צד ב: ברית בין הבתרים - אדום הוא מציאות של שוא; החומריות נעלמת לפני מקבלי התורה; ביאור ענין ששבעים נפש כנגד שבעים אומות.
קאטאלאג: זמנים מהר"ל גבורת ה' נומ׳ 2 פאקעט גייד ז׳ 26 תשמ"ב (1981–82) אידיש 44 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט על פי דעם מהר"ל אז די בהמות ביי ברית בין הבתרים זענען די ארבע מלכיות וואס אברהמס קינדער וועלן איבערלעבן, אז אדום האט גארנישט פון זיך אליין, און פארוואס דער שעבוד מצרים האט זיך ערשט אנגעהויבן ווען אידן זענען געווארן שבעים נפש, קעגן די שבעים אומות.
דער משגיח עפנט מיט דעם מדרש אז די בהמות וואס דער אויבערשטער האט געוויזן פאר אברהם אבינו ביי ברית בין הבתרים זענען די ארבע מלכיות, און די לעצטע איז אדום, א גלות וואס איז צעשפרייט צווישן אסאך פעלקער. לויט דעם מהר"ל זענען די מלכיות נאר בהמות לגבי אברהם: ער גייט אדורך צווישן זיי און זיי ווערן צעשניטן, א הבטחה אז דאס אידישע פאלק וועט איבערלעבן אלע מניעות, און יעדער מענטש האט די מלכיות ביי זיך. דעם ציפור, אדום, האט מען בכלל נישט צעשניטן, ווייל ער איז א קלייניגקייט; זיין גאנצע גרויסקייט איז געגזלט פון ירושלים און פון אידן. דאס צעשניידן איז אויך א רמז אויף קריעת ים סוף, ווען די חומריות גיט א וועג פאר די וואס גייען מקבל זיין די תורה. דערנאך ערקלערט ער אז דער שעבוד הייבט זיך אן מיט יצחק און נישט מיט אברהם, דעם שורש, און ווערט ערשט אן אמת'ער שעבוד ווען אידן זענען שבעים נפש, קעגן די שבעים אומות. יעדער איד האט די נקודה פון אברהם און די מדריגה פון שבטים, וואס איז צוגעבונדן צום שם הוי"ה, און דארט קען קיין גלות נישט אנרירן.
ענינים: די גלותן און די מלכיות · נצח ישראל · אברהם אבינו · אידן און די אומות העולם
סדר השיעור
-
0:00 די ארבע מלכיות ביי ברית בין הבתרים שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם מדרש אז די בהמות ביי ברית בין הבתרים זענען די ארבע מלכיות: בבל, מדי, יון און אדום. ער שילדערט אדום אלס א גלות פון אסאך פעלקער, וואס האט זיך אנגעהויבן אין רוים פון גארנישט, און איז מרומז אין דעם "מלך גוים" ביי די פיר מלכים.
-
6:35 בהמות לגבי אברהם, צעשניטן ווען ער גייט אדורך שטייט אינעם קאטאלאג
על פי דעם מהר"ל ערקלערט דער משגיח אז די מלכיות זענען בהמות לגבי אברהם, מניעות וואס ווערן צעשניטן ווען ער גייט אדורך, א הבטחה אז כלל ישראל וועט זיי איבערלעבן. ער גלייכט דאס פאלק צו א גוף וועמענס סעלן ווערן באנייט, און לייגט צו אז יעדער מענטש האט די ארבע מלכיות ביי זיך.
-
10:58 דער ציפור וואס מ'האט נישט צעשניטן: אדום דער גזלן שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח פרעגט פארוואס מ'האט נישט צעשניטן דעם ציפור, און ערקלערט מיטן מהר"ל אז אדום איז א קליין פייגעלע אן קיין חשיבות; זיין גרויסקייט איז נישט זיינס נאר געגזלט. זיין גאנצע קולטור און פראגרעס האט ער גענומען פון אידן, און אזוי אויך איז די כח פונעם יצר הרע געגזלט פונעם גוטן.
-
15:33 רוים אנגעפילט פונעם חורבן ירושלים שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז צור, דאס הייסט רוים, ווערט נאר אנגעפילט פונעם חורבן פון ירושלים, און ער ברענגט א רמז פון ירושלים וואס ווערט געשריבן אן א יו"ד. ער חזר'ט איבער אז רוים איז ארויסגעוואקסן פונעם ים, פון גארנישט, און ברענגט אז עשו ווערט אנגערופן "קטן" און "בזוי".
-
19:08 די געבורט פונעם פאלק און קריעת ים סוף שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז ברית בין הבתרים איז געווען די לידה פונעם אידישן פאלק, ווען מ'האט געוויזן זיין גאנצן גורל. ער ברענגט דעם מדרש אז די צעשניטענע בהמות זענען א רמז אויף קריעת ים סוף: פאר די וואס גייען מקבל זיין די תורה גיבן די טבע און די חומריות א וועג.
-
22:55 פארוואס דער שעבוד הייבט זיך אן מיט יצחק
דער משגיח ברענגט רש"י אז די פיר הונדערט יאר ווערן גערעכנט פון לידת יצחק, און ערקלערט אז אברהם, דער יחיד און שורש פון כלל ישראל, איז העכער פון שעבוד. יצחק איז נאר געווען א גר, און אפילו ווען די שבטים האבן געלעבט איז נישט געווען קיין אמת'ער שעבוד.
-
27:13 שבעים נפש קעגן שבעים אומות שטייט אינעם קאטאלאג
מיטן משל פון א שטאם, צווייגן און עסטלעך ערקלערט דער משגיח מיטן מהר"ל אז שבעים נפש זענען קעגן די שבעים אומות, און ערשט אויף דער מדריגה האבן אידן א שייכות מיט די אומות און דער גלות הייבט זיך אן. יעקב און די שבטים האבן זיך נאר מצרף געווען צום חשבון, דערפאר האט מען זיי צוריקגעברענגט קיין ארץ ישראל.
-
33:25 די נקודה פון אברהם אבינו אין יעדן איד שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם פשט אין "מגן אברהם": יעדער איד האט א נקודה פון אברהם וואס מים רבים קענען נישט פארלעשן און קיין אומה קען נישט משעבד זיין, און ער ברענגט דעם פריערדיגן ליובאוויטשער רבי'ן אקעגן א רעוואלווער. דערנאך ערקלערט ער פארוואס די גוים דארפן האבן גבולות, בשעת אידן זענען פארבונדן צו דער פנימיות און הימלישקייט פון ארץ ישראל.
-
38:36 די שבטים, דער שם הוי"ה און חודש שבט
דער משגיח ערקלערט אז די צוועלף שבטים זענען קעגן די צוועלף חדשים און די צוועלף צירופים פונעם שם הוי"ה, מיט וועם גוים האבן נישט קיין שייכות, נישט אזוי ווי די שבעים שמות. א איד קומט צו דער מדריגה פון שבט דורך זיינע חידושי תורה, וואס ווערן בפרט נתגלה אין חודש שבט.
דער שיעור, אויסגעשריבן
די ארבע מלכיות ביי ברית בין הבתרים
דער משגיח ברענגט דעם מדרש אויף ברית בין הבתרים: די עגלה משלשת, די עז און דער איל וואס דער אויבערשטער האט געוויזן פאר אברהם אבינו זענען די מלכיות פון גלות, בבל, מדי און יון, און דער תור איז אדום. דער מדרש געפינט די ארבע מלכיות אויך מרומז אינעם צווייטן פסוק פון דער תורה, וואו דער גרויסער "תהום" איז אדום. א,ב,ג
אדום, ערקלערט ער, איז נישט איין פאלק ווי די אנדערע דריי; ער איז צעשפרייט צווישן אלע פעלקער, און זיין גלות האט זיך ארויסגעוויזן אין פראנקרייך, אין ענגלאנד ביי די קרייצצוגן, און אין דייטשלאנד און רוסלאנד. ער האט זיך אנגעהויבן פון גארנישט אין רוים, וואס האט זיך געבילדעט ארום דעם קנה וואס דער מלאך גבריאל האט אריינגעשטעקט אין ים ווען שלמה המלך האט חתונה געהאט מיט בת פרעה. ד
בהמות לגבי אברהם
על פי דעם מהר"ל ערקלערט דער משגיח אז די מלכיות ווערן געוויזן אלס בהמות, ווייל לגבי אברהם, דאס אידישע פאלק, זענען זיי גארנישט. אזוי ווי בהמות וואס פארשטעלן א וועג, ווערן זיי צעשניטן ווען אברהם גייט אדורך צווישן זיי. דאס איז געווען די הבטחה פונעם ברית: אויפן לאנגן וועג צו משיח וועט כלל ישראל איבערלעבן אלע מלכיות, ווי די אידן וואס האבן געטאנצט אויפן וועג אין די גאז קאמערן. ער לייגט צו אז יעדער מענטש האט די מלכיות ביי זיך, און צום סוף וועט ער זיי בייקומען. ו
דער ציפור וואס מ'האט נישט צעשניטן
דעם ציפור אבער האט מען נישט צעשניטן. דער מהר"ל ערקלערט אז א קליין פייגעלע איז א קלייניגקייט: אדום, דער שווערסטער גלות, האט נישט קיין אמת'ע חשיבות, און מ'קען אים פשוט אריבערטרעטן. ח,ו
ווי אזוי איז ער דען אויפגעבלאזן געווארן צו א גלות פון צוויי טויזנט יאר? דער מדרש ענטפערט אז דער תור איז א גזלן: זיין קולטור, קונסט און וויסנשאפט האט ער אלץ צוגענומען פון אידן. פונקט אזוי, זאגט דער משגיח, ווען א איד זעט אז זיין יצר הרע איז גרויס, דארף ער וויסן אז ער גנב'עט פונעם גוטן אין אים, און זיך נישט נתפעל ווערן. ז
רוים אנגעפילט פונעם חורבן ירושלים
די לידה פונעם פאלק און קריעת ים סוף
דער ברית איז געווען די לידה פונעם אידישן פאלק, און וויבאלד דער גורל פון א מענטש איז תלוי אינעם מאמענט פון זיין לידה, האט דער אויבערשטער דאן געוויזן פאר אברהם אלץ וואס זיינע קינדער וועלן דורכמאכן. דער מדרש זעט אין די צעשניטענע בהמות א רמז אויפן ים וואס דער אויבערשטער האט צעשניטן: פאר אידן וואס גייען מקבל זיין די תורה גיבן די טבע און די חומריות א וועג, ווייל די הנהגה פון כלל ישראל איז למעלה מן הטבע. ע,ס
פארוואס דער שעבוד הייבט זיך אן מיט יצחק
רש"י רעכנט די פיר הונדערט יאר פון "כי גר יהיה זרעך" פון לידת יצחק. דער משגיח ערקלערט אז אברהם, דער יחיד און שורש פון כלל ישראל, וואס צוליב אים איז די וועלט באשאפן געווארן, איז העכער פון שעבוד. מיט יצחק האט זיך נאר אנגעהויבן גרות, און אפילו ווען די שבטים האבן געלעבט איז נישט געווען קיין אמת'ער שעבוד. פ,צ,ר
שבעים נפש קעגן שבעים אומות
דער משגיח גלייכט כלל ישראל צו א בוים: אברהם איז דער שטאם, די שבטים די צווייגן, און די שבעים נפש די עסטלעך. לויט דעם מהר"ל זענען די שבעים נפש קעגן די שבעים אומות פון סוף פרשת נח, ווי דער פסוק זאגט "יצב גבולות עמים למספר בני ישראל". אויף די מדריגות פון יחיד און צוועלף האבן אידן נישט קיין שייכות מיט די אומות און ממילא קיין מלחמה; ערשט ביי שבעים הייבט זיך אן די קאנקורענץ, און דער גלות. ו,אא,ת
די נקודה פון אברהם אבינו אין יעדן איד
דער משגיח ברענגט דעם פשט אין "מגן אברהם" וואס דער שפת אמת ברענגט פונעם חידושי הרי"ם: יעדער איד האט א נקודה פון אברהם וואס "מים רבים" קענען נישט פארלעשן, און מ'קען זי אלעמאל צוריק אנצינדן. א איד קען נאר משועבד ווערן אין זיין חיצוניות. ווען א רוסישער חוקר האט אנגעצילט א רעוואלווער אויפן פריערדיגן ליובאוויטשער רבי'ן, האט ער געענטפערט אז מורא דארף נאר האבן דער וואס האט איין וועלט און אסאך געטער. אג,אד
די גוים דארפן האבן גבולות, אבער אידן, וועמענס נשמה איז די תורה, בלייבן פארבונדן צו דער הימלישער ארץ ישראל אפילו ווען זיי זענען אינדרויסן.
די שבטים, דער שם הוי"ה און חודש שבט
מראי מקומות
תורה
- א Bereishis 15:9 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 0:09
- ה Bereishis 14:1 5:09 טעקסט מפתח
- ח Bereishis 15:10 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 11:03
- י Bereishis 25:23 13:35 טעקסט מפתח
- מ Bereishis 27:15 18:28 טעקסט מפתח
- פ Bereishis 15:13 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 23:07
- ר Bereishis 2:4 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 23:07
- ש Shemos 1:6-8 26:50 טעקסט מפתח
- ת Devarim 32:8 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 27:19
- אא לכאורה Bereishis 10 מפתח אינעם אויסשרייב: 27:19
- או Shemos 5:2 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 38:45
- אכ Devarim 1:3-5 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 41:33
נביאים
כתובים
תלמוד בבלי
מדרש
ראשונים
אחרונים און חסידות
עיקרי הדברים
- 2:03 די בהמות פון ברית בין הבתרים זענען די ארבע מלכיות, און די לעצטע, אדום, איז א גלות וואס באשטייט פון אסאך פעלקער.
- 6:41 די מלכיות זענען בהמות לגבי אברהם; זיי ווערן צעשניטן ווען ער גייט אדורך, א הבטחה אז דאס אידישע פאלק וועט זיי אלע איבערלעבן.
- 11:03 דעם ציפור, אדום, האט מען אפילו נישט צעשניטן, ווייל ער האט נישט קיין חשיבות; זיין גאנצע גרויסקייט איז געגזלט פון אידן.
- 21:08 דאס צעשניידן די בהמות איז א רמז אויף קריעת ים סוף, וואו די טבע און די חומריות גיבן א וועג פארן אידישן פאלק.
- 23:41 דער שעבוד האט זיך נישט געקענט אנהייבן מיט אברהם, דעם שורש פון כלל ישראל; ער הייבט זיך אן ביי יצחק אלס גרות, און ווערט ערשט ממשות'דיג נאכדעם וואס די שבטים זענען אוועק.
- 29:11 שבעים נפש זענען קעגן די שבעים אומות; ערשט אויף דער מדריגה האבן אידן א שייכות מיט די אומות, און דערפאר האט זיך דאן אנגעהויבן דער גלות.
- 33:40 יעדער איד האט אין זיך די נקודה פון אברהם אבינו און די מדריגה פון שבטים, צוגעבונדן צום שם הוי"ה, וואס קיין גוי און קיין גלות קען נישט אנרירן.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 10:58 פארוואס האט מען ביי ברית בין הבתרים צעשניטן די אנדערע בהמות און נישט דעם ציפור?
תירוץ: 11:08 דער ציפור איז אדום, א קלייניגקייט אן קיין חשיבות; מ'דארף אים אפילו נישט צעשניידן, מ'קען אים פשוט אריבערטרעטן.
-
קשיא: 12:07 אויב אדום איז נאר א קליין פייגעלע, ווי אזוי איז עס אויפגעבלאזן געווארן צו א גלות פון צוויי טויזנט יאר?
תירוץ: 12:25 ער איז א גזלן: ער האט גארנישט פון זיך אליין, און זיין גרויסקייט איז אלץ צוגענומען פון אנדערע, פון ירושלים און פון אידן.
-
קשיא: 23:24 פארוואס הייבט זיך אן דער שעבוד פון די פיר הונדערט יאר מיט יצחק און נישט מיט אברהם?
תירוץ: 23:50 אברהם איז דער שורש און די עצם פון כלל ישראל, העכער פון שעבוד; ביים שורש קען זיך קיין שעבוד נישט אנהייבן.
-
קשיא: 28:17 פארוואס האט זיך דער אמת'ער שעבוד ערשט אנגעהויבן ווען אידן זענען געווען שבעים נפש?
תירוץ: 29:11 שבעים נפש זענען קעגן די שבעים אומות; אויף דער מדריגה האבן אידן ערשט א שייכות מיט די אומות, און דאן שטעלן זיך די אומות קעגן זיי.
-
קשיא: 32:08 פארוואס האט מען געדארפט צוריקפירן יעקב אבינו קיין ארץ ישראל?
תירוץ: 31:41 ער האט נישט געהערט צו דער מדריגה פון שבעים נפש נאר זיך בלויז מצרף געווען צום חשבון; ווען ער איז נפטר געווארן האט מען אים מער נישט געקענט מצרף זיין, און ער האט נישט געהערט אין מצרים.
-
קשיא: 40:12 וואס איז דער חילוק צווישן דעם שם הוי"ה און די שבעים שמות?
תירוץ: 39:24 די שבעים שמות האבן שוין א שייכות מיט די גוים, בשעת מיטן שם הוי"ה האבן גוים בכלל נישט קיין שייכות.
מעשיות
-
7:21 טאנצן אויפן וועג אין די גאז קאמערן
דער משגיח דערציילט וואס די פליטים האבן איבערגעגעבן פונעם לעצטן דור אין דייטשלאנד. ווען מ'האט איינגעזאמלט אידן ווי בהמות און זיי אריינגעשיקט אין די גאז קאמערן, האבן טייל גענומען טאנצן און געזאגט אז זיי וועלן איבערלעבן זייערע רוצחים. זיי האבן געזען וואו זיי גייען, אבער זיי האבן געוואוסט אז דאס אידישע פאלק וועט איבערלעבן; פון זיי האט גערעדט נישט זייער פערזענליכער לעבן נאר דער חיות פון כלל ישראל.
-
35:37 דער פריערדיגער ליובאוויטשער רבי און דער רעוואלווער
ווען די רוסן האבן ארעסטירט דעם פריערדיגן ליובאוויטשער רבי'ן פאר זיין ארבעט פאר אידישקייט, און ווייל ער האט נישט געלאזט די אידן אין רוסלאנד זיך בויגן צום קאמוניזם, האט א חוקר ארויסגענומען א רעוואלווער, אים אנגעצילט און פארלאנגט אז ער זאל פאלגן. דער רבי האט געענטפערט אז ער האט נישט קיין מורא פארן רעוואלווער: מורא דארף האבן נאר דער וואס האט איין וועלט און אסאך געטער, נישט דער וואס האט צוויי וועלטן און איין גאט. דער משגיח ערקלערט אז דאס איז די אידישע נקודה וואס קיין אומה האט נישט קיין שליטה דערויף; א רעוואלווער האט אפשר א שליטה אויפן גוף, אבער נישט אויף דער נשמה.
אין דער מעשה: דער ריי"ץ
געדאנקען
- 11:37 אדום, דער שווערסטער גלות, איז דער מינדסט חשוב'ער פון די מלכיות: אזוי ווי דער ציפור וואס מ'האט נישט צעשניטן, דארף מען אים אפילו נישט צעשניידן; מ'קען אים אריבערטרעטן.
- 14:20 אדום איז א "גזלן": זיין קולטור, קונסט, ליטעראטור און פראגרעס אין וויסנשאפט האט ער אלץ גענומען פון אידן, און פונקט אזוי איז די כח פונעם יצר הרע געגזלט פונעם חלק הטוב פון א מענטש.
- 19:29 ברית בין הבתרים איז געווען די לידה פונעם אידישן פאלק, און וויבאלד דער גורל פון א מענטש איז תלוי אין דעם מאמענט פון זיין לידה, האט דער אויבערשטער דאן געוויזן פאר אברהם דעם גאנצן עתיד פון כלל ישראל, מיט די ארבע מלכיות.
- 26:05 ביי אברהם, דעם שורש און דער עצם פון כלל ישראל, קען נישט זיין קיין שעבוד, ווייל שעבוד קען נישט אנרירן דעם שורש; א איד קען נאר משועבד ווערן אין זיין חיצוניות, וואס האט א שייכות מיט שבעים.
- 29:35 די מדריגות פון יחיד און צוועלף שבטים האבן נישט קיין שייכות מיט די אומות און ממילא קיין מלחמה מיט זיי; ערשט ביי דער מדריגה פון שבעים איז דא א כנגד, און דערמיט א קאנקורענץ און גלות.
- 37:18 די גוים דארפן האבן גבולות אויף דער ערד, אבער אידן, וועמענס נשמה איז די תורה, בלייבן פארבונדן צו דער פנימיות און הימלישקייט פון ארץ ישראל אפילו אינדרויסן; דערפאר זענען זיי געווארן שבעים נפש פונקט ווען זיי זענען ערשט ארויס פון זייער לאנד אריין קיין מצרים.
- 38:48 די שבטים זענען קעגן די צוועלף צירופים פונעם שם הוי"ה, מיט וועם גוים האבן נישט קיין שייכות, און א איד קומט צו דער מדריגה דורך זיינע אייגענע חידושי תורה, וואס ווערן בפרט נתגלה אין חודש שבט.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 14:52 דער משגיח זאגט אז ווען א איד זעט אז זיין יצר הרע איז גרויס, דארף ער וויסן אז ער איז א גזלן וואס גנב'עט פונעם גוטן אין אים, און זיך נישט נתפעל ווערן פון אים; ווען ער ווייסט דאס, קען ער אים אינגאנצן משעבד זיין צום אויבערשטן.
- 34:21 דער משגיח זאגט אז יעדער איד, אפילו ווער עס איז אריינגעפאלן אין די ערגסטע זאכן, האט אין זיך די נקודה פון אברהם אבינו, און ער קען זי צוריק אויפוועקן און ווידער אנבלאזן איר פייער.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אברהם אבינו, דער חידושי הרי"ם, דער מהר"ל פון פראג, דער מלאך גבריאל, דער ריי"ץ, יוסף הצדיק, יעקב אבינו, יצחק אבינו, כורש, משה רבינו, נבוכדנצר, עשו, פרעה, רבקה אמנו, רש"י, שלמה המלך
ערכים ארבע מלכיות, ברית בין הבתרים, גלות אדום, גרות, גשמיות, חידושי תורה, למעלה מן הטבע, מגן אברהם, צירוף, קריעת ים סוף, שבעים אומות, שבעים נפש, שלש קליפות הטמאות, שם הוי"ה