המכות - נגוף למצרים ורפוא לישראל. (דרוש נפלא על ענין ירמיהו ונביאתו בחצר המטרה) [מס' ב”ב כ”ח]
קאטאלאג: פרשת השבוע וארא נומ׳ 2 פאקעט גייד ז׳ 8 תשל"ט (1978–79) אידיש 1 שעה 28 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ווייזט אז די מכות זענען געווען א נגף פאר מצרים און א רפואה פאר אידן, און בויט א לאנגן דרוש פארוואס ירמיהו האט באקומען זיינע גרעסטע נבואות פון נחמה דווקא ווען ער איז געזעסן אין חצר המטרה, ביז רש"י'ס לעצטע ווערטער אויף חזקת הבתים.
דער משגיח עפנט אז ספר שמות איז דער ספר הגאולה: ווער עס לערנט א פרשה לעבט אין איר צייט, ווי מ'זעט פון רבי וואס האט געשאלטן נבוכדנצר נאר ווען ער האט געלערנט ירמיהו. די מכות זענען געווען נגף למצרים ורפוא לישראל, און דער לימוד פון די מכות צעברעכט דעם רע אין א מענטש. ער ברענגט דעם חתם סופר'ס קשיא וויאזוי מ'טאר דערמאנען די מכות וואס זענען מזיקים, און פארוואס תהלים טוישט זייער סדר, און ער ענטפערט אז פאר אידן זענען זיי לויטער רפואה; תהלים טוישט נאר וואו מ'שטראפט אידן אדער מ'רעדט צו די גוים. דערנאך פרעגט ער אויף דער גמרא אין בבא בתרא כ"ח פארוואס רש"י שרייבט אז די נבואה פונעם פעלד איז געזאגט געווארן אין חצר המטרה. דאס איז געווען דער ארט וואו שלמה המלך האט געפלאנט דעם בית המקדש; צדקיהו האט אהינגעזעצט ירמיהו כדי ער זאל באקומען א נבואה פון נחמה, און ער האט טאקע באקומען די גרעסטע נחמות, אבער נישט קיין ביטול הגזירה. רש"י, די נשמה פון שלמה און ירמיהו, ענדיגט זיין פירוש מיט דעם אייבערשטנס חזקה אויף ארץ ישראל.
ענינים: די נביאים און זייערע צייטן · גלות מצרים און די מכות · דער בית המקדש און דער חורבן
סדר השיעור
-
0:00 ספר שמות: לעבן אין דער גאולה
דער משגיח ערקלערט אז ספר שמות איז דער ספר הגאולה, און ווער עס לערנט תורה לעבט אין דער צייט וואס ער לערנט. ער ברענגט א ראיה פון רבי וואס האט געשאלטן נבוכדנצר נאר ביים לערנען ירמיהו, און זאגט אז דעם שבת לעבט מען דורך די מכות פון פרעה.
-
6:13 נגוף למצרים ורפוא לישראל שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח פארבינדט די עשר מכות מיט די עשרה מאמרות און די עשרת הדברות, און ברענגט דעם פסוק אז די מכות זענען געווען נגוף למצרים ורפוא לישראל. דער לימוד פון די מכות, זאגט ער, צעברעכט דעם רע אין א מענטש, אזוי ווי תוספת שבת וואס נעמט אוועק דעם חלק פונעם גוי אין זיך.
-
9:33 דער חתם סופר: מעג מען דערמאנען די מכות? שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם חתם סופר'ס קשיא: די מכות זענען מזיקים, וויאזוי מעג מען זיי דערמאנען אויסער ביים סדר, און פארוואס ברענגט תהלים זיי נישט לויטן סדר? ער דערציילט וויאזוי דער חתם סופר האט נישט אנגענומען א בחור וואס האט געטרעטן אויפן סכך, און זאגט אז ער וועט פרובירן צו ענטפערן.
-
16:24 די רפואה פאר דער מכה; די פיר כוסות שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט די גמרא אין מגילה אז ביי אידן שיקט דער אייבערשטער פריער די רפואה און דערנאך די מכה, און דעם פסוק כל המחלה אשר שמתי במצרים. ער ווייזט דאס ביים סדר: פונעם זעלבן כוס וואס מ'גיסט ארויס די מכות זאגט מען הלל.
-
20:43 פארוואס תהלים טוישט דעם סדר שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ענטפערט די קשיא אויף תהלים: קאפיטל ע"ח שטראפט אידן פארוואס זיי האבן נישט געדענקט די נפלאות, וואס קען מעורר זיין א קטרוג, און קאפיטל ק"ה רעדט צו די גוים, פאר וועמען די מכות בלייבן מזיקים. ווען אידן דערציילן די מכות, ווי אין דער פרשה, זענען זיי ממשיך ישועות.
-
24:47 לעבן מיט דער פרשה; דעם אייבערשטנס מחאה
דער משגיח רופט צו לעבן מיט דער פרשה: דער כבד לב פון פרעה ווערט ביי אידן א ווייך הארץ, און וארא מיינט אויך איך וועל זיך באווייזן, ווייל די מכות קומען צוריק פאר משיח. בני בכורי ישראל איז דעם אייבערשטנס מחאה אין גלות אז די גוים האבן נישט קיין חזקה אויף אידן, און וואס מ'לערנט אונטן, ווי חזקת הבתים, לערנט מען אויבן.
-
33:05 פארוואס רש"י דערמאנט דעם חצר המטרה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט די גמרא אין בבא בתרא אז חזקה פון דריי יאר לערנט מען ארויס פון ירמיהו'ס קויפן דעם פעלד, און פרעגט פארוואס רש"י לייגט צו אז די נבואה איז געווען אין חצר המטרה. ער פרעגט ווייטער פארוואס צדקיהו, א צדיק, האט אים איינגעשפארט, פארוואס א תפיסה איז געווען אינעם מלך'ס הויז, און פארוואס דער אריז"ל האט אנגעוויזן דעם ארט אין ירושלים.
-
39:05 דער נביא פון פורעניות און דאס פעלד שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח שטעלט אוועק ישעיהו, דעם נביא פון נחמות, קעגן ירמיהו, דעם נביא פון פורעניות, און זאגט אז אין חצר המטרה האט זיך איבערגעדרייט דאס בילד. ער לערנט דורך די פרשה פון חנמאל'ס פעלד און ירמיהו'ס תפילה, און דעם אייבערשטנס ענטפער אז די שטאט איז געווען אויף זיין צארן פון דעם טאג וואס מ'האט זי געבויט, דעם טאג וואס שלמה האט חתונה געהאט מיט בת פרעה.
-
45:14 נחמות גרעסער ווי ביי ישעיהו שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח לערנט די נבואות וואס ירמיהו האט דארט באקומען: קיבוץ גליות, לב אחד, ברית עולם, קול ששון וקול שמחה קול חתן וקול כלה, און ירושלים וועט הייסן ה' צדקנו. ער זאגט אז אזעלכע נחמות האט אפילו ישעיהו נישט געזאגט, און פרעגט פארוואס זיי זענען געקומען דווקא דארט.
-
49:48 וואס איז נייעס אינעם פעלד? צוויי הקדמות שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח פרעגט וואס דער סימן פונעם פעלד לייגט צו, ווען יעדעס קינד ווייסט פון חומש אז אידן וועלן צוריקקומען. ער לייגט צוויי יסודות: די לעצטע ווערטער פון א מענטש האלטן דעם גאנצן מהות פון זיין לעבן, ווי ביי רבה בר נחמני און דעם שפת אמת, און יעדע נבואה קומט לויטן שורש פונעם נביא, ווי יאשיהו האט געשיקט צו חולדה און נישט צו ירמיהו.
-
54:33 ירמיהו איז געווען שלמה המלך שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט פונעם אריז"ל אז ירמיהו איז געווען א גלגול פון שלמה המלך, וואס האט געדארפט זען דעם חורבן פונעם הויז וואס ער האט געבויט. שלמה איז געבוירן געווארן אונטערן בעסטן מזל און האט דערגרייכט אלעס וואס ער האט געוואלט, וואס קיין אנדער מענטש האט נישט; זיין טאג איז שמיני עצרת, און ירמיהו'ס טאג איז תשעה באב.
-
1:01:46 צדקיהו'ס פלאן שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח באשרייבט דעם חצר המטרה ווי א קילן זאל אין שלמה'ס פאלאץ וואו שלמה האט געפלאנט דעם בית המקדש. צדקיהו, א צדיק, האט דארט אריינגעזעצט ירמיהו כדי אין שלמה'ס זכות זאל ער באקומען א גוטע נבואה, וואס מ'קען נישט צוריקנעמען ווי א שלעכטע, ווי ביים וויכוח מיט חנניה; ער פארגלייכט עס צום ישמח משה וואס האט געשפירט די קדושה פון אן ארט וואו ר' אלימלך האט געדאווענט.
-
1:07:59 די גאולה געגרייט אין דער שעה פונעם חורבן שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח זאגט אז צדקיהו איז געווען גערעכט: ירמיהו האט באקומען נחמות וואס קיינער האט פריער נישט באקומען. דער חידוש איז אז ווען די באלעגערונג און דער הונגער זענען שוין געווען אויף ירושלים, האט דער אייבערשטער שוין געגרייט די גאולה, אן אייביגע מחאה אז אידן וועלן צוריקקומען, באזיכערט ווייל די שכינה איז מיט זיי אין גלות; און מטרה איז א נאמען פון דער שכינה וואס היט און ווארט.
-
1:13:21 פארוואס די גזירה איז נישט בטל געווארן שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז צדקיהו האט זיך טועה געווען וואס ער האט געהאפט מבטל צו זיין די גזירה. ירמיהו האט געשפירט אן עת רצון און מתפלל געווען מ'זאל זי אינגאנצן מבטל זיין, אבער דער אייבערשטער האט געענטפערט אז דער ארט אליין, וואו שלמה האט געפלאנט דאס הויז אין דעם טאג וואס דער צארן האט זיך אנגעהויבן, איז דער קטגור, און אזוי ווי ביי די בגדי זהב פונעם כהן גדול, אין קטיגור נעשה סניגור.
-
1:17:47 רש"י, די נשמה פון שלמה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט אז רש"י איז געווען די נשמה פון שלמה המלך, מרומז אינעם ווארט בראשית, און ערקלערט פארוואס רש"י איז געווארן דער רבי פון גאנץ כלל ישראל, פונעם קינד וואס לערנט חומש ביזן למדן וואס לערנט בבא בתרא. רש"י האט געדענקט ווען ער איז געווען שלמה און ירמיהו, און זיינע לעצטע ווערטער אין תורה האבן געהאלטן דעם מהות פון זיין נשמה.
-
1:21:38 רש"י'ס לעצטע ווערטער: דעם אייבערשטנס חזקה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ענדיגט אז רש"י'ס פירוש ענדיגט זיך אין חזקת הבתים, ביי ירמיהו אין חצר המטרה, ווייל דער אייבערשטער לאזט קיינמאל נישט אפ זיין חזקה: אידן און אלעס וואס מ'האט פון זיי צוגענומען וועט צוריקקומען. רש"י'ס ערשטע תורה, אויף בראשית, ענטפערט די גוים וואס זאגן לסטים אתם, און זיין לעצטע לערנט אז דאס לאנד און דער בית המקדש געהערן צו אידן.
דער שיעור, אויסגעשריבן
ספר שמות: לעבן אין דער גאולה
דער משגיח עפנט אז ספר שמות איז דער ספר הגאולה. אין גלות האבן אידן פארלוירן די מדריגה פון די אבות, און די גאולה ברענגט זיי צוריק דערצו, ביז די שכינה רוט אויפן משכן. לערנען שמות הייסט זיין אין גאולה, זאגט ער, ווייל וואו א מענטש לערנט דארט געפינט ער זיך: די תורה איז א תורת חיים, נישט קיין געשיכטע פון פארגאנגענע זאכן.
נגוף למצרים ורפוא לישראל
דער משגיח ברענגט דעם חידושי הרי"ם אז די עשר מכות זענען כנגד די עשרה מאמרות און די עשרת הדברות. די מכות האבן געשלאגן מצרים און געשטארקט אידן, ווי דער פסוק זאגט "נגוף ורפוא". לויט ר' בונם זאגט ער אז ווער עס לערנט גוט די פרשה און פרייט זיך ביי יעדע מכה ווערט בעסער, ווייל דער לימוד פון די מכות צעברעכט דעם רע אין א מענטש. ב,ג
דער חתם סופר: מעג מען דערמאנען די מכות?
דער משגיח ברענגט דעם חתם סופר'ס קשיא אין זיינע דרשות. רעדן וועגן מזיקים איז זיי ממשיך, ווי אידן שפירן ווען זיי ווילן נישט ארויסזאגן דעם נאמען פון א שלעכטע מחלה; וויאזוי טאר מען דען דערמאנען די מכות? פסח ביינאכט איז ליל שמורים, אבער פאר פסח איז דא א סכנה. דערפאר, זאגט דער חתם סופר, ברענגט תהלים די מכות נישט לויטן סדר אין קאפיטל ע"ח און ק"ה, כדי איבערצודרייען די צינורות פון די מזיקים. ה,ו,ז
דער משגיח פרעגט אז דער רמ"א שרייבט אז שבת הגדול זאגט מען די הגדה מיט די מכות, און דער חתם סופר איז קיינמאל נישט אוועק פונעם רמ"א. פונדעסטוועגן קען מען נישט פליען אויפן חתם סופר, און דער משגיח דערציילט וויאזוי ער האט נישט אנגענומען א בחור וואס האט געטרעטן אויפן סכך פון זיין סוכה. דערפאר וועט ער פרובירן צו ענטפערן. ח
די רפואה פאר דער מכה; די פיר כוסות
צום תירוץ ברענגט דער משגיח די גמרא אין מגילה: ביי גוים שלאגט דער אייבערשטער פריער און היילט דערנאך, אבער ביי אידן קומט פריער די רפואה, און דער פסוק "נגוף ורפוא" מיינט נגוף למצרים ורפוא לישראל. ממילא מעג מען דערמאנען די מכות אן מורא, און דאס איז דער פשט אין "כל המחלה אשר שמתי במצרים לא אשים עליך". ט,ג,י
פארוואס תהלים טוישט דעם סדר
דא קומט צוריק די קשיא אויף תהלים: אויב יעדע מכה איז א רפואה, פארוואס טוישט מען דעם סדר? דער משגיח ענטפערט אז קאפיטל ע"ח איז נישט קיין שבח פון די מכות, נאר א תוכחה אויף אידן וואס האבן נישט געדענקט די נפלאות פונעם אייבערשטן, וואס קען מעורר זיין א קטרוג. קאפיטל ק"ה עפנט מיט רעדן צו די גוים, און פאר זיי בלייבן די מכות מזיקים. אבער ווען אידן דערציילן די מכות, ווי אין דער פרשה, זענען זיי ממשיך גרויסע ישועות. ו,מ
לעבן מיט דער פרשה; דעם אייבערשטנס מחאה
דער משגיח רופט דאס לערנען די פרשה דער אמת'ער עונג שבת. ווען אידן לערנען וועגן כבד לב פרעה, איז זייער רפואה א הארץ וואס ווערט ווייך צום אייבערשטן, דורכן בטחון וואס מ'בויט ווען מ'זעט וויאזוי ער האט ליב אידן און העלפט זיי. ער ברענגט פון תורה אור אז "וארא" מיינט סיי איך האב זיך באוויזן און סיי איך וועל זיך באווייזן, און דעם חיד"א בשם רבינו אפרים אז די מכות וועלן זיך איבערחזרן פאר משיח. נ,ס
"בני בכורי ישראל" גייט אויך אויף גלות: דאס איז דעם אייבערשטנס מחאה אז די גוים וואס דריקן אידן האבן נישט קיין חזקה, ווייל ווען דער אמת'ער בעל הבית מאכט א מחאה העלפט נישט דאס כאפן. וואס מ'לערנט אונטן לערנט מען אויבן, און ווען א ישיבה לערנט חזקת הבתים, מאכט דער הימל א מחאה. פון די סלאנימער כתבים לייגט ער צו אז אפילו א קבלה פון תשובה וואס איז נאך נישט פארטיג איז אזא מחאה. ע
פארוואס רש"י דערמאנט דעם חצר המטרה
דער משגיח גייט איבער צו דער גמרא אין בבא בתרא: חזקה פון דריי יאר לערנט מען ארויס פון ירמיהו, וואס האט באקומען א באפעל צו קויפן חנמאל'ס פעלד און האלטן דעם שטר ימים רבים. רש"י לייגט צו אז די נבואה איז געקומען ווען ירמיהו איז געווען אין חצר המטרה, און יעדעס ווארט פון רש"י איז אפגעוואויגן: וואס טוט עס צו וואו ער איז געווען? פ,צ,ק
ער פרעגט ווייטער: צדקיהו האט איינגעשפארט ירמיהו פאר זיינע נבואות פון פורעניות, און די גמרא רופט צדקיהו א צדיק; און די תפיסה איז געווען אינעם מלך'ס אייגענעם הויז. דער אריז"ל איז קיינמאל נישט אריין אין ירושלים, נאר פון דרויסן אנגעוויזן זיינע תלמידים די ערטער, און איינס דערפון איז געווען דער חצר המטרה. פארוואס ווייזט מען אן אזא ארט? ר,ש
דער נביא פון פורעניות און דאס פעלד
חז"ל רופן ישעיהו דער נביא פון נחמות, מיט "ישע" אין זיין נאמען, און ירמיהו דער נביא פון פורעניות, מיט "מר", ביטערקייט, אין זיין נאמען. אבער אין חצר המטרה האט זיך איבערגעדרייט דאס בילד. דער אייבערשטער האט געזאגט ירמיהו אז חנמאל וועט אים פארקויפן דאס פעלד, א סימן אז מ'וועט נאך קויפן פעלדער אין לאנד, און ירמיהו האט מתפלל געווען: וויאזוי קויפט מען פעלדער ווען בבל נעמט איין די שטאט? ת,אא
דער אייבערשטער האט געענטפערט אז די שטאט איז געווען אויף זיין צארן פון דעם טאג וואס מ'האט זי געבויט. דער משגיח ערקלערט פון דער גמרא אז די נאכט וואס דער בית המקדש איז פארטיג געווארן האט שלמה חתונה געהאט מיט בת פרעה, און יענעם טאג האט גבריאל אריינגעשטעקט א קנה אין ים, און ארום איר איז געוואקסן רוים. אב,אג
נחמות גרעסער ווי ביי ישעיהו
דערנאך זענען געקומען די נחמות: דער אייבערשטער וועט צונויפנעמען אידן פון אלע לענדער און זיי געבן לב אחד און א ברית עולם; מ'וועט ווידער הערן קול ששון וקול שמחה, קול חתן וקול כלה; און ירושלים וועט הייסן "ה' צדקנו". דער משגיח זאגט אז אזעלכע נחמות האט אפילו ישעיהו נישט געזאגט. פארוואס זענען זיי געגעבן געווארן דעם נביא פון פורעניות, און דווקא דארט? אד,אה,או
וואס איז נייעס אינעם פעלד?
דער משגיח פרעגט וואס דאס פעלד האט צוגעלייגט, ווען יעדעס קינד וואס האט געלערנט חומש ווייסט פון פרשת נצבים אז דער אייבערשטער וועט צוריקברענגען די גלות. ער לייגט יסודות. די לעצטע ווערטער פון א מענטש האלטן דעם מהות פון זיין לעבן, ווי ביי רבה בר נחמני וואס איז נפטר געווארן מיטן ווארט "טהור", און דער שפת אמת וועמענס לעצטע ווארט איז געווען "אמת". און יעדע נבואה גייט לויטן שורש פונעם נביא: יאשיהו האט געשיקט צו חולדה און נישט צו ירמיהו, ווייל נשים זענען רחמנים'דיגער. אז,אט,אי,אכ
ירמיהו איז געווען שלמה המלך
דער אריז"ל שרייבט אז ירמיהו איז געווען שלמה המלך: ווייל שלמה האט חתונה געהאט מיט בת פרעה אין דעם טאג וואס דער בית המקדש איז געבויט געווארן, האט ער געמוזט צוריקקומען און זען ווי דאס הויז וואס ער האט געבויט ווערט חרוב. נאך א יסוד: יעדע הלכה וואס מ'לערנט אונטן שפיגלט אפ א הנהגה אויבן, ווי א רבי האט ערקלערט אז רבינו גרשום הייסט מאור הגולה ווייל זיין תקנה ווייזט אז דער אייבערשטער קען נישט אוועקשטויסן כלל ישראל. אל
ירמיהו איז געבוירן געווארן אונטער א שלעכטן מזל, האט געזען דעם חורבן און געשריבן איכה. שלמה איז געבוירן געווארן אונטערן בעסטן מזל, איז געווען באליבט ביים אייבערשטן און גערופן ידידיה. די הפטרה פון שמיני עצרת, שלמה'ס טאג, ענדיגט זיך מיט "כל חשק שלמה": קיין אנדער מענטש האט נישט דערגרייכט אלעס וואס ער האט געוואלט, און אפילו דעם אייבערשטנס שמחה ווארט אויף משיח. ירמיהו'ס טאג איז תשעה באב. אנ,אס,אע
צדקיהו'ס פלאן
דער משגיח דערציילט אז ער איז אמאל געווען אין חצר המטרה, א קילער זאל אויסגעהאקט אין שטיין, און ווייזט פונעם פסוק אז דאס איז געווען א טייל פון שלמה'ס פאלאץ, וואו ער שטעלט זיך פאר ווי שלמה פלאנט דעם בית המקדש. צדקיהו, א צדיק וואס האט געוואוסט אז ירמיהו איז שלמה'ס נשמה, האט אים דארט אריינגעזעצט כדי אין שלמה'ס זכות זאל ער באקומען א נבואה פון נחמה.
די גאולה געגרייט אין דער שעה פונעם חורבן
צדקיהו איז געווען גערעכט: ירמיהו האט באקומען נחמות וואס אפילו ישעיהו האט נישט געזאגט. אזוי ווי דער זוהר זאגט אז יחזקאל האט געזען די מרכבה אין אנהייב גלות כדי צו ווייזן אז די שכינה גייט מיט אידן, אזוי דא: ווען די באלעגערונג און דער הונגער זענען שוין געווען אויף ירושלים, האט דער אייבערשטער שוין געגרייט די גאולה. דאס איז זיין אייביגע מחאה פון חזקת הבתים, אן קיין תנאים, ווי דער רמב"ן שרייבט אין ספר הגאולה, ווייל די שכינה איז מיט זיי אין גלות. אק,אר
פארוואס די גזירה איז נישט בטל געווארן
אבער צדקיהו האט זיך טועה געווען וואס ער האט געהאפט מבטל צו זיין די גזירה. ירמיהו האט געשפירט אן עת רצון און מתפלל געווען אז אין דעם ארט זאל די גזירה אינגאנצן בטל ווערן. דער אייבערשטער האט געענטפערט אז אזוי ווי דער כהן גדול טאר נישט אריינגיין אין קודש הקדשים מיט בגדי זהב, ווייל אין קטיגור נעשה סניגור, אזוי איז דער ארט אליין, וואו שלמה האט געפלאנט אין דעם טאג וואס דער צארן האט זיך אנגעהויבן, גורם געווען דעם חורבן און קען אים נישט מבטל זיין. את
רש"י, די נשמה פון שלמה
אין ספר הגלגולים שטייט אז רש"י איז געווען די נשמה פון שלמה, און דער בני יששכר געפינט עס מרומז אין "בראשית". דערפאר איז רש"י דער רבי פון גאנץ כלל ישראל, פונעם קינד וואס הייבט אן חומש ביזן למדן פון בבא בתרא. רש"י האט זיכער געדענקט ווען ער איז געווען שלמה און ירמיהו, און זיינע לעצטע ווערטער, "נפשי יצאה בדברו", האבן געהאלטן זיין נשמה. בא,בב,אח
רש"י'ס לעצטע ווערטער: דעם אייבערשטנס חזקה
רש"י'ס פירוש ענדיגט זיך ביי חזקת הבתים, מיט "הדרא ארעא והדרא פירא": דער אייבערשטער לאזט קיינמאל נישט אפ זיין חזקה, אידן וועלן צוריקקומען קיין ירושלים, און אלעס וואס מ'האט אמאל צוגענומען פון זיי וועט צוריקקומען, ווי דער מדרש זאגט. דערפאר דערמאנט רש"י דעם חצר המטרה, וואו דער אייבערשטער האט צוגעזאגט די צוריקקער, ווייל ער האט עס געדענקט. בג,בד
מראי מקומות
תורה
נביאים
- ג Yeshayahu 19:22 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 6:50, 16:24
- ק Yirmiyahu 32:1-2 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 33:14
- ר Yirmiyahu 32:3-5 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 35:29
- ת Yirmiyahu 32:6-15 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 39:20
- אא Yirmiyahu 32:16-25 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 39:20
- אב Yirmiyahu 32:31 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 43:34
- אד Yirmiyahu 32:37-44 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 45:17
- אה Yirmiyahu 33:10-11 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 45:17
- או Yirmiyahu 33:15-16 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 45:17
- אמ Melachim I 5:5 57:52 טעקסט מפתח
- אנ לכאורה Shmuel II 12:25 מפתח אינעם אויסשרייב: 56:30
- אס לכאורה Melachim I 9:1 מפתח אינעם אויסשרייב: 56:30
- אש Yeshayahu 30:18 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:11:59
כתובים
תלמוד בבלי
- ט לכאורה Megillah 13b מפתח אינעם אויסשרייב: 16:24
- פ לכאורה Bava Basra 28b מפתח אינעם אויסשרייב: 33:14
- ש Gemara (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 35:29
- אג Gemara (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 43:34
- אט לכאורה Bava Metzia 86a מפתח אינעם אויסשרייב: 50:08
- אכ לכאורה Megillah 14b מפתח אינעם אויסשרייב: 50:08
- אפ Gemara (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 1:05:59
- את לכאורה Rosh Hashanah 26a מפתח אינעם אויסשרייב: 1:13:59
מדרש
זוהר און קבלה
ראשונים
אחרונים און חסידות
- ב Chiddushei HaRim (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 6:50
- ה Derashos Chasam Sofer (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 9:36
- ח לכאורה Rema, Orach Chaim 430:1 מפתח אינעם אויסשרייב: 13:17
- ס לכאורה Torah Or, Va'eira מפתח אינעם אויסשרייב: 25:13
- אי Sfas Emes (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 50:08
- בב Bnei Yissaschar (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 1:17:53
אנדערע
עיקרי הדברים
- 0:43 לערנען א פרשה מיינט לעבן אין איר צייט: ספר שמות איז דער ספר הגאולה, און ווער עס לערנט עס געפינט זיך אין גאולה.
- 7:49 יעדע מכה איז געווען א נגף פאר מצרים און א רפואה פאר אידן, און דערפאר איז דער לימוד פון די מכות א כח צו צעברעכן דעם רע אין א מענטש.
- 22:09 פאר אידן זענען די מכות נישט קיין מזיקים, און מ'מעג זיי דערציילן אלעמאל; תהלים טוישט דעם סדר נאר וואו מ'שטראפט אידן אדער מ'רעדט צו די גוים.
- 1:02:28 דער חצר המטרה איז געווען דער ארט וואו שלמה המלך האט געפלאנט דעם בית המקדש, און צדקיהו האט אהינגעזעצט ירמיהו כדי אין דעם זכות זאל ער באקומען א נבואה פון נחמה.
- 1:09:00 דער חידוש פונעם פעלד איז אז ממש אין דער צייט פון דער באלעגערונג האט דער אייבערשטער שוין געגרייט די גאולה, א סימן פון זיין אהבה און פון זיין מחאה אז דאס לאנד בלייבט זיינס.
- 1:20:19 רש"י, וועמענס נשמה איז געווען די נשמה פון שלמה המלך און ירמיהו, ענדיגט זיין פירוש מיט חזקת הבתים: דער אייבערשטער לאזט קיינמאל נישט אפ זיין חזקה, און אלעס וואס מ'האט צוגענומען פון אידן וועט צוריקקומען.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 9:36 דער חתם סופר פרעגט: אויב רעדן וועגן מזיקים איז זיי ממשיך, וויאזוי מעג מען דערמאנען די מכות אויסער פסח ביינאכט?
תירוץ: 16:41 דער משגיח ענטפערט פון דער גמרא אז פאר אידן זענען די מכות געווען א רפואה און נישט קיין מזיקים, און זיי דערציילן איז ממשיך ישועות.
-
קשיא: 20:45 אויב יעדע מכה איז א רפואה, פארוואס האט דוד המלך געטוישט דעם סדר אין תהלים?
תירוץ: 21:28 קאפיטל ע"ח שטראפט אידן וואס האבן פארגעסן די נפלאות, וואס קען מעורר זיין א קטרוג, און קאפיטל ק"ה רעדט צו די גוים, פאר וועמען די מכות בלייבן מזיקים.
-
קשיא: 34:37 פארוואס לייגט רש"י צו אז ירמיהו'ס נבואה פונעם פעלד איז געזאגט געווארן אין חצר המטרה?
תירוץ: 1:03:50 ווייל דער ארט האט באשטימט די נבואה: דארט האט שלמה געפלאנט דעם בית המקדש, און רש"י, וואס איז געווען שלמה און ירמיהו, האט עס געדענקט.
-
קשיא: 36:09 פארוואס זאל א צדיק ווי צדקיהו איינשפארן ירמיהו, און נאך אין זיין אייגענעם פאלאץ?
תירוץ: 1:04:39 ער האט אים אריינגעזעצט אין שלמה'ס זאל מיט דער האפענונג אז דארט, אין שלמה'ס זכות, וועט ירמיהו באקומען א נבואה פון נחמה וואס מ'קען נישט צוריקנעמען.
-
קשיא: 50:00 וואס האט דער סימן פונעם פעלד צוגעלייגט, ווען די תורה זאגט שוין צו אז אידן וועלן צוריקקומען?
תירוץ: 1:09:00 אז ממש אין דער שעה פון דער באלעגערונג און דעם הונגער האט דער אייבערשטער שוין געגרייט די גאולה, א סימן פון זיין גרויסער אהבה און זיין אייביגער מחאה.
-
קשיא: 1:14:57 אויב ס'איז געווען אן עת רצון, פארוואס האט ירמיהו נישט געקענט מבטל זיין די גזירה אינגאנצן?
תירוץ: 1:15:43 ווייל דער ארט אליין, וואס איז פארבונדן מיט דעם טאג וואס דער צארן האט זיך אנגעהויבן, איז געווען דער קטגור, און אין קטיגור נעשה סניגור.
מעשיות
-
3:19 רבי און נבוכדנצר
מ'האט רבי געפרעגט וועגן נבוכדנצר און ער האט אים נישט געוואלט שעלטן, ווייל מ'טאר נישט שעלטן קיין מלך. ווען ער האט געלערנט דעם ספר און איז אנגעקומען צו נבוכדנצר מלך בבל, האט ער אים געשאלטן, און ווען מ'האט אים געפרעגט האט ער געענטפערט אז אינעם ספר מעג מען. דער משגיח ערקלערט אז ווער עס לערנט ירמיהו לעבט אין יענער צייט.
אין דער מעשה: רבי יהודה הנשיא, נבוכדנצר
-
14:17 דער חתם סופר און דער בחור אויפן סכך
צוויי בחורים זענען געקומען צום חתם סופר נאך סוכות אנגענומען צו ווערן אין זיין ישיבה, און ער האט זיי געהייסן קומען מארגן. דערווייל האבן זיי געהאלפן צונעמען דעם רבי'נס סוכה, און ער האט צוגעקוקט פונעם פענסטער. ער האט אנגענומען איינעם און נישט דעם אנדערן, און שפעטער ערקלערט אז איינער האט אכטונג געגעבן נישט צו טרעטן אויפן סכך און דער אנדערער האט געטרעטן, און א בחור וואס טרעט אויף סכך וואו די שכינה איז געווען שורה קען מען נישט אננעמען.
אין דער מעשה: דער חתם סופר
-
1:06:46 דעם ישמח משה'ס תפילה אויפן וועג
דער ישמח משה האט אמאל געדאווענט מנחה ערגעץ אויפן וועג און געשפירט אזא התלהבות ווי ער האט קיינמאל נישט געשפירט, און געזאגט אז דא האט געמוזט דאווענען א גרויסער צדיק. מ'האט געפונען אז דער רבי ר' אלימלך איז דארט דורכגעפארן און געדאווענט אויף דעם ארט.
אין דער מעשה: דער ישמח משה, Rebbe Reb Elimelech
-
1:01:48 דער משגיח'ס באזוך אין חצר המטרה
דער משגיח דערציילט אז בערך צען יאר פריער איז ער געווען אין חצר המטרה, אן ארט אויסגעהאקט אין שטיין און זייער קיל אפילו ווען דרויסן ברענט די היץ, וואו די אראבער האבן באהאלטן זייערע באנאנעס זיי זאלן נישט פארפוילט ווערן. פונעם פסוק ווייזט ער אז דאס איז געווען א טייל פונעם בית המלך וואס שלמה האט געבויט.
געדאנקען
- 3:38 תורה איז נישט קיין היסטאריע: רבי האט נישט געשאלטן נבוכדנצר אין א געווענליכן שמועס, אבער יא ביים לערנען ירמיהו, ווייל ווער עס לערנט א ספר שטייט אין זיין צייט, ווען דער רשע לעבט נאך.
- 19:56 דער סדר אליין ווייזט אז די מכות זענען א רפואה פאר אידן: פונעם זעלבן כוס וואס מ'גיסט ארויס די עשר מכות זאגט מען הלל און די גאולה.
- 29:59 בני בכורי ישראל איז דעם אייבערשטנס מחאה לויט די דינים פון חזקה: כל זמן דער אמת'ער בעל הבית מאכט א מחאה, האבן די גוים וואס האלטן אידן אין גלות נישט קיין חזקה אויף זיי.
- 1:04:39 צדקיהו האט איינגעשפארט ירמיהו אינעם זאל וואו שלמה האט געפלאנט דעם בית המקדש, כדי דער נביא פון פורעניות, שלמה'ס אייגענער גלגול, זאל באקומען א נבואה פון נחמה אין שלמה'ס זכות.
- 1:15:55 דער זעלבער ארט האט געקענט ברענגען נחמה אבער נישט קיין ביטול: דער ארט וואו מ'האט געפלאנט דעם בית המקדש, אין דעם טאג וואס דער צארן האט זיך אנגעהויבן, איז אליין דער קטגור, און אין קטיגור נעשה סניגור.
- 1:26:02 רש"י'ס ערשטע און לעצטע תורה זאגן איין זאך: די ערשטע ענטפערט די גוים וואס רופן אידן לסטים, און די לעצטע, אויף חזקת הבתים, לערנט אז דאס לאנד און דער בית המקדש בלייבן ביי אידן דורך דעם אייבערשטנס חזקה.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 8:36 דער משגיח זאגט אז מ'זאל גוט לערנען די פרשה, לעבן דערמיט און זיך פרייען ביי יעדע מכה ווי א ישועה פאר אידן, און דורך דעם בעסער ווערן.
- 24:58 ער רופט דאס לערנען די פרשה דער גרעסטער עונג שבת, צו קוועלן דערפון און זיך מחיה זיין דערמיט.
- 25:49 דורכן לערנען וויאזוי דער אייבערשטער האט ליב אידן און וועט זיי העלפן, זאגט דער משגיח, קען מען אויפבויען בטחון און ווייך מאכן דאס הארץ צום אייבערשטן, דאס היפך פון כבד לב פרעה.
- 29:05 וויבאלד דער אייבערשטער רופט יעדן איד בני בכורי, זאגט דער משגיח אז מ'דארף זיך אויפהייבן פון דער שפלות און פון די שלעכטע מידות.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען דוד המלך, דער בני יששכר, דער בעל התניא, דער הייליגער אר"י, דער חיד"א, דער חידושי הרי"ם, דער חתם סופר, דער ישמח משה, דער מלאך גבריאל, דער רבי ר' בונם, דער רבי ר' מלך, דער רמ"א, דער רמב"ם, דער רמב"ן, דער שפת אמת, חולדה הנביאה, חנמאל בן שלום, חנניה, יאשיהו המלך, יחזקאל הנביא, ירמיהו הנביא, ישעיהו הנביא, משה רבינו, נבוכדנצר, צדקיהו המלך, רבה בר נחמני, רבי יהודה הנשיא, רבינו אפרים, רבינו גרשום מאור הגולה, רש"י, שלמה המלך
ערכים גלגול, ליסטים אתם, מזיקים, ספר הגאולה, עשרה מאמרות, עת רצון, שמיני עצרת