- ה לכאורה Ramban, Vayikra 23:2 מפתח אינעם אויסשרייב: 8:41
- ח Rambam, Hilchos Chanukah 4:14 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 11:35, 13:04, 18:03
- כ לכאורה Rashi, Bereishis 12:8 מפתח אינעם אויסשרייב: 22:04
- ע לכאורה Rambam, Hilchos Ishus ch. 15 מפתח אינעם אויסשרייב: 35:19
- פ Ramban (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 35:19
- ק Rambam, Hilchos Chanukah 4:12 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 35:19
אחרונים און חסידות
תפילה און פיוט
אנדערע
עיקרי הדברים
- 4:21 לויט רש"י מיינט דער שלום בית פון נר שבת אז מ'זאל נישט זיצן און עסן אין דער פינסטער, וואס דאס איז עונג שבת, א דאורייתא, און פרסומי ניסא פון חנוכה וואס איז דרבנן קען דאס נישט דוחה זיין.
- 13:55 דער רמב"ם, וואס האלט אז עונג שבת איז נישט דאורייתא, לערנט ווי דער צווייטער פשט פונעם מאירי: די ווייב צינדט די שבת ליכט, און אז מ'נעמט איר צו די מצוה וועט נישט זיין קיין שלום בית.
- 18:28 שלום בית האט אזא גרויסן כח אז די תורה האט מתיר געווען אויסצומעקן דעם שם השם דערצו, און די גאנצע תורה איז געגעבן געווארן כדי צו מאכן שלום אין דער וועלט; דערפאר איז עס דוחה נר חנוכה.
- 22:44 ווען ס'איז דא א מחלוקת אין שטוב, דארף דער מאן זיין דער מוותר און זי מכבד זיין יותר מגופו, ווי די גמרא אין יבמות זאגט און ווי אברהם אבינו האט פריער אויפגעשטעלט זיין ווייב'ס געצעלט.
- 24:50 דער יחס צווישן מאן און ווייב איז א משל אויף דעם קשר צווישן הקב"ה און כנסת ישראל, און שלום אין שטוב איז מעורר שלום און השפעה פון אויבן.
- 35:42 דער רמב"ם האט אריינגעשטעלט דאס מוותר זיין אין הלכות חנוכה ווייל נר חנוכה, אזוי ווי די מנורה אין בית המקדש, איז אן עדות אויף די חביבות פון השם יתברך צו אידן, און חנוכה קומט ער אליין אריין אין יעדע אידישע שטוב.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 7:53 פארוואס איז פשוט פאר דער גמרא אז נר שבת איז עדיף, ווען פרסומי ניסא איז דוחה אנדערע מצוות?
תירוץ: 9:10 ווייל נר שבת איז פאר עונג שבת, וואס איז דאורייתא פון מקרא קודש, און פרסומי ניסא איז נישט דוחה א דאורייתא.
-
קשיא: 16:04 פארוואס לערנט דער רמב"ם נישט ווי רש"י און די אנדערע ראשונים, אז שלום בית מיינט צו עסן ביי א ליכט?
תירוץ: 16:39 ווייל דער רמב"ם האלט אז עונג שבת איז נישט דאורייתא, ממילא מוז ער לערנען ווי דער מאירי אז ס'מיינט שלום בית ממש.
-
קשיא: 18:03 פרסומי ניסא איז דוחה יעדע דרבנן, פארוואס זאל לויטן רמב"ם נר שבת דוחה זיין נר חנוכה?
תירוץ: 18:24 ווייל שלום האט א מורא'דיגן כח: מ'מעקט אויס דעם שם השם דערצו, און די גאנצע תורה איז געגעבן געווארן צו מאכן שלום.
-
קשיא: 22:03 שלום בית איז נישט קיין איינזייטיגע זאך; פארוואס מוז דווקא דער מאן נאכגעבן?
תירוץ: 22:22 די גמרא אין יבמות זאגט אז א מאן דארף מכבד זיין זיין ווייב יותר מגופו, און רש"י ווייזט עס פון אברהם אבינו וואס האט פריער אויפגעשטעלט זיין ווייב'ס אוהל.
-
קשיא: 30:00 אויב שלום בית איז אזא גרויסע מצוה, פארוואס איז נישטא קיין ספעציעלע תפילה דערויף?
תירוץ: 30:19 ס'איז יא דא, מ'זאגט זי דריי מאל א טאג: די בקשה אז די נפש זאל זיין ווי עפר, צו נאכגעבן און סובל זיין.
-
קשיא: 35:35 פארוואס לאזט דער רמב"ם אויס דאס מוותר זיין פונעם מאן פון הלכות אישות און שטעלט עס אריין אין הלכות חנוכה?
תירוץ: 36:10 ווייל נר חנוכה ווייזט די חביבות פון השם יתברך: ער קומט אריין אין יעדע אידישע שטוב און איז מכבד כנסת ישראל מער ווי זיך, און דארט געהערט דער ענין.
מעשיות
-
30:48 די סבלנות פונעם גבאי פון ר' שלמה זוויהילער
דער משגיח זאגט אז ער האט געזען דאס מוותר זיין ביי גרויסע אידן. בפרט דערמאנט ער ר' אליהו, דער גבאי פון ר' שלמה זוויהילער, וועמענס ווייב איז נעבעך נישט געווען אין ארדענונג, און ווי שטארק ער האט געמוזט זיין סובל פון איר.
אין דער מעשה: Reb Eliyahu, ר' שלמה'קע זוויהילער
געדאנקען
- 16:24 דער רמב"ם מוז לערנען שלום בית כפשוטו, אז מ'זאל זיך נישט קריגן ווער עס באקומט די מצוה, ווייל ער האלט אז עונג שבת איז נישט דאורייתא פון מקרא קודש, ממילא קען ער נישט לערנען ווי רש"י.
- 20:36 וויבאלד לויטן רמב"ם איז די תקנה געמאכט געווארן צוליב דער ווייב, קען זי מוחל זיין און זאגן דעם מאן ער זאל צינדן זיין נר חנוכה; און איינער אן א ווייב וועט צינדן נר חנוכה, משא"כ לויט רש"י דארף ער נאך אלץ א ליכט צו עסן.
- 25:32 שלום בית איז נישט קיין פריוואטע זאך: וויבאלד די שטוב איז א משל אויף הקב"ה און כנסת ישראל, איז א מאן וואס איז מוותר צו זיין ווייב מעורר אז הקב"ה זאל כביכול מוותר זיין אויף זיינע אייגענע אינטערעסן לטובת כנסת ישראל.
- 28:32 דער ה' אין סוף פון "אהלה" ביי אברהם אבינו, און דער דרש אז "שלמה" מיינט דער מלך שהשלום שלו, זענען דער זעלבער ענין: מ'שטעלט דעם שלום פונעם צווייטן פאר זיך אליין.
- 30:00 ווען מ'האט געפרעגט פארוואס ס'איז נישטא קיין ספעציעלע תפילה אויף שלום בית, האט א גדול געענטפערט אז יא, מ'זאגט זי דריי מאל א טאג: די בקשה אז די נפש זאל זיין ווי עפר, וואס דאס איז צו נאכגעבן און סובל זיין.
- 35:35 דער רמב"ם האט אויסגעלאזט דאס מוותר זיין פונעם מאן פון הלכות אישות און עס אריינגעשטעלט אין הלכות חנוכה, ווייל חנוכה קומט השם יתברך אליין אריין אין דער אידישער שטוב אנשטאט דער איד זאל קומען צום מקדש, און דאס ווייזט אז ער איז מכבד כנסת ישראל מער ווי זיך.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 24:01 דער משגיח זאגט אז ווען ס'קומט פאר א מחלוקת אין שטוב און איינער מוז נאכגעבן, זאל דער מאן זיין דער מוותר און זי מכבד זיין מער ווי זיך.
- 25:50 דער משגיח זאגט אז ווער עס ווערט פארעקשנט ביי א מחלוקת אין שטוב און וויל נישט נאכגעבן, זאל וויסן אז ס'שפילט זיך מיט הימלישע זאכן.
- 34:19 דער משגיח זאגט אז ווער עס איז סובל אין שטוב און פארקוקט אויף אנדערע, איז מעורר אז השם יתברך זאל זיין סובל און פארקוקן אויף זיינע עבירות.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אברהם אבינו, דער בעל התניא, דער מאירי, דער מגן אברהם, דער רמב"ם, דער רמב"ן, דער שפת אמת, ר' שלמה'קע זוויהילער, רבא, רש"י, שלמה המלך
ערכים כנסת ישראל, נר חנוכה, עונג שבת, פרסומי ניסא, שלום בית