הנשמות חלק אלקי ממעל ממש' 'בנים' אתם לה' אלוקיכם; קשיא: איך יש מדריגות בנשמות אם כלם אלקות.

קאטאלאג: ספר התניא א' ב נומ׳ ⁨6⁩ פאקעט גייד ז׳ 41 אידיש 45 מינ׳

הערן

  1. אראפלאדן · לענג 45 מינ׳

עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן

נאטיצן נאטיצן צוגעגרייט דורך AI פון דער רעקארדירונג; נישט איבערגעקוקט, און נישט דעם משגיח׳ס ווערטער. דער מקור איז די רעקארדירונג.

וועגן דעם שיעור

דער משגיח ערקלערט פארוואס יעדע אידישע נשמה איז "חלק אלוק ממעל ממש" און א קינד פונעם אייבערשטן וואס קומט פון זיין חכמה, און נעמט דערנאך די קשיא ווי אזוי עס קענען זיין מדריגות אין נשמות, מיטן משל פון איין גוף פונעם ראש ביזן עקב, וואס גייט דורך די דורות ביז אונזער דור, די עקבתא דמשיחא.

דער משגיח לערנט דעם אנהייב פון פרק ב אין תניא: די נפש השנית פון א איד איז א חלק אלוק ממעל ממש. פונעם פסוק "ויפח באפיו נשמת חיים" און פונעם לשון "מאן דנפח מתוכיה נפח" ווייזט ער אז אין דעם אריינבלאזן ליגט די פנימיות פונעם רבונו של עולם, און דערפאר בלאזט מען שופר ראש השנה מיט א קול וואס איז העכער פון ווערטער. פון דער ברכה "ואתה נפחתה בי" וואס יעדער איד זאגט יעדן טאג זעט מען אז דאס איז ביי יעדן איד. ישראל עלו במחשבה, און אידן הייסן בנים: אזוי ווי א קינד ווערט נמשך פונעם מוח האב, אזוי ווערט יעדע נשמה נמשך פון דער חכמה פונעם אייבערשטן. ווייל דער אייבערשטער איז אליין די ידיעה, ווי דער רמב"ם שרייבט, קען דער מענטשלעכער מוח, וואס איז באשאפן פאר עולם הזה, דאס נישט באגרייפן; די נשמה און רוח הקודש קענען, און מ'האט עס מקבל געווען און מ'גלייבט. דערנאך פרעגט ער ווי אזוי עס קענען זיין מדריגות אין נשמות, און ער ערקלערט אז א גוף האט א ראש און אן עקב, אזוי אויך די וועלט און די דורות, ביז אונזער דור פון עקבתא דמשיחא, וואו עס פעלט אמת.

ענינים: די מדריגות און דער שורש פון דער נשמה · די צוויי נפשות (תניא פרקים א-ח) · דעם אייבערשטנס אהבה צו כלל ישראל

סדר השיעור

  1. 0:00 פון אינעווייניג געבלאזן: די נשמה און דער שופר שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח עפנט פרק ב אין תניא, אז די נפש השנית פון א איד איז א חלק אלוק ממעל ממש, און ערקלערט דעם פסוק "ויפח באפיו נשמת חיים": ווער עס בלאזט, בלאזט פון אינעווייניג, ממילא טראגט די נשמה די פנימיות פונעם אייבערשטן. דאס פארבינדט ער מיט ראש השנה, ווען מ'בלאזט דעם דאזיגן אטעם צוריק דורכן שופר, מיט א קול וואס איז העכער פון ווערטער.

  2. 5:16 יעדער איד זאגט "ואתה נפחתה בי" שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח פרעגט פון וואנעט ווייסט מען אז דאס אריינבלאזן פונעם אייבערשטן איז ביי יעדן איד און נישט נאר ביי אדם הראשון, און ענטפערט פון דער ברכה וואס אנשי כנסת הגדולה האבן מתקן געווען, "ואתה נפחתה בי". ער ווייזט אז דער אטעם איז די פנימיות פונעם לעבן פון א מענטש, אזוי ווי די סימנים אין שולחן ערוך, א פעדער אדער א קאלטער שפיגל ביי דער נאז, פרובירן צי ער אטעמט.

  3. 8:51 עלו במחשבה: אידן אלס בנים פונעם אייבערשטן שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח ערקלערט דעם לשון חז"ל "ישראל עלו במחשבה" און די פסוקים וואס רופן אידן בנים צום אייבערשטן. א קינד ווערט נמשך פונעם מוח האב, און אזוי ווערט יעדע אידישע נשמה נמשך פון דער מחשבה און חכמה פונעם אייבערשטן.

  4. 12:36 הוא המדע והוא היודע שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח ברענגט דעם רמב"ם אז דער אייבערשטער איז די ידיעה און דער יודע: די ידיעות פון א מענטש קומען פון דרויסן און זענען אפגעטיילט פון אים, אבער ביים אייבערשטן איז די ידיעה ער אליין. נאכן תניא זאגט ער אז דאס קען א מענטשלעכער שכל נישט באגרייפן, אזוי ווי דער פסוק פרעגט "החקר אלוה תמצא".

  5. 16:01 דער מוח איז באשאפן פאר עולם הזה שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח ערקלערט אז דער מוח, אזוי ווי די הענט, די פיס און די לונגען, איז א חלק פונעם גוף וואס איז באשאפן פאר עולם הזה, און ער פארטייטשט וואס די פינף חושים כאפן, ווי ביים אויג וואס זעט אפגעקערט. אזוי ווי מ'קען נישט הערן א געמעל ווי שטארק די אויערן זאלן נישט זיין, אזוי קען דער מוח נישט באגרייפן אלקות.

  6. 23:01 די נשמה זעט וואס דער מוח קען נישט שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח זאגט אז עס איז דא א חוש וואס באגרייפט אלקות: א איד מיט רוח הקודש זעט מיט זיין נשמה, נישט מיטן מוח, ווייל עבירות האבן אים נישט אפגעשיידט דערפון. דעם ענין אז ער איז די חכמה פארשטייט מען נאר מיט אמונה; מ'האט מקבל געווען פון די בעלי רוח הקודש אז יעדע נשמה קומט פון דער חכמה פונעם אייבערשטן, אזוי ווי א קינד פונעם מוח האב, און ווער עס פארשטייט נישט דארף עס גלייבן.

  7. 27:12 די קשיא: ווי אזוי זענען דא מדריגות אין נשמות? שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח ברענגט די קשיא פונעם תניא: עס זענען דא אסאך מדריגות אין נשמות, פון די אבות און משה רבינו ביז אונזערע דורות. ווען די גרעסערע נשמות וואלטן געקומען פון חכמה און די קלענערע פון נידעריגערע כחות, וואלט מען עס פארשטאנען, אבער אויב אלע קומען פון חכמה און זענען גלייך קינדער, פארוואס זענען זיי נישט גלייך? ער זאגט אז ער גייט אפשטעלן און מסביר זיין אן אנדער ענין כדי צו קומען צום תירוץ.

  8. 30:34 פונעם ראש ביזן עקב: גוף, וועלט און דורות שטייט אינעם קאטאלאג

    דער משגיח ערקלערט אז אין איין מענטשנס גוף זענען דא מדריגות, פונעם ראש מיט זיין חכמה ביזן עקב, און אויך די וועלט האט אברים: ירושלים איז דאס הארץ. אזוי אויך די דורות, פון די וואס זענען דער ראש ביז די עקבים, און אויך אין יעדן דור. ער ווייזט אז דער עקב שפירט כמעט נישט קיין נאדל ווייל ער איז דער ווייטסטער פונעם ראש, פון וואנעט עס קומט אלע געפיל.

  9. 36:14 עקבתא דמשיחא און די ירידה נאך די אבות

    דער משגיח ברענגט די גמרא אין סוטה אז דער לעצטער דור פאר משיח הייסט זיינע עקבות, און זאגט אז דער אריז"ל איז שוין געווען דער ראש פון די נשמות פונעם עקב, און דער בעל התניא האט אנגערופן זיינע דורות עקבתא דמשיחא. דעם זעלבן ירידה ווייזט ער ביים אנהייב פון כלל ישראל: די אבות, דערנאך די שבטים, דערנאך די שבעים נפש וואס זענען אראפ קיין מצרים, און מיט דער פטירה פון יעקב אבינו האבן זיך אנגעהויבן די עקבים.

  10. 40:12 אונזער דור: דער עקב, וואו אמת פעלט

    דער משגיח זאגט אז מיט משה רבינו און דעם דור פון מתן תורה האט זיך דער סדר ווידער אנגעהויבן פון די ראשים, און עס איז אראפגעגאנגען ביז אונזער דור, דער אונטערשטער טייל פונעם עקב, וואס שפירט גארנישט און שטייט אין חושך. ער ברענגט די גמרא אז אין עקבתא דמשיחא וועט חוצפה וואקסן און דער אמת וועט פעלן, און ווייזט עס אין קריאת שמע, וואו דאס לעצטע ווארט איז כנגד דעם אונטערשטן אבר און דאס ווארט אמת שטייט נישט אין דער פרשה.

דער שיעור, אויסגעשריבן

פון אינעווייניג געבלאזן: די נשמה און דער שופר

0:16

דער משגיח עפנט פרק ב אין תניא: די נפש השנית פון א איד איז א חלק אלוק ממעל ממש. דער תניא ברענגט דעם פסוק "ויפח באפיו נשמת חיים" און דעם לשון "מאן דנפח מתוכיה נפח", ווער עס בלאזט, בלאזט פון זיין אינעווייניג. נאר ביי דער נשמה שטייט אזא לשון, ממילא האט דער מענטש אין זיך א פנימיות וואס קומט פונעם אייבערשטן אליין. א,ב,ג

3:55

דערפאר, זאגט דער משגיח, בלאזט מען שופר ראש השנה: דער אטעם וואס מ'האט באקומען איז העכער פון ווערטער, ממילא בלאזט מען אים צוריק מיט א קול וואס מיר אליין קענען נישט אויסדריקן.

יעדער איד זאגט "ואתה נפחתה בי"

5:28

פון וואנעט ווייסט מען אז דאס איז ביי יעדן איד און נישט נאר ביי אדם הראשון? דער משגיח מערקט אן אז דער תניא ברענגט נישט קיין פסוק, נאר די ברכה וואס יעדער איד זאגט יעדן טאג, "ואתה נפחתה בי". דער אטעם איז די פנימיות פונעם לעבן: אין שולחן ערוך פרובירט מען צי א מענטש לעבט מיט א פעדער אדער א קאלטן שפיגל ביי דער נאז. ד,ה

עלו במחשבה: אידן אלס בנים

8:51

חז"ל זאגן אז ישראל עלו במחשבה, און די פסוקים רופן אידן קינדער: "בני בכורי ישראל", "בנים אתם לה' אלקיכם". דער משגיח ערקלערט אז דער חיות פון א קינד הייבט זיך אן אינעם מוח האב און גייט אראפ דורכן חוט השדרה; דאס קינד איז א המשך פונעם מוח. אזוי ווערט יעדע אידישע נשמה נמשך פון דער מחשבה און חכמה פונעם אייבערשטן. ו,ח,ט

הוא המדע והוא היודע

13:08

דא ברענגט דער תניא דעם רמב"ם, אז דער אייבערשטער איז די ידיעה און דער יודע. דער משגיח ערקלערט אז די ידיעות פון א מענטש קומען פון דרויסן און ליגן אין זיין מוח ווי אין א כלי, אפגעטיילט פון אים; ביים אייבערשטן איז די ידיעה ער אליין. דאס קען א מענטש נישט באגרייפן, ווי דער פסוק אין איוב פרעגט "החקר אלוה תמצא". י,כ

דער מוח איז באשאפן פאר עולם הזה

16:05

פארוואס קען דער שכל עס נישט באגרייפן? דער מוח, ערקלערט דער משגיח, איז א חלק פון א גוף וואס איז באשאפן פאר עולם הזה. די הענט זענען נישט באשאפן צו טאפן ביים כסא הכבוד, די פיס גייען אויף דער גאס, די לונגען אטעמען די לופט פון דער וועלט, און א פיש דארף אין זיין סביבה נישט קיין לונגען. דער מוח איז די כלי וואס פארבינדט דעם מענטש מיט עולם הזה.

19:35

ער פארטייטשט די פינף חושים: דאס אויג כאפט אן א בילד אפגעקערט, און דער מוח מאכט אז מ'זעט עס גלייך. יעדע זאך דארף איר חוש. קיינער זעט נישט א סימפאניע און הערט נישט א געמעל, און נישט ווייל די אויערן זענען שוואך; טויזנט מאל שטארקער וואלטן זיי עס אויך נישט געהערט. אזוי איז דער מוח נישט באשאפן צו פארשטיין אלקות. כ

די נשמה זעט וואס דער מוח קען נישט

23:13

עס איז דא א חוש פאר אלקות: א איד מיט רוח הקודש באגרייפט עס מיט זיין נשמה, נישט מיטן מוח, כל זמן די עבירות האבן אים נישט אפגעשיידט דערפון. מיט דער נשמה ווייסט ער וואס מארגן וועט זיין און וואס טוט זיך אין הימל. ל

25:19

מיטן שכל, זאגט דער משגיח, פארשטייט מען אז דער אייבערשטער איז די חכמה נאר מיט אמונה, ווייל "לא מחשבותי מחשבותיכם". מ'האט מקבל געווען פון די בעלי רוח הקודש אז יעדע נשמה קומט פון דער חכמה פונעם אייבערשטן, ווי א קינד פונעם מוח האב; ווער עס פארשטייט נישט, דארף עס גלייבן. מ

די קשיא: ווי אזוי זענען דא מדריגות?

27:15

דערנאך ברענגט דער תניא אז עס זענען דא אסאך מדריגות אין נשמות, פון די אבות און משה רבינו ביז אונזערע דורות. דער משגיח שארפט די קשיא: ווען גרויסע נשמות וואלטן געקומען פון חכמה און קלענערע פון נידעריגערע כחות, ווי די מידות פון א מענטש זענען נידעריגער פון זיין חכמה, וואלט מען עס פארשטאנען. אבער אויב אלע זענען קינדער פון חכמה, דארפן זיי זיין גלייך, ווי אלע קינדער פון א מענטש. ער זאגט אז ער גייט אוועק אויף א זייטיגן ענין כדי צו קומען צום תירוץ. נ

פונעם ראש ביזן עקב

31:23

מדריגות זענען דא אין איין מענטש: דער ראש מיט חכמה, בינה און דעת, דערנאך די אברים, ביזן עקב, אלץ איין בנין. אויך די וועלט האט אברים: ירושלים איז דאס הארץ, און דארט זענען אירע אויגן און ארעמס, "מכנף הארץ". אזוי אויך די דורות, פונעם ראש ביז די עקבים, און אין יעדן דור: ראשים, אויגן, אזעלכע וואס גייען ארום פאר אידן, און אזעלכע וואס טוען אן געפיל. ס,ע

34:59

א נאדל אינעם קאפ טוט וויי; אונטערן פוס שפירט מען עס כמעט נישט, ווייל דער עקב איז דער ווייטסטער פונעם ראש, דער מקור פון אלע געפילן.

עקבתא דמשיחא

36:17

די גמרא אין סוטה רופט דעם דור פאר משיח זיינע עקבות. דער אריז"ל איז געווען דער ראש פון די נשמות פונעם עקב; דער בעל התניא האט אנגערופן זיינע דורות עקבתא דמשיחא, און עס איז געגאנגען טיפער. דער זעלבער סדר איז ביים אנהייב פון כלל ישראל: די אבות, דערנאך די שבטים, דערנאך די שבעים נפש וואס זענען אראפ קיין מצרים. מיט דער פטירה פון יעקב אבינו, ווי רש"י זאגט, זענען די אויגן און הערצער פארשטאפט געווארן, און דער עקב האט זיך אנגעהויבן. פ,ק

אונזער דור, וואו עס פעלט אמת

40:13

מיט משה רבינו און דעם דור פון מתן תורה, די ראשים פון אלע דורות, האט זיך דער סדר ווידער אנגעהויבן, "בהתאסף ראשי עם". עס איז אראפגעגאנגען ביז אונזער דור, דער אונטערשטער טייל פונעם עקב, וואס שפירט גארנישט און שטייט אין חושך. די גמרא זאגט אז פאר משיח וועט חוצפה וואקסן און דער אמת וועט פעלן. ר,פ

44:04

דער משגיח ווייזט עס אין קריאת שמע, וואס אירע ווערטער זענען כנגד די אברים: דאס לעצטע ווארט, כנגד דעם אונטערשטן אבר, דארף זיין אמת, און דאך שטייט אמת נישט אין דער פרשה. ביים עקב זעט מען נישט דעם אמת.

מראי מקומות

תורה

  1. ב Bereishis 2:7 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 0:16
  2. ח Shemos 4:22 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 8:51
  3. ט Devarim 14:1 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 8:51
  4. ר לכאורה Devarim 33:5 מפתח אינעם אויסשרייב: 40:13

נביאים

  1. ל לכאורה Yeshayahu 59:2 מפתח אינעם אויסשרייב: 23:13
  2. מ Yeshayahu 55:8 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 25:19
  3. ס לכאורה Yeshayahu 40:2 מפתח אינעם אויסשרייב: 31:23
  4. ע לכאורה Yeshayahu 24:16 מפתח אינעם אויסשרייב: 31:23
  5. ש לכאורה Yeshayahu 59:15 44:48 מפתח

כתובים

  1. כ Iyov 11:7 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 13:08, 19:35

תלמוד בבלי

  1. פ Sotah 49b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 36:17, 40:13

מדרש

  1. ו לכאורה Bereishis Rabbah 1:4 מפתח אינעם אויסשרייב: 8:51
  2. צ Midrash (מקום נישט באשטימט) 39:03

ראשונים

  1. י לכאורה Hilchos Yesodei HaTorah 2:10 מפתח אינעם אויסשרייב: 13:08
  2. ק לכאורה Rashi on Bereishis 47:28 מפתח אינעם אויסשרייב: 36:17

אחרונים און חסידות

  1. א לכאורה Tanya ch. 2 מפתח אינעם אויסשרייב: 0:16
  2. ג לכאורה Tanya ch. 2 מפתח אינעם אויסשרייב: 0:16
  3. ה Shulchan Aruch (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 5:28
  4. נ לכאורה Tanya ch. 2 מפתח אינעם אויסשרייב: 27:15

תפילה און פיוט

  1. ד לכאורה Morning blessings, Elokai Neshamah מפתח אינעם אויסשרייב: 5:28
  2. ז Lecha Dodi (מקום נישט באשטימט) 9:30 מפתח

עיקרי הדברים

  1. 0:26 דער פסוק "ויפח באפיו נשמת חיים" ווייזט אז די נשמה קומט פון דער פנימיות פונעם אייבערשטן, ווייל ווער עס בלאזט, בלאזט פון זיין אינעווייניג.
  2. 5:28 די ברכה "ואתה נפחתה בי" וואס יעדער איד זאגט יעדן טאג ווייזט אז דאס אריינבלאזן פונעם אייבערשטן איז ביי יעדן איד, נישט נאר ביי אדם הראשון.
  3. 10:20 אידן הייסן בנים צום אייבערשטן, ווייל אזוי ווי א קינד ווערט נמשך פונעם מוח האב, אזוי ווערט יעדע אידישע נשמה נמשך פון דער מחשבה און חכמה פונעם אייבערשטן.
  4. 14:35 דער מענטשלעכער מוח איז באשאפן געווארן צו פארשטיין עולם הזה, ממילא קען ער נישט באגרייפן דעם אייבערשטן וואס איז אליין די ידיעה און דער יודע; דאס באגרייפט נאר די נשמה.
  5. 27:20 דער משגיח פרעגט ווי אזוי עס קענען זיין גרעסערע און קלענערע נשמות אויב אלע קומען פון דער חכמה פונעם אייבערשטן, אזוי ווי אלע קינדער פון א מענטש זענען גלייך זיינע קינדער.
  6. 31:23 אזוי ווי די אברים פון איין גוף פונעם ראש ביזן עקב, זענען דא מדריגות אין דער וועלט און אין די דורות, און אונזער דור איז דער עקב פאר משיח, וואס שפירט כמעט גארנישט.

קושיות און תירוצים

  1. קשיא: 5:16 פון וואנעט ווייסט מען אז דאס אריינבלאזן פונעם אייבערשטן איז ביי יעדן איד ביז היינט, און נישט נאר ביי אדם הראשון?

    תירוץ: 5:47 פון דער ברכה וואס יעדער איד זאגט יעדן טאג, "ואתה נפחתה בי", מיט דעם זעלבן לשון ווי ביי אדם הראשון.

  2. קשיא: 15:14 ווי אזוי קען דער אייבערשטער זיין סיי די ידיעה און סיי דער יודע?

    תירוץ: 15:20 א מענטשלעכער שכל קען דאס נישט באגרייפן, ווייל דער מוח איז באשאפן געווארן צו פארשטיין עולם הזה; מ'פארשטייט עס מיט אמונה, נישט מיט השגה.

  3. קשיא: 27:20 אויב יעדע אידישע נשמה קומט פון דער חכמה פונעם אייבערשטן און אלע זענען זיינע קינדער, פארוואס זענען דא גרעסערע און קלענערע נשמות?

    תירוץ: 31:11 דער משגיח הייבט אן ענטפערן מיטן משל פון איין גוף: אין איין מענטש זענען דא מדריגות פונעם ראש ביזן עקב, און אזוי אויך אין דער וועלט און אין די דורות.

  4. קשיא: 35:18 פארוואס שפירט דער עקב כמעט גארנישט?

    תירוץ: 35:47 ווייל ער איז דער ווייטסטער פונעם ראש, דער מקור פון אלע געפילן, וואס גייען אראפ דורכן חוט השדרה.

געדאנקען

  1. 3:55 דער שופר פון ראש השנה גיט צוריק צום אייבערשטן דעם זעלבן אטעם וואס ער האט אריינגעבלאזן אינעם מענטש: ווייל יענער אטעם איז העכער פון ווערטער, גיט מען אים צוריק מיט א קול אן ווערטער.
  2. 5:28 כדי צו ווייזן אז יעדער איד, נישט נאר אדם הראשון, האט דעם אריינבלאזן פונעם אייבערשטן, ברענגט דער בעל התניא נישט קיין פסוק נאר די ברכה וואס יעדער איד זאגט יעדן טאג, "ואתה נפחתה בי".
  3. 22:09 דער מוח קען נישט באגרייפן אלקות נישט ווייל ער איז שוואך, נאר ווייל ער איז נישט דער ריכטיגער חוש, אזוי ווי קיין אויער, ווי שטארק ער זאל נישט זיין, קען נישט הערן א געמעל.
  4. 23:23 א איד באגרייפט אלקות מיט זיין נשמה, נישט מיטן מוח, און די עבירות זענען וואס שיידן אים אפ פון דער נשמה.
  5. 35:45 דער עקב שפירט דאס ווייניגסטע ווייל ער איז דער ווייטסטער פונעם ראש, דער מקור פון אלע געפילן; אזוי שפירט דער לעצטער דור פאר משיח, דער עקב, כמעט גארנישט אין אידישקייט.
  6. 44:20 דאס לעצטע ווארט פון קריאת שמע איז כנגד דעם אונטערשטן אבר, און דארט שטייט נישט דאס ווארט אמת אין דער פרשה: ביים אונטערשטן טייל פונעם עקב זעט מען נישט דעם אמת.

וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען

  1. 25:59 דער משגיח זאגט אז אויב מ'פארשטייט נישט אז יעדע נשמה קומט פון דער חכמה פונעם אייבערשטן, דארף מען עס גלייבן, ווייל אזוי האט מען עס מקבל געווען.

דערמאנט אין דעם שיעור

פערזאנען אדם הראשון, די אנשי כנסת הגדולה, דער בעל התניא, דער הייליגער אר"י, דער רמב"ם, יעקב אבינו, משה רבינו

ערכים ויפח באפיו נשמת חיים, חלק אלוק ממעל, מוח האב, נפש השנית, עקבתא דמשיחא, פנימיות, רוח הקודש, רמ"ח אברים, שופר

מעלדן א טעות אויף דעם בלאט