בסוף שובבי”ם מתקנים אפ' “מה שבהמה פגמה”
קאטאלאג: פרשת השבוע משפטים נומ׳ 4 פאקעט גייד ז׳ 10 תשנ"ב (1991–92) אידיש 42 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח לערנט אז ביים סוף פון שובבי"ם, ביי פרשת משפטים, דארף א מענטש זיין אזוי מתוקן אז אפילו זיינע בהמות און זיין ממון זאלן נישט מזיק זיין, און וואס העכער א מענטש שטייט אלץ מער פארלאנגט מען פון אים.
דער משגיח עפנט מיט די וואכן פון שובבי"ם, וואס דער לעצטער שבת דערפון איז משפטים, און מיט דער מעשה אין גמרא פון רבי פנחס בן יאיר'ס אייזל וואס האט נישט געוואלט עסן אומגעמעשרט'ע עסן: די קדושה פון א מענטש איז מתפשט אויף אלץ וואס געהערט צו אים. ער פרעגט פארוואס די גמרא לערנט ארויס אז "מבעה" איז אדם פון א פסוק וואס רעדט פון תשובה, און ער איז מסביר אז דער מענטש איז באשאפן ישר, בצלם אלקים, צו בויען און מתקן זיין; דער אדם אליין איז נישט מזיק, נאר די בהמה אין אים, און "אדם המזיק" מיינט דער וואס איז מתקן זיין היזק. פון קין'ס טענה צום רבונו של עולם, דער שומר פון דער וועלט, לערנט ער אז מ'דארף מאכן דעם אייבערשטן פאר א שומר, ווי אין "אלקי נצור" קעגן לשון הרע. ער טייטשט דעם משנה'ס לשון "הכשרתי" אז א מענטש איז אחראי אויף זיינע אייגענע מידות, און ער ווייזט פון זוהר, פון חז"ל און פונעם רמב"ם אז וואס מ'פארלאנגט וואקסט לויט די מדריגה, אזוי אז ביי בני תורה ביי משפטים ווערט א מדת חסידות א דין.
סדר השיעור
-
0:00 שובבי"ם און רבי פנחס בן יאיר'ס אייזל שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח שילדערט די וואכן פון שובבי"ם אלס א צייט פון תיקון, און זאגט אז ביי משפטים, דער לעצטער שבת, דארף דער תיקון דערגרייכן אלץ וואס האט א שייכות מיטן מענטש. ער דערציילט די מעשה אין גמרא פון רבי פנחס בן יאיר'ס אייזל וואס האט נישט געגעסן אומגעמעשרט'ע עסן, צו ווייזן אז די קדושה פון א מענטש איז מתפשט אפילו ביז זיין אייזל.
-
4:07 פארוואס "מבעה" ווערט געלערנט פון תשובה
דער משגיח ברענגט די משנה פון ארבעה אבות נזיקין און פרעגט פארוואס די גמרא ברענגט א ראיה אז "מבעה" איז אדם פון א פסוק וואס רש"י טייטשט אויף תשובה. ער הייבט אן מיטן תירוץ: דער אייבערשטער האט באשאפן דעם מענטש ישר און בצלם אלקים, צו שאפן און מתקן זיין די וועלט, און א מענטש וואס טוט דעם רצון ה' איז מתקן אלץ ארום אים, בשעת א מזיק ווערט א כלי פאר די פיר קליפות.
-
9:02 דער אדם איז נישט מזיק, נאר די בהמה אין אים
דער משגיח ערקלערט אז יעדער מענטש האט א נפש האלקית און א נפש הבהמית, און נאר די בהמה אין אים איז מזיק; ממילא מיינט "אדם המזיק" דער מענטש וואס איז מתקן זיין היזק מיט באצאלן, מחילה בעטן ווי דער רמב"ם זאגט, און תשובה טאן. דערפאר ברענגט די גמרא ביי אדם א פסוק פון תשובה.
-
12:56 קין'ס טענה און דער אמת'ער שומר
דער משגיח ברענגט דעם מדרש אויף קין'ס ענטפער "השומר אחי אנכי" אלס א טענה אז דער רבונו של עולם איז דער שומר פון דער וועלט, און זאגט אז קין האט געדארפט מאכן דעם אייבערשטן פאר זיין שומר. ער ווענדט עס אן אויף לשון הרע, וואס די גמרא זאגט איז שקול קעגן די דריי עבירות חמורות: די עצה איז צו בעטן דעם אייבערשטן אין "אלקי נצור", עטליכע מאל א טאג, ער זאל היטן די צונג.
-
18:09 דער אייבערשטער אלס שומר, און די נפש וואס איז מתפשט שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט דעם טיפערן פשט פון דעם חפץ חיים'ס תפילה און פון "אלקי נצור": מ'מאכט דעם אייבערשטן פאר א שומר. ער טייטשט דעם פסוק "אמר שומר" וואס שטייט הינטער "מבעה זה אדם" אויף דעם בעל תשובה וואס זיין שומר איז דער רבונו של עולם, און ער ווייזט פון רבי חנינא בן דוסא'ס ציגן און פון רבי מיט רבי מאיר'ס שטעקן אז די נפש פון א מענטש איז מתפשט אין זיין ממון.
-
22:06 "הכשרתי": מיין אקס, מיין אחריות שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח זאגט אז די עיקר שמירה איז אז דער מענטש זאל היטן זיינע אייגענע מידות, כעס, תאוות און הרגלים. ער מערקט אן אז די משנה פון נזיקין רעדט אין לשון "איך", נישט ווי די משנה פון קריאת שמע, און טייטשט עס אלס א רמז אז ווען מיין אקס איז מזיק, זענען מיינע אייגענע חסרונות שולדיג. ביים סוף פון שובבי"ם, ביי משפטים מיט אלע דיני נזיקין, דארף א מענטש זיין אזוי אויסגעארבעט אז זיין ממון זאל נישט מזיק זיין.
-
26:56 מ'פארלאנגט לויט די מדריגה
דער משגיח פרעגט פארוואס דער זוהר, וואס די פוסקים ברענגען, זאגט אז דער וואס גייט אן נעגל וואסער איז חייב מיתה, און פארוואס חז"ל און דער רמב"ם גלייכן גאוה און כעס צו די חמור'סטע עבירות. ער ענטפערט אז די אחריות וואקסט לויט די מדריגה, ווי ביי א קינד, א בר מצוה און א מענטש פון צוואנציג יאר, און ער ברענגט א משל פון א זאק קארטאפל קעגן א זיידענעם העמד מיט א טינט פלעק.
-
32:12 רבה בר בר חנה און די טרעגער
דער משגיח ברענגט דעם חתם סופר אז ארץ ישראל מאכט א צדיק גרעסער און א רשע ערגער. דערנאך דערציילט ער די גמרא פון רבה בר בר חנה, וואס זיינע טרעגער האבן צובראכן א פאס וויין, און רב האט געהייסן מוחל זיין און נאך באצאלן זייער שכר; דער משגיח ערקלערט אז ביי א צדיק איז א מדת חסידות א דין, און ער גלייכט א קעניג'ס הונט צו א שר וואס ווערט באשטראפט פאר א קליינעם פעלער.
-
36:53 פונעם סוף יתרו צו משפטים: בני תורה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח טייטשט דעם לעצטן פסוק פון יתרו, נישט ארויפצוגיין מיט טרעפ אויפן מזבח, אלס א רמז אז אן עבד ה' טאר זיך נישט האלטן גרויס, ווייל דאס איז ווי גילוי עריות. ביי יתרו איז דאס א דרוש, אבער ביי משפטים, נאך שובבי"ם, ווערט עס א דין; פון ישיבה בחורים וואס לערנען תורה פארלאנגט מען פיל, נישט צו ווערן אין כעס, נישט זיין קיין בעל גאוה און מאכן א קידוש השם. ער שליסט מיט שבת מברכים אדר, דער צוגאנג צו ניסן און דער גאולה, און א ברכה.
דער שיעור, אויסגעשריבן
שובבי"ם און רבי פנחס בן יאיר'ס אייזל
דער משגיח זאגט אז די וואכן פון שובבי"ם זענען א צייט צו מתקן זיין פגם הברית, און ביי משפטים, דער לעצטער שבת, דארף דער תיקון דערגרייכן אלץ וואס האט א שייכות מיטן מענטש. די גמרא אין חולין דערציילט אז רבי פנחס בן יאיר'ס אייזל האט נישט געגעסן ביז מ'האט אפגעשיידט מעשר, אפילו אויף א שוואכן חשש. דער אייזל איז די נידעריגסטע גשמיות'דיגע באשעפעניש, און פונדעסטוועגן האט די קדושה אים דערגרייכט; אזוי, זאגט ער, דארף מען זיין מתוקן אז אפילו די בהמות זאלן זיין אין ארדענונג. ב
פארוואס "מבעה" ווערט געלערנט פון תשובה
די משנה רעכנט ארבעה אבות נזיקין, און די גמרא ברענגט א ראיה אז "מבעה" איז אדם פון א פסוק אין ישעיה, וואס רש"י טייטשט אויף תשובה. פרעגט דער משגיח: וואס האט תשובה צו טאן מיט א מענטש וואס איז מזיק? ג,ד,ה,ו
ער ענטפערט פון קהלת אז דער אייבערשטער האט געמאכט דעם מענטש ישר, און בצלם אלקים: אזוי ווי דער רבונו של עולם האט באשאפן און מקיים די וועלט, דארף דער מענטש בויען און מתקן זיין. ווער עס טוט דעם רצון ה' ברענגט ברכה אויף זיין פאמיליע, זיין ממון און די גאנצע וועלט; א מזיק ווערט א כלי פאר די פיר קליפות הטמאות, וואס דער חתם סופר שטעלט זיי קעגן די ארבעה אבות נזיקין. ז,ח
דער אדם איז נישט מזיק, נאר די בהמה אין אים
יעדער מענטש האט א נפש האלקית און א נפש הבהמית, און נאר די בהמה אין אים איז מזיק; א אמת'ער אדם איז נישט קיין מזיק, ממילא איז "אדם המזיק" א סתירה. עס מיינט דער מענטש וואס איז מתקן זיין היזק: ווי דער רמב"ם זאגט, באצאלן איז נישט גענוג, ער מוז בעטן מחילה און תשובה טאן. דערפאר ברענגט די גמרא נאר ביי אדם א פסוק נישט אויפן היזק, נאר אויף זיין תיקון. י,ד
קין'ס טענה און דער אמת'ער שומר
אין חדר טייטשט מען קין'ס ענטפער "השומר אחי אנכי" פשוט, אבער קין איז געווען א נביא און א זון פון אדם הראשון. דער מדרש טייטשט עס אלס א טענה: דו ביסט דער שומר פון דער וועלט, פארוואס האסטו מיך געלאזט הרג'ענען הבל? זאגט דער משגיח אז קין'ס חסרון איז געווען וואס ער האט נישט געמאכט דעם אייבערשטן פאר זיין שומר. ל,כ
דער אייבערשטער אלס שומר
דער חפץ חיים האט מסדר געווען א תפילה קעגן לשון הרע, אבער איר ערשטע בקשה שטייט שוין אין "אלקי נצור", און דער טיפערער פשט דערפון איז מ'מאכט דעם אייבערשטן פאר א שומר. דער פסוק הינטער "מבעה זה אדם" רעדט פון א שומר: דער בעל תשובה מאכט דעם רבונו של עולם פאר זיין שומר, און דאן זענען אפילו זיינע בהמות נישט מזיק. נ,ה
"הכשרתי": מיין אקס, מיין אחריות
די עיקר שמירה איז אויף זיך אליין: נישט צו ווערן אין כעס, און האלטן די תאוות און הרגלים אין ארדענונג. די משנה זאגט "הכשרתי" אין לשון איך, בשעת די משנה אין ברכות רעדט בכלל. דער משגיח טייטשט עס אלס א רמז: ווען מיין אקס איז מזיק, איז עס מיין אייגענער כעס, מיין תאוה און מיינע שלעכטע הרגלים. פ,צ
אין פרשת משפטים שטייען אלע דיני נזיקין, און ביים סוף פון שובבי"ם דארף א מענטש שוין זיין אזוי אויסגעארבעט אז אויך זיין ממון זאל נישט מזיק זיין.
מ'פארלאנגט לויט די מדריגה
דער באר היטב ברענגט פונעם זוהר אז דער וואס גייט אן נעגל וואסער איז חייב מיתה, הגם עס שטייט נישט אין גמרא און נישט אין שולחן ערוך. אזוי אויך גלייכט די גמרא גאוה צו עריות, און דער רמב"ם גלייכט כעס צו עבודה זרה. קומט דען א מענטש וואס ווערט אין כעס סקילה? ר,ק,ש,ת
ענטפערט דער משגיח אז די אחריות וואקסט לויט די מדריגה, פון א קינד צו א בר מצוה צו צוואנציג יאר, און דער אייבערשטער איז מדקדק מיט צדיקים כחוט השערה. א טינט פלעק מאכט נישט אויס אויף א זאק קארטאפל, אבער עס פארדארבט א זיידענעם העמד; אזעלכע מאמרים זענען געזאגט פאר מענטשן וואס האבן א שייכות מיט פנימיות התורה. אא,ק
רבה בר בר חנה און די טרעגער
פונעם סוף יתרו צו משפטים: בני תורה
יתרו ענדיגט זיך מיטן איסור ארויפצוגיין מיט טרעפ אויפן מזבח. על דרך רמז טאר זיך א רב, א דיין אדער א מנהיג וואס דינט דעם אייבערשטן נישט האלטן גרויס, ווייל די גמרא גלייכט גאוה צו עריות. ביי יתרו איז דאס א דרוש, אבער נאך שובבי"ם, ביי "ואלה המשפטים", ווערט עס א דין. אה,ש,או
פון ישיבה בחורים פארלאנגט מען פיל: נישט ווערן אין כעס, נישט זיין קיין בעל גאוה, און זיך פירן אזוי אז עס זאל זיין א קידוש השם; א בן תורה זאל בעטן דעם אייבערשטן ער זאל זיין זיין שומר. דער משגיח שליסט מיט שבת מברכים אדר, פאר דער גאולה פון ניסן, מיט א ברכה אויף ימי שמחה.
מראי מקומות
תורה
נביאים
כתובים
משנה
תלמוד בבלי
- ב לכאורה Chullin 7a-b מפתח אינעם אויסשרייב: 0:59
- ד Bava Kamma 3b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 4:07, 9:04
- מ Arachin 15b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 16:44
- ס לכאורה Taanis 25a מפתח אינעם אויסשרייב: 20:36
- ש Sotah 4b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 27:09, 37:00
- אא Yevamos 121b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 28:54
- אב Bava Metzia 83a טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 32:12
תלמוד ירושלמי
מדרש
זוהר און קבלה
ראשונים
אחרונים און חסידות
תפילה און פיוט
עיקרי הדברים
- 2:07 די קדושה פון א מענטש איז מתפשט אויף זיין ממון, ווי מ'זעט ביי רבי פנחס בן יאיר'ס אייזל וואס האט נישט געגעסן אומגעמעשרט'ע עסן.
- 5:05 דער מענטש איז באשאפן ישר און בצלם אלקים, צו שאפן און מתקן זיין; דער אדם אליין איז נישט קיין מזיק, נאר די בהמה אין אים.
- 10:23 "אדם המזיק" איז דער מענטש וואס איז מתקן וואס ער האט מזיק געווען, מיט באצאלן, מחילה בעטן און תשובה; דערפאר ברענגט די גמרא אויף אים א פסוק פון תשובה.
- 17:05 א מענטש דארף מאכן דעם רבונו של עולם פאר זיין שומר, און דאס איז דער פשט פון בעטן אין "אלקי נצור" אז זיין צונג זאל זיין אפגעהיט פון לשון הרע.
- 30:54 וואס העכער א מענטש איז, אלץ מער פארלאנגט מען פון אים: וואס ביי אנדערע איז א מדת חסידות ווערט ביי א צדיק אדער א בן תורה א דין.
- 26:23 ביים סוף פון שובבי"ם, ביי משפטים מיט אלע דיני נזיקין, דארף א מענטש זיין אזוי אויסגעארבעט אז אויך זיין ממון זאל נישט מזיק זיין.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 4:36 פארוואס ברענגט די גמרא א ראיה אז "מבעה" איז אדם פון א פסוק וואס רעדט פון תשובה?
תירוץ: 10:23 ווייל דער אדם אליין איז נישט מזיק; "אדם המזיק" איז באשטימט דורך זיין תיקון פונעם היזק, מיט תשובה און מחילה בעטן.
-
קשיא: 10:55 וויאזוי קען מען זאגן "אדם המזיק" אז א אדם איז דאך נישט קיין מזיק?
תירוץ: 10:13 ווען א מענטש איז מזיק איז עס די בהמה אין אים; אדם הייסט ער ווען ער איז מתקן און טוט תשובה.
-
קשיא: 14:07 וויאזוי האט קין, א זון פון אדם הראשון וואס דער אייבערשטער האט גערעדט צו אים, געקענט ענטפערן "השומר אחי אנכי"?
תירוץ: 15:00 דער מדרש טייטשט עס אלס א טענה אז דער אייבערשטער איז דער שומר פון דער וועלט; קין האט געדארפט מאכן דעם אייבערשטן פאר זיין אייגענעם שומר.
-
קשיא: 23:50 פארוואס רעדט די משנה פון נזיקין אין לשון "איך", "הכשרתי", נישט ווי אנדערע משניות?
תירוץ: 24:38 עס איז א רמז אז ווען א מענטש'ס אקס איז מזיק, איז ער אליין שולדיג דורך זיינע אומאויסגעארבעטע מידות און הרגלים.
-
קשיא: 27:29 פארוואס זאל דער וואס גייט אן נעגל וואסער זיין חייב מיתה, און פארוואס ווערט כעס געגליכן צו עבודה זרה?
תירוץ: 28:50 די אחריות איז לויט די מדריגה; די מאמרים זענען געזאגט פאר גרויסע צדיקים, פון וועמען מ'פארלאנגט פיל מער.
-
קשיא: 33:47 פארוואס האט רב פארלאנגט פון רבה בר בר חנה ער זאל מוחל זיין די צובראכענע פאס און נאך באצאלן די טרעגער'ס שכר?
תירוץ: 35:03 ביי א פשוט'ן מענטש וואלט עס געווען נאר א מדת חסידות, אבער פון א צדיק ווי רבה בר בר חנה פארלאנגט מען מער, ממילא איז עס ביי אים א דין.
מעשיות
-
1:50 רבי פנחס בן יאיר'ס אייזל
רבי פנחס בן יאיר איז געקומען צו א ארט, און מ'האט געגעבן זיין אייזל צו עסן, נאר ער האט נישט געוואלט עסן. ווען מ'האט אים דאס געזאגט, האט ער געזאגט אז אפשר האט מען נישט אפגעשיידט מעשר, הגם ס'איז נאר א שוואכער חשש. מ'האט אפגעשיידט מעשר און דער אייזל האט געגעסן.
אין דער מעשה: רבי פינחס בן יאיר
-
20:50 רבי חנינא בן דוסא'ס ציגן
מ'איז געקומען זאגן רבי חנינא בן דוסא אז זיינע ציגן זענען מזיק. האט ער געענטפערט אז עס קען נישט זיין, זיינע ציגן זענען נישט מזיק. ס'האט זיך ארויסגעשטעלט אז די מעלדונג איז נישט געווען אמת.
אין דער מעשה: רבי חנינא בן דוסא
-
21:20 רבי און רבי מאיר'ס שטעקן
לויט דעם ירושלמי האט רבי צוגעשריבן זיין גרויסקייט אין תורה צו דעם וואס ער האט געהאט רבי מאיר'ס שטעקן. דער משגיח ערקלערט אז רבי מאיר'ס נפש האט זיך מתפשט געווען אין זיין שטעקן, און א רושם דערפון איז געבליבן אפילו נאך זיין הסתלקות.
אין דער מעשה: רבי יהודה הנשיא, רבי מאיר
-
33:08 רבה בר בר חנה'ס צובראכענע פאס
רבה בר בר חנה האט געדונגען טרעגער זיי זאלן פאר אים טראגן פעסער וויין, און איינער פון זיי האט צובראכן א פאס. מ'איז געקומען צו א דין תורה צו רב, און רב האט געזאגט אז דער טרעגער איז פטור; ווען רבה בר בר חנה האט געפרעגט צי דאס איז דער דין, האט רב געענטפערט מיט א פסוק אז מ'זאל גיין אין וועג פון די גוטע. דערנאך האט דער טרעגער געזאגט אז ער האט געארבעט א גאנצן טאג און דארף זיין שכר, און רב האט געפסק'נט אז מ'זאל אים באצאלן.
אין דער מעשה: רבה בר בר חנה, Rav
געדאנקען
- 2:57 דער אייזל, די גשמיות'דיגסטע באשעפעניש, איז ווייט פון קדושה, און פונדעסטוועגן האט רבי פנחס בן יאיר'ס קדושה דערגרייכט ביז אים; דאס איז די מאס פון תיקון וואס מ'פארלאנגט ביים סוף פון שובבי"ם.
- 10:58 "אדם המזיק" איז א סתירה, ווייל א אמת'ער אדם איז נישט מזיק; ממילא קען עס נאר מיינען דער מענטש וואס איז מתקן זיין היזק, און דערפאר איז די גמרא'ס ראיה דערויף א פסוק פון תשובה.
- 15:08 קין'ס "השומר אחי אנכי" ווערט געטייטשט אלס א טענה אז דער אייבערשטער איז דער שומר פון דער וועלט; זיין חסרון איז געווען אז ער האט נישט געמאכט דעם אייבערשטן פאר זיין אייגענעם שומר.
- 19:51 דער "שומר" אין דעם פסוק פון וואו די גמרא לערנט אז מבעה איז אדם, איז דער רבונו של עולם, דער שומר פון דעם וואס טוט תשובה.
- 23:54 דער משנה'ס אויסטערלישער לשון "הכשרתי" אין לשון איך איז א רמז אז ווען א מענטש'ס אקס איז מזיק, זענען זיין אייגענער כעס, תאוה און שלעכטע הרגלים שולדיג.
- 30:50 שטרענגע מאמרים אין זוהר אדער אין רמב"ם וואס שטייען נישט אין גמרא, זענען געזאגט פאר מענטשן פון א הויכע מדריגה, וואס ביי זיי איז א קליינער פגם ווי א טינט פלעק אויף א זיידענעם העמד.
- 37:59 דער לעצטער פסוק פון יתרו איז א דרוש, אבער ביי משפטים, נאך שובבי"ם, ווערט זיין פאדערונג קעגן גאוה א דין, ווי עס איז מרומז אין "ואלה המשפטים".
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 16:58 דער משגיח זאגט אז די עצה קעגן לשון הרע איז צו מאכן דעם רבונו של עולם פאר א שומר, און האבן אין זינען ביי "אלקי נצור" אז ער זאל היטן די צונג.
- 22:09 דער משגיח זאגט אז א מענטש דארף ארבעטן אויף זיך נישט צו ווערן אין כעס, און אכטונג געבן אויף זיינע מידות און הרגלים.
- 38:51 דער משגיח זאגט אז פון ישיבה בחורים וואס לערנען תורה פארלאנגט מען פיל: נישט צו ווערן אין כעס, נישט זיין קיין בעל גאוה, און מאכן א קידוש השם מיט זייער הנהגה.
- 39:46 דער משגיח זאגט אז א בן תורה דארף האבן א ספעציעלע שמירה אויף זיך, און בעטן דעם רבונו של עולם ער זאל זיין זיין שומר, אז ער זאל נישט מזיק זיין.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אדם הראשון, דוד המלך, דער הייליגער בעל שם טוב, דער חפץ חיים, דער חתם סופר, דער רמב"ם, הבל, קין, רב, רבה בר בר חנה, רבי חנינא בן דוסא, רבי יהודה הנשיא, רבי מאיר, רבי פינחס בן יאיר, רש"י
ערכים לשון הרע, מדת חסידות, נעגל וואסער, נפש האלקית, נפש הבהמית, עריות, פגם הברית, צלם אלקים, רבונו של עולם, שובבים, שלש קליפות הטמאות