השקלים ששכח משה הציל את ישראל מהמן (התעוררות לאדר - פורים)
קאטאלאג: זמנים שקלים נומ׳ 2 פאקעט גייד ז׳ 22 תשנ"ה (1994–95) אידיש 1 שעה 32 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט אז די איבעריגע שקלים וואס משה רבינו האט פארגעסן זענען געקומען פון די פארגעסענע אידן מחוץ למחנה, און אז דער אייבערשטער פארגעסט זיי קיינמאל נישט; דערפאר האבן המן'ס שקלים נישט געהאלפן, און אדר, דער פארגעסענער חודש, איז געווארן א צייט פון ישועה און תפילה.
דער משגיח עפנט מיטן מדרש אז משה רבינו האט געגעבן א חשבון פונעם כסף פון מחצית השקל, אבער האט פארגעסן וואס ער האט געמאכט פון די איבעריגע 1,775 שקלים, ביז מ'האט אים דערמאנט אז דערפון זענען געווארן די ווים פאר די עמודים. ער פארבינדט דאס מיט המן'ס צען טויזנט כיכר כסף, וואס תוספות רעכנט אויס קעגן די שקלים פון די 600,000 אליין, און פרעגט פארוואס המן האט נישט גערעכנט די 3,550 איבעריגע. דער תירוץ גייט דורך די נחשלים פון שבט דן, עובדי עבודה זרה וואס זענען ארויסגעשטויסן געווארן מחוץ למחנה און עמלק האט זיך מיט זיי געטשעפעט; פרשת זכור לערנט אז דער אייבערשטער האט זיי נאך אלץ ליב. די פארגעסענע אידן זענען קעגן די לעצטע פסוקים פון דער תורה, קעגן די הלכות וואס זענען פארגעסן געווארן ביי משה'ס פטירה, און קעגן אדר, דעם פארגעסענעם דרייצנטן חודש. די נשמה פון רבי עקיבא האט משה רבינו דערמאנט, "כי לא לנצח ישכח אביון". צום סוף ברענגט ער דעם חתם סופר אויף דער סעודה פון אחשורוש, רעדט וועגן דעם כח פון תפילה אין אדר, דעם יערות דבש'ס לאנגן דאווענען, און זיך צוגרייטן צו דער גרויסער ליכטיגקייט פון פורים.
ענינים: די ארבע פרשיות · דעם אייבערשטנס אהבה צו כלל ישראל · חודש אדר · מגילת אסתר
סדר השיעור
-
0:00 די עת רצון פון אדר און די שקלים וואס משה האט פארגעסן שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח עפנט אז די טעג פון אדר זענען אן עת רצון פאר תפילה, מרומז אין מרדכי "בן קיש" וואס האט געקלאפט אויף די שערי רחמים. ער ברענגט דעם מדרש אויף פרשת שקלים, און דעם מדרש אז משה רבינו האט פארגעסן וואס ער האט געמאכט פון די איבעריגע 1,775 שקלים ביז מ'האט אים דערמאנט די ווים פאר די עמודים, און פרעגט ווי אזוי משה רבינו, וואס האט קיינמאל נישט פארגעסן קיין תורה, האט דאס געקענט פארגעסן.
-
9:51 המן'ס צען טויזנט כיכר כסף שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט די גמרא אז המן האט געוואלט געבן צען טויזנט כיכר כסף און דער אייבערשטער האט געענטפערט אז די שקלים פון אידן זענען פריער געקומען, און דעם חשבון פון תוספות אז דאס איז גלייך צו די מחצית השקל פון די 600,000. ער פרעגט פארוואס המן האט גארנישט געגעבן קעגן די שקלים פון די איבעריגע 3,550 אידן.
-
13:30 שבט דן און די נחשלים מחוץ למחנה
דער משגיח ערקלערט אז שבט דן איז געגאנגען צום סוף פון די מחנות, און אז טייל פון זיי האבן אריבערגעטראגן דעם פסל מיכה דורכן ים, דערפאר האבן די ענני הכבוד זיי ארויסגעשפיגן מחוץ למחנה. עמלק האט זיך נאר געקענט טשעפען מיט די נחשלים, ווי דער תרגום טייטשט "כל הנחשלים אחריך".
-
17:15 פארוואס מ'מוז ליינען זכור פון א ספר תורה
דער משגיח פרעגט פארוואס פון אלע קריאות התורה מוז מען פרשת זכור דווקא הערן פון א ספר תורה. ער ערקלערט דעם דין אז דברים שבכתב טאר מען נישט זאגן בעל פה: נאר אין ספר תורה זעט מען מלא און חסר, איבעריגע אותיות און תגין וואס חז"ל און רבי עקיבא האבן געדרשנט, און נאר א גאנצע ספר תורה ווייזט וועלכע פרשה איז סמוך צו וועלכע.
-
23:39 די פארבארגענע אהבה אין יעדן איד
דער משגיח פרעגט פארוואס דער אייבערשטער איז אזוי ברוגז אויף עמלק פאר'ן זיך טשעפען מיט עובדי עבודה זרה, און ענטפערט אז יעדער קינד פון אברהם אבינו האט א פארבארגענע אמונה און אהבה וואס ווארט אויף אן עת רצון, אזוי ווי א קראנקער מיט אן אנשטעקנדיגע קרענק וואס נאר דער גרויסער דאקטער קען היילן. דערפאר איז פרשת זכור, וואס מ'ליינט פון ספר תורה כדי יעדער זאל עס פארשטיין, א חיזוק פאר יעדן איד אין וועלכן מצב ער זאל נישט זיין, אז דער אייבערשטער האט אים נישט מייאש געווען.
-
33:29 די ווים מחוץ פונעם חצר און די אותיות פון דער תורה
דער משגיח ערקלערט אז אפילו די אידן מחוץ למחנה האבן געגעבן מחצית השקל, און פון זייער כסף זענען געווארן די ווים וואס האבן צוגעבונדן די קלעים צו די עמודים און געהאנגען טיילווייז אינדרויסן פונעם חצר הקודש. ער לייגט צו אז יעדער איד איז אן אות אין ספר תורה, און ברענגט דעם ישמח משה אז יעדער איד איז אויך קעגן איין שבת פון די זעקס טויזנט יאר, ממילא קען יעדער שבת זיין "זיין" שבת.
-
41:15 די לעצטע פסוקים פון דער תורה און דער פארגעסענער חודש
דער משגיח ברענגט די מחלוקת ווער האט געשריבן די לעצטע אכט פסוקים פון דער תורה, און איז מחדש אז די אידן וואס זענען קעגן זיי זענען די פארגעסענע מחוץ למחנה, קעגן די דריי טויזנט הלכות וואס זענען פארגעסן געווארן ביי משה'ס פטירה. דערנאך פארבינדט ער די צוועלף שבטים מיט די צוועלף חדשים: דן קעגן אדר, און די וואס זענען ארויסגעטריבן געווארן פון מחנה קעגן אדר שני, וואס לויטן בני יששכר האט נישט קיין צירוף פון שם הוי"ה.
-
45:57 המן'ס גורל פאלט אויף אדר
דער משגיח ברענגט דעם תרגום אז המן'ס גורל איז אריבערגעגאנגען יעדן טאג און יעדן חודש ווייל יעדער האט געהאט א זכות פאר כלל ישראל, ביז ער איז געפאלן אויף אדר. ער פרעגט פארוואס משה'ס געבורט אין ז' אדר איז נישט געווען קיין זכות, און ענטפערט אז אדר איז א חודש פון שכחה, ווען דער זכות איז פארגעסן געווארן; אבער דער אייבערשטער זאגט דורך ישעיה "ואנכי לא אשכחך".
-
50:02 רבי עקיבא דערמאנט משה רבינו שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ענטפערט די קשיא פונעם אנהייב: משה רבינו האט פארגעסן די איבעריגע שקלים ווייל זיי זענען געקומען פון נשמות פון שכחה, און די נשמה פון רבי עקיבא, וואס האט געקענט דרשנען אפילו די תגין פון די אותיות, האט אים דערמאנט אז זיי זענען די ווים. ער פארבינדט רבי עקיבא מיט עקבתא דמשיחא און מיט אונזער דור, ווען רוב אידן זענען ווי די נחשלים, און זאגט אז עמלק האט זיך גע'טעה'ט צו מיינען אז א איד וואס זינדיגט איז אפגעשניטן פונעם אייבערשטן.
-
56:12 המן'ס טעות און אדר וואס האט זיך איבערגעדרייט שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז המן האט געמאכט דעם זעלבן טעות ווי עמלק: ער האט באצאלט נאר פאר די 600,000 און נישט גערעכנט די 3,550 ווי פארגעסענע עובדי עבודה זרה, אבער דער אייבערשטער פארגעסט נישט אפילו דעם ערגסטן איד. ער ברענגט אז די חדשים זענען צעטיילט געווארן צווישן יעקב און עשו, און אדר איז געווען עשו'ס, אבער מרדכי האט אים צוגעכאפט און ער איז געווארן א חודש וואס ווערט דערמאנט מיט שמחה און א צייט פון תשובה.
-
1:02:27 א נס אינמיטן דער סעודה
דער משגיח ברענגט דעם חתם סופר אז די גזירה איז געקומען ווייל אידן האבן הנאה געהאט פון דער סעודה פון אחשורוש, וואס איז געווען א שמחה אויף זיין חשבון אז די שבעים שנה זענען אריבער און דער בית המקדש וועט מער נישט געבויט ווערן. אבער אינמיטן דער עבירה האט דער אייבערשטער אנגעהויבן דעם נס מיט ושתי'ס הריגה, וואס ווייזט ווי שטארק דער אייבערשטער האט ליב אידן, און פורים האבן זיי מקבל געווען די תורה מאהבה.
-
1:09:20 אדר א חודש פון תפילה, און תענית אסתר
דער משגיח ברענגט דעם מדרש אז אפילו די וואס זענען אריבער דעם ים מיטן פסל מיכה האבן געגעבן א מחצית השקל, וואס איז מכריע המן'ס כסף, און רופט אדר א חודש פון זכירה און ונהפוך. ער ערקלערט אז פורים איז געקומען דורך תפילה, ענטפערט ווי אזוי מ'מעג פאסטן תענית אסתר ערב א יום טוב, און רופט אויף יעדן ערנסטן בחור צו זאמלען זכותים פון תורה און תפילה אין דער צייט פון צרות.
-
1:17:13 די מגילה איז פול מיט תפילה
דער משגיח ברענגט דעם חתם סופר אז "להעביר גלולים מן הארץ" איז ראשי תיבות מגילה, פארגלייכט דעם מצב פון אידן דעמאלט, ווען נחמיה האט זיי געדארפט אפשיידן פון חתונה האבן מיט גויות, צו היינט, און רופט צו דאווענען פאר אלע אידן. ער ברענגט די גמרא אז תפילה שטייט אין רומו של עולם און מענטשן זענען דערין מזלזל, און ווייזט פונעם תרגום אז מרדכי און אסתר האבן געדאווענט אין דער גאנצער מגילה.
-
1:21:54 דעם יערות דבש'ס לאנג דאווענען
דער משגיח ליינט פונעם יערות דבש א בריוו פון רבי יונתן אייבעשיץ צום קעניגסבערגער רב, פארוואס ער דאוונט לאנג טראץ זיינע שיעורים און טראץ דעם וואס מ'לאכט פון אים: זיין חלק פון כל עמלו איז ווען ער שטייט פאר שומע תפילה. דער משגיח שליסט אז מ'דארף קלאפן אויפן אייזן ווען ער איז הייס, אזוי ווי מרדכי האט געקלאפט אויף די שערי רחמים, מיט תורה און גוט דאווענען.
-
1:26:15 זיך צוגרייטן צו דער ליכטיגקייט פון פורים
דער משגיח שילדערט די גרויסע ליכטיגקייט וואס קומט אראפ פורים, לויט ספרים און דעם חתם סופר נאך גרעסער ווי שבת, און פארגלייכט עס צו שבת, וואס זיין פייער דארף מען אנצינדן די גאנצע וואך. ער זאגט אז די שמחה פון פורים איז אנדערש ווי יום כיפור, רופט זיך צוגרייטן שוין יעצט מיט תורה און תפילה, און שליסט מיט דער האפענונג אז דער דור קען ברענגען משיח.
דער שיעור, אויסגעשריבן
די עת רצון פון אדר און די שקלים וואס משה האט פארגעסן
דער משגיח עפנט אז די טעג פון אדר זענען א גרויסע עת רצון, ווען תפילות ווערן מקובל מער ווי אין אנדערע צייטן פונעם יאר, און אידן דארפן גרויסע ישועות. ער זעט עס מרומז אין דעם וואס מרדכי הייסט "בן קיש": ער האט געקלאפט אויף די שערי רחמים, און זיי האבן זיך פאר אים געעפנט. א
ער ברענגט דעם מדרש אז משה רבינו האט געגעבן א חשבון פונעם כסף פון מחצית השקל: פון די שקלים פון די 600,000 האט מען געמאכט די הונדערט אדנים פונעם משכן. אבער די 3,550 אידן העכער די 600,000 האבן געגעבן נאך 1,775 שקלים, און משה רבינו האט פארגעסן וואס ער האט דערפון געמאכט. ליצנים האבן אים חושד געווען, ביז מ'האט אים דערמאנט אז זיי זענען געווארן די ווים פאר די עמודים, ווי דער פסוק אין שמות ל"ח זאגט. ה,ו
דער משגיח פרעגט ווי אזוי דאס איז מעגליך. מחצית השקל איז א פרשה אין דער תורה, און די תורה איז משה רבינו געגעבן געווארן במתנה אז ער זאל זי קיינמאל נישט פארגעסן. ווי קומט עס אז ער האט פארגעסן וואס ער האט געטאן מיטן איבעריגן כסף?
המן'ס צען טויזנט כיכר כסף
דער משגיח ברענגט די גמרא אין מגילה דף י"ג אז המן האט געוואלט געבן צען טויזנט כיכר כסף פאר די אידן, און דער אייבערשטער האט געענטפערט אז זייערע שקלים זענען שוין פריער געקומען. תוספות רעכנט אויס אז דער סכום איז גלייך צו די מחצית השקל פון די 600,000. פרעגט דער משגיח: פארוואס האט המן גארנישט געגעבן קעגן די שקלים פון די איבעריגע 3,550 אידן, האט ער נישט מורא געהאט פון זייער זכות? ז,ח
שבט דן און די נחשלים
כדי צו ענטפערן ערקלערט דער משגיח אז שבט דן, דער נידעריגסטער שבט, איז געגאנגען צום סוף פון אלע מחנות, ווי עס שטייט אין במדבר י' כ"ה. די גמרא אין סנהדרין דערציילט אז מיכה האט אריבערגעטראגן א פסל דורכן ים, און זיינע חברים זענען געווען פון שבט דן, דערפאר האבן די ענני הכבוד זיי ארויסגעשפיגן פון מחנה. עמלק האט זיך נאר געקענט טשעפען מיט זיי, ווי דער תרגום טייטשט "כל הנחשלים אחריך" אין דברים כ"ה י"ח: די וואס זענען געגאנגען צום סוף. ט,י,כ,ל
פארוואס מ'ליינט זכור פון א ספר תורה
דער משגיח פרעגט פארוואס פון אלע קריאות התורה מוז מען דווקא פרשת זכור הערן פון א ספר תורה, ווען עס זענען דא אנדערע וויכטיגע פרשיות ווי קריאת שמע. ער ערקלערט דעם דין אין דער גמרא אז דברים שבכתב טאר מען נישט זאגן בעל פה. מ
דער בית יוסף גיט דעם טעם: נאר אין ספר תורה זעט מען מלא און חסר און איבעריגע אותיות, וואס די ראשונים פון חז"ל האבן געדרשנט, און רבי עקיבא האט אפילו געדרשנט די תגין אויף די אותיות. צוליב דעם זעלבן טעם זאגט דער רמב"ם אז מ'טאר נישט שרייבן א פרשה באזונדער, ווייל מ'מוז זען וועלכע פרשה שטייט לעבן וועלכע כדי צו קענען דרשנען סמוכים. נ,ס
די פארבארגענע אהבה אין יעדן איד
דער משגיח קערט זיך אום צו די נחשלים פון דן, וואס זענען געווען עובדי עבודה זרה, און פרעגט פארוואס דער אייבערשטער איז מער ברוגז אויף עמלק ווי אויף אלע אנדערע אומות. ער ענטפערט אז יעדער קינד פון אברהם אבינו טראגט אין זיך א שורש פון אמונה און אהבת ה'. אפילו ווען ער זינדיגט, גלייבט ער טיף אין הארצן; די אמונה איז נאר צוגעדעקט.
ער פארגלייכט אזעלכע אידן צו קראנקע מיט אן אנשטעקנדיגע קרענק: מ'דארף זיך פון זיי אפהיטן, אבער דער גרויסער דאקטער ווייסט ווי אזוי זיי אויסצוהיילן. זיי האבן אן אהבה מסותרת, און ווען עס קומט אן עת רצון טוען זיי תשובה, ווייל דאס פינטעלע פון אברהם אין יעדן איד איז באשיצט און ווערט קיינמאל נישט אויסגעלאשן. אזוי ווי רבי מאיר האט געלערנט פון ברוריה, בעט מען אז די חטאים זאלן אויפהערן, נישט די חוטאים. דער אייבערשטער איז קיינמאל נישט מייאש פון א איד; אויב נישט ער, וועלן זיינע קינדער תשובה טוען. ע
דערפאר איז פרשת זכור אזוי וויכטיג. ווען א איד פאלט אריין אין א גרויסע עבירה, זאגט אים דער שטן אז ער איז פארלוירן, אבער קיין איד איז נישט אפגעשניטן פונעם אייבערשטן. דער אייבערשטער וויל אז יעדער איד זאל די פרשה גוט פארשטיין פון ספר תורה: ער פירט מלחמה מיט עמלק טויזנטער יארן צוליב די אידן. דאס איז א חיזוק פאר יעדן איד אין וועלכן מצב ער זאל זיך נישט געפינען.
די ווים מחוץ פונעם חצר
דער משגיח ערקלערט אז אפילו די אידן מחוץ למחנה האבן געגעבן מחצית השקל, און פון זייער כסף זענען געווארן די ווים פאר די עמודים. רש"י לערנט אז מ'האט ארומגענומען די עמודים, און דער אבן עזרא לערנט אז "וחשק" מיינט מחבר זיין: די ווים האבן צוגעבונדן די קלעים צו די עמודים. די קלעים האבן אויף זיי געהאנגען, ממילא איז א חלק פון יעדן וו געשטאנען מחוץ פונעם חצר הקודש. ס'איז מסתבר אז די שקלים פון די וואס זענען מחוץ למחנה זענען געווארן ווים וואס זענען אליין אינדרויסן. פ,צ
ער לייגט צו אז יעדער איד איז אן אות אין ספר תורה. דער ישמח משה טייטשט אז יעדער שבת איז אן אות, "כי אות היא", און יעדער איד איז אן אות, ממילא איז יעדער איד קעגן איינעם פון די 600,000 שבתים פון די זעקס טויזנט יאר. דערפאר זאל מען יעדן שבת האלטן אז אפשר איז דאס זיין אייגענער שבת, ווייל יעדער שבת איז איינציג און טוט אויף אנדערע תיקונים. ק,ר
די לעצטע פסוקים פון דער תורה און דער פארגעסענער חודש
דער משגיח ברענגט די מחלוקת ווער האט געשריבן די לעצטע אכט פסוקים פון דער תורה, און איז מחדש אז די אידן וואס זענען קעגן זיי שטייען מחוץ למחנה: פארגעסענע אידן. ווען משה רבינו איז נפטר געווארן זענען פארגעסן געווארן דריי טויזנט הלכות, און זיי זענען אפשר קעגן די אומגעפער דריי טויזנט אידן וועמענס שקלים זענען געווארן די ווים. די גמרא לערנט אז שכחת התורה איז געקומען מיט דעם וואס די לוחות זענען צובראכן געווארן. ש,ת,אב
המן'ס גורל פאלט אויף אדר
דער משגיח ברענגט דעם תרגום אויף המן'ס גורל: יעדער טאג פון דער וואך האט געהאט א זכות פאר אידן, און אזוי אויך יעדער חודש, ווי ניסן מיט יציאת מצרים און אב וואס האט שוין גענוג געליטן מיטן חורבן, ביז דער גורל איז געפאלן אויף אדר. ער פרעגט פארוואס משה'ס געבורט אין ז' אדר איז נישט געווען קיין זכות, און ענטפערט אז אדר איז א חודש פון שכחה: משה רבינו איז דעמאלט נפטר געווארן און הלכות זענען פארגעסן געווארן. אבער דער אייבערשטער זאגט דורך ישעיה אז אפילו ווען די ווערן פארגעסן, "ואנכי לא אשכחך". אד,אה,או
רבי עקיבא דערמאנט משה רבינו
דערמיט איז מתורץ די קשיא פונעם אנהייב. די איבעריגע שקלים זענען געקומען פון נשמות פון שכחה, אידן פונעם סוף פון דער תורה, דערפאר האט משה רבינו זיי פארגעסן. דערנאך איז געקומען די נשמה פון רבי עקיבא און אים דערמאנט. ווי די גמרא אין מנחות דערציילט, האט משה רבינו געזען ווי רבי עקיבא דרשנט די תגין פון די אותיות, און די תגין, זאגט דער משגיח, זעען אויס ווי א וו. רבי עקיבא האט געקענט דערגרייכן באהאלטענע אוצרות אין א איד וואס נאר דער אייבערשטער ווייסט. אז,אט
רבי עקיבא'ס נאמען איז מרמז אויף עקבתא דמשיחא, די לעצטע דורות, און דער משגיח זאגט אז אויך מיר זענען הלוואי נאנט צום סוף, ווי דער חפץ חיים האט שוין געשריבן. היינט ווייסן רוב אידן נישט פון שמע און נישט פון שבת, אזוי ווי די נחשלים פון דן, אבער "לא לנצח ישכח אביון". עמלק האט זיך גע'טעה'ט צו מיינען אז א איד וואס זינדיגט איז מער נישט פארבונדן מיטן אייבערשטן. אי
המן'ס טעות און אדר וואס האט זיך איבערגעדרייט
המן האט געמאכט דעם זעלבן טעות. לויט תוספות זענען זיינע צען טויזנט כיכר נאר קעגן די 600,000; די 3,550 האט ער נישט גערעכנט, ווייל זיי זענען געווען עובדי עבודה זרה מחוץ למחנה. האט דער אייבערשטער געענטפערט אז ער פארגעסט נישט אפילו דעם ערגסטן איד: עמלק וועט פארגעסן ווערן, א איד קיינמאל נישט. ח
דער זרע קודש שרייבט אז די חדשים זענען צעטיילט געווארן צווישן יעקב און עשו, און אדר איז געווען עשו'ס. אזוי ווי יעקב האט צוגעכאפט אלול, האט מרדכי צוגעכאפט אדר, און עס איז געווארן "ונהפוך". די גזירה איז געווען אן אמת'ע, ווי די גמרא אין מגילה ווייזט, אבער אדר איז געווארן א חודש וואס ווערט "נזכרים", און א צייט פון תשובה, ווי רבי שלום פון בעלזא האט געזאגט אויף אדר און שבט. אכ,אל,אמ,אנ
א נס אינמיטן דער סעודה
דער משגיח ברענגט דעם חתם סופר אז די גזירה איז געקומען ווייל אידן האבן הנאה געהאט פון דער סעודה פון אחשורוש. אחשורוש האט אויסגערעכנט אז די שבעים שנה זענען אריבער און דער בית המקדש וועט מער נישט געבויט ווערן, און די סעודה איז געווען א שמחה דערויף. דאס עסן איז געווען כשר; די עבירה איז געווען דאס גיין, ווען אידן האבן געדארפט מוסר נפש זיין נישט צו גיין. אס
פונדעסטוועגן האט דער אייבערשטער אינמיטן דער סעודה אנגעהויבן דעם נס: אחשורוש האט גע'הרג'עט ושתי און אסתר איז געווארן מלכה. די מגילה הייבט זיך אן מיט דער סעודה כדי צו ווייזן ווי שטארק דער אייבערשטער האט ליב א איד אפילו ווען ער איז אין ערגסטן מצב. דער זרע קודש זאגט אז ווען א איד זאל דאס וויסן וואלט ער געלאפן נאכן אייבערשטן, און פורים האבן אידן מקבל געווען די תורה מאהבה. אס,אע
אדר, א חודש פון תפילה
דער משגיח ברענגט דעם מדרש אז אפילו די וואס זענען אריבער דעם ים מיטן פסל מיכה האבן געגעבן א מחצית השקל, און דער מחצית השקל איז מכריע המן'ס כסף. אדר איז א צייט פון זכירה און פון "ונהפוך", ווען יעדער איד קען זיך איבערדרייען. דער נס פון פורים איז געקומען דורך תפילה, און אדר איז אן עת רצון, דערפאר זאגט דער משגיח אז פון אדר דארף מען מיטנעמען תפילה אויף א גאנץ יאר. אפ
ער פרעגט ווי אזוי מ'מעג פאסטן תענית אסתר ערב א יום טוב. ער ענטפערט אז דאס איז נישט קיין געווענליכער תענית נאר א חלק פון פורים, ווייל דער נס איז געקומען דורך תענית און תפילה: ביי דער מלחמה מיט עמלק האבן משה'ס הענט געמיינט תפילה, און אסתר האט געפאסט דריי טעג און דערנאך איז זי אריין צום מלך. היינט זענען דא גרויסע צרות, אידן אין ארץ ישראל זענען ארומגערינגלט מיט שונאים, און יעדער ערנסטער בחור דארף צוגעבן זכותים פון תורה און תפילה. אצ,אק
די מגילה איז פול מיט תפילה
דער חתם סופר שרייבט אז "להעביר גלולים מן הארץ" איז ראשי תיבות מגילה. אויך דעמאלט זענען אידן געווען אין א שלעכטן מצב און מ'האט זיי געדארפט אפשיידן פון חתונה האבן מיט גויות אין די צייטן פון נחמיה, ממש ווי היינט, דערפאר דארף מען דאווענען פאר אלע אידן. די גמרא זאגט אז תפילה שטייט אין רומו של עולם, און מענטשן זענען דערין מזלזל. דער תרגום ווייזט אז די מגילה איז פול מיט תפילה: מרדכי האט יעדן טאג געדאווענט, און אסתר האט געדאווענט קעגן דעם בית המקדש. אש,את,בא,בב,בג
דעם יערות דבש'ס לאנג דאווענען
דער משגיח ליינט פונעם יערות דבש א בריוו פון רבי יונתן אייבעשיץ צום קעניגסבערגער רב, וואס האט געפרעגט פארוואס ער דאוונט אזוי לאנג. טראץ זיינע שיעורים האט ער געדארפט צייט צו צוקלעבן זיין נפש אין תפילה, און ווען דער ציבור האט געזאגט קדושה איז ער נאך געשטאנען אין שמונה עשרה און מ'האט פון אים געלאכט. פונדעסטוועגן איז זיין חלק פון כל עמלו געווען וואס ער שטייט פאר שומע תפילה. מ'דארף קלאפן אויפן אייזן ווען ער איז הייס, אזוי ווי מרדכי האט געקלאפט אויף די שערי רחמים. בד,א
זיך צוגרייטן צו דער ליכטיגקייט פון פורים
פורים קומט אראפ א גרויסע ליכטיגקייט; די ספרים פארגלייכן יום הכפורים צו פורים, און דער חתם סופר שרייבט אז די ליכטיגקייט פון דער מגילה איז נאך גרעסער ווי תורת משה. דער משגיח פארגלייכט עס צו שבת: דאס פייער פון שבת קען מען נישט אנצינדן אום שבת אליין, נאר מ'מוז זיך צוגרייטן די גאנצע וואך. בה,בו,בז
די שמחה פון פורים איז אנדערש ווי די תשובה פון יום כיפור: מ'פרייט זיך מיטן אייבערשטן און מ'נעמט אויף זיך די תורה פון דאס ניי. מ'דארף זיך צוגרייטן שוין יעצט מיט תורה און גוט דאווענען, און דעמאלט קען מען האפן אז דער דור וועט ברענגען משיח.
מראי מקומות
תורה
- ג Shemos 30:12-13 3:30 טעקסט מפתח
- ו Shemos 38:28 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 6:33
- ט Bamidbar 10:25 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 13:55
- כ Devarim 25:18 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 13:55
- ר לכאורה Shemos 31:13-14 מפתח אינעם אויסשרייב: 38:02
- אצ לכאורה Shemos 17:12 מפתח אינעם אויסשרייב: 1:13:27
- בז Shemos 35:3 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:26:17
נביאים
כתובים
- אד Esther 3:7 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 46:41
- אי Tehillim 9:19 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 54:08
- אל Esther 9:1 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 57:51
- אנ Esther 9:28 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 57:51
- אק Esther 4:16 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:13:27
- אר Esther 9:31 1:15:33 טעקסט מפתח
- את Nechemiah (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 1:17:38
- בג Esther 2:11 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:17:38
תרגום
תלמוד בבלי
- א לכאורה Megillah 12b מפתח אינעם אויסשרייב: 0:18, 1:22:26
- ז Megillah 13b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 10:08
- י לכאורה Sanhedrin 103b מפתח אינעם אויסשרייב: 13:55
- מ לכאורה Gittin 60b מפתח אינעם אויסשרייב: 18:06
- ע Berachos 10a טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 27:37
- ש לכאורה Bava Basra 15a מפתח אינעם אויסשרייב: 41:26
- ת לכאורה Temurah 16a מפתח אינעם אויסשרייב: 41:26
- אב לכאורה Eruvin 54a מפתח אינעם אויסשרייב: 41:26
- אז Menachos 29b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 50:28
- אמ Megillah 12a טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 57:51
- בא Berachos 6b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:17:38
תלמוד ירושלמי
מדרש
זוהר און קבלה
ראשונים
- ח Tosafos (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 10:08, 56:14
- ס Rambam (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 19:41
- פ לכאורה Rashi on Shemos 38:28 מפתח אינעם אויסשרייב: 35:19
- צ לכאורה Ibn Ezra on Shemos 38:28 מפתח אינעם אויסשרייב: 35:19
- אא לכאורה Rashi on Devarim 34:12 43:20 מפתח
- אח Rambam (מקום נישט באשטימט) 52:17 מפתח
אחרונים און חסידות
- נ Beis Yosef (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 19:41
- ק Yismach Moshe (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 38:02
- אג Bnei Yissaschar (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 44:25
- אכ Zera Kodesh (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 57:51
- אס Chasam Sofer (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 1:03:00, 1:07:57
- אע Zera Kodesh (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 1:07:57
- אש Chasam Sofer (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 1:17:38
- בד Yaaros Devash (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 1:22:26
- בו Chasam Sofer (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 1:26:17
עיקרי הדברים
- 7:17 די איבעריגע 1,775 שקלים פון די 3,550 אידן העכער די 600,000 זענען געווארן די ווים פאר די עמודים פונעם חצר, און משה רבינו האט עס פארגעסן ביז מ'האט אים דערמאנט.
- 15:37 עמלק האט זיך געטשעפעט מיט די נחשלים פון שבט דן, וואס זענען ארויסגעשטויסן געווארן מחוץ למחנה צוליב עבודה זרה, ווייל ער האט געמיינט אז אזעלכע אידן זענען שוין נישט פארבונדן מיטן אייבערשטן.
- 25:35 יעדער איד טראגט אין זיך א פארבארגענע אהבה און אמונה פון אברהם אבינו וואס ווערט קיינמאל נישט אויסגעלאשן, דערפאר גיט דער אייבערשטער קיינמאל נישט אויף קיין איד.
- 45:37 אדר איז דער פארגעסענער חודש, קעגן די פארגעסענע אידן מחוץ למחנה, אבער דער אייבערשטער האט אים דערמאנט און אים איבערגעדרייט אויף א חודש פון שמחה.
- 1:12:16 פורים איז געקומען דורך תפילה און תענית, דערפאר איז תענית אסתר א חלק פון פורים, און אדר איז א ספעציעלע עת רצון פאר תפילה.
- 1:26:17 פורים ברענגט אראפ א גרויסע ליכטיגקייט, און מ'דארף זיך צוגרייטן דערצו פון פריער מיט תורה און תפילה, אזוי ווי מ'גרייט זיך די גאנצע וואך צו שבת.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 8:53 ווי אזוי האט משה רבינו, וואס האט קיינמאל נישט פארגעסן קיין תורה, געקענט פארגעסן וואס ער האט געמאכט פון די איבעריגע 1,775 שקלים?
תירוץ: 50:28 יענע שקלים זענען געקומען פון נשמות פון שכחה, די אידן מחוץ למחנה וואס זענען קעגן דעם סוף פון דער תורה, און די נשמה פון רבי עקיבא האט אים דערמאנט אז זיי זענען געווארן די ווים.
-
קשיא: 12:46 פארוואס האט המן געגעבן כסף נאר קעגן די שקלים פון די 600,000 און נישט קעגן די פון די איבעריגע 3,550 אידן?
תירוץ: 56:42 ער האט געמיינט אז זיי זענען פארגעסענע עובדי עבודה זרה מחוץ למחנה וואס ווערן נישט גערעכנט, דער זעלבער טעות וואס עמלק האט געמאכט.
-
קשיא: 18:06 פארוואס איז פרשת זכור די איינציגע קריאה וואס מ'מוז הערן פון א ספר תורה?
תירוץ: 32:07 כדי יעדער איד זאל עס גוט פארשטיין מיט אירע דרשות און וויסן ווי טייער יעדער איד איז ביים אייבערשטן, אפילו די וואס עמלק האט זיך מיט זיי געטשעפעט.
-
קשיא: 48:25 פארוואס איז משה'ס געבורט אין ז' אדר נישט געווען קיין זכות אפצושטעלן המן'ס גורל?
תירוץ: 48:38 אדר איז א חודש פון שכחה, ווייל משה רבינו איז דעמאלט נפטר געווארן און הלכות זענען פארגעסן געווארן, ממילא איז אויך דער זכות פארגעסן געווארן.
-
קשיא: 1:13:27 ווי אזוי פאסט מען תענית אסתר דעם טאג פאר פורים, ווען מ'פאסט נישט ערב א יום טוב?
תירוץ: 1:13:43 תענית אסתר איז נישט קיין געווענליכער תענית פאר פורים נאר א חלק פון פורים אליין, ווייל דער נס איז געקומען דורך דעם תענית און תפילה פון אידן.
-
קשיא: 24:54 פארוואס איז דער אייבערשטער מער ברוגז אויף עמלק ווי אויף אלע אנדערע, ווען די אידן וואס עמלק האט זיך מיט זיי געטשעפעט זענען געווען עובדי עבודה זרה?
תירוץ: 25:35 יעדער קינד פון אברהם אבינו האט א פארבארגענע אמונה און אהבה צום אייבערשטן, ממילא בלייבן אפילו יענע אידן זיינע, און דער אייבערשטער איז קיינמאל נישט מייאש פון קיין איד.
מעשיות
-
1:22:26 פארוואס דער יערות דבש האט לאנג געדאווענט
דער משגיח ליינט א בריוו אינעם יערות דבש וואס רבי יונתן אייבעשיץ האט געשריבן צום קעניגסבערגער רב, וואס האט געהערט אז ער דאוונט לאנג. רבי יונתן ענטפערט אז ער האט שיעורים צו זאגן פאר די תלמידים, אבער ער דארף צייט צו זאמלען זיינע מחשבות און צוקלעבן זיין נפש אין תפילה. ווען דער ציבור האט שוין געזאגט קדושה איז ער נאך געווען אינמיטן שמונה עשרה, און די חברה האבן פון אים געלאכט. ער שרייבט אז זיין חלק פון כל עמלו איז וואס ער שטייט פאר שומע תפילה.
אין דער מעשה: רבי יהונתן אייבשיץ, דער קעניגסבערגער רב
געדאנקען
- 50:28 דער משגיח טייטשט אז משה'ס שכחה פון די איבעריגע שקלים ווייזט פון וואו זיי זענען געקומען: זיי זענען געגעבן געווארן פון די פארגעסענע נשמות מחוץ למחנה, און די שכחה אליין געהערט צו זיי.
- 36:51 די ווים וואס זענען געמאכט געווארן פונעם כסף פון די וואס זענען געווען אינדרויסן האבן געהאנגען טיילווייז מחוץ פונעם חצר הקודש, און פונדעסטוועגן צוגעבונדן די קלעים צו די עמודים, אזוי ווי די אידן שטייען אינדרויסן און בלייבן פארבונדן מיט דער מחנה.
- 56:14 המן האט אפגעשאצט די אידן נאר לויט די שקלים פון די 600,000, און דערמיט איבערגעחזרט עמלק'ס טעות, אז די זינדיגע אידן מחוץ למחנה ווערן מער נישט גערעכנט ביים אייבערשטן.
- 44:49 אדר שני, דער דרייצנטער חודש וואס האט נישט קיין צירוף פון שם הוי"ה, איז קעגן די אידן וואס זענען ארויסגעטריבן געווארן פון די מחנות פון די צוועלף שבטים, און דערפאר איז אדר דער פארגעסענער חודש וואס המן'ס גורל האט געטראפן.
- 51:02 רבי עקיבא, וואס האט געדרשנט די תגין פון די אותיות וואס זעען אויס ווי א וו, איז דער וואס האט משה רבינו דערמאנט די ווים פון די עמודים, און זיין נאמען איז מרמז אויף עקבתא דמשיחא, די לעצטע דורות.
- 32:07 פרשת זכור מוז מען ליינען פון ספר תורה דווקא ווייל איר מוסר השכל, אז קיין איד איז נישט אפגעשניטן, דארף יעדער איד גוט פארשטיין מיט אלע אירע דרשות.
- 1:07:52 לויטן חתם סופר הייבט זיך אן די מגילה מיט דער סעודה פון אחשורוש כדי צו ווייזן אז דער אייבערשטער האט אנגעהויבן די ישועה גראד אינמיטן דער עבירה פון אידן.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 1:12:32 דער משגיח זאגט אז פון יעדן חודש דארף מען עפעס מיטנעמען אויף א גאנץ יאר, און פון אדר דארף מען מיטנעמען תפילה.
- 1:16:36 דער משגיח זאגט אז אן ערנסטער בחור טאר נישט לאזן די עת רצון אדורכגיין בקלות, נאר ער דארף צוגעבן זכותים פון תורה און תפילה פאר כלל ישראל.
- 40:03 לויטן ישמח משה זאגט דער משגיח אז מ'זאל יעדן שבת האלטן אז אפשר איז דאס "מיין" שבת, און אים שטארק האלטן.
- 33:09 דער משגיח זאגט אז א איד אפילו אין דעם נידעריגסטן מצב דארף זיך שטארקן פון פרשת זכור, אז דער אייבערשטער האט אים נישט מייאש געווען.
- 1:27:36 דער משגיח זאגט אז מ'דארף זיך צוגרייטן צו פורים פון פריער מיט תורה און תפילה, אזוי ווי מ'דארף זיך צוגרייטן צו שבת די גאנצע וואך.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אברהם אבינו, אחשורוש, אסתר המלכה, דער אבן עזרא, דער הייליגער בעל שם טוב, דער חפץ חיים, דער חתם סופר, דער ישמח משה, דער קעניגסבערגער רב, דער שר שלום פון בעלזא, המן, ושתי, יהושע בן נון, יעקב אבינו, מיכה, מרדכי הצדיק, משה רבינו, נבוכדנצר, נחמיה, עשו, ר' חזקל'ע קוזמירער, רבי יהונתן אייבשיץ, רבי מאיר, רבי עקיבא, רבי שמעון בר יוחאי, רש"י
ערכים אדנים, אהבה מסותרת, ווי העמודים, ונהפוך הוא, מחוץ למחנה, מחצית השקל, נחשלים, עקבתא דמשיחא, עת רצון, פרשת זכור, צירופי שם הוי"ה, שכחה, תגין, תענית אסתר