הקדמה לאשרי. בכל יום אברכך
קאטאלאג: תפילה נומ׳ 14 פאקעט גייד ז׳ 49 אידיש 45 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט פארוואס אשרי איז אזא גרויסער שבח: דער רבונו של עולם שטעלט צו פרנסה פאר יעדן בעל חי מיט א וואונדערליכן סדר, ער איז א פערזענליכער אלקי וואס פילט אן יעדע קלייניגקייט, און יעדן טאג גיט ער א נייע ברכה.
דער משגיח עפנט מיט דער גמרא אז ווער עס זאגט תהלה לדוד דריי מאל א טאג איז א בן עולם הבא, ווייל עס גייט לויט די אלף בית און עס שטייט דארט "פותח את ידך". ער פרעגט וואס איז אזוי דער גרויסער שבח אז דער אייבערשטער גיט עסן פאר אלע באשעפענישן, און ענטפערט אז נאר די שגרה פארדעקט דעם פלא: יעדער בעל חי באקומט זיין סארט שפייז, און די גאנצע בריאה איז אויסגעהאלטן מיט א גענויעם באלאנס, און דאס איז דער רמז פון דעם סדר פון אלף בית. דערנאך ערקלערט ער פארוואס מ'זאגט פריער "אשרי יושבי ביתך": מ'דארף זיך מיישב זיין פארן דאווענען. א מעשה מיט דעם תולדות יעקב יוסף און אליהו הנביא לערנט "אשרי העם שככה לו" אלס "זאל זיין אזוי", אז אלעס איז השגחה פרטית. ער טייטשט "אלקי המלך" אלס צוויי יחסים, דער כלל'דיגער קעניג און דער פערזענליכער גאט, און "בכל יום אברכך" אז מ'גיט כביכול כח צום אייבערשטן צו משפיע זיין, יעדן טאג און יעדן שבת עפעס נייעס.
ענינים: פסוקי דזמרה · השגחה פרטית · מעשה בראשית און די נפלאות הבריאה
סדר השיעור
-
0:00 פארוואס אשרי מאכט א בן עולם הבא שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט די גמרא אז ווער עס זאגט תהלה לדוד דריי מאל א טאג איז א בן עולם הבא, צוליב די אלף בית און "פותח את ידך". ער פרעגט וואס איז דער גרויסער שבח אז דער אייבערשטער גיט עסן, ווען מענטשן און בהמות שטארבן אמאל פון הונגער.
-
3:30 דער פלא וואס די שגרה פארדעקט שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז מ'נעמט פאר א געוויינליכע זאך וואס וואלט אונז דערשטוינט ווען עס וואלט געשען נאר איינמאל אין לעבן, אזוי ווי די זון וואס שיינט אויף. יעדער בעל חי באקומט זיין שפייז, בעלי חיים גרייטן זיך צו פארן ווינטער, און נאר א הונגער ווערט א נייעס; ער ברענגט דעם חתם סופר וועגן די אידן פון מדבר וואס האבן געזען ברויט וואקסן פון דער ערד.
-
9:18 הונגער אלס א גזירה; דער באלאנס פון דער בריאה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז ווען איינער שטארבט פון הונגער איז דאס א באזונדערע גזירה מן השמים, אזוי ווי א מחלה, אבער דער כלל'דיגער סדר איז אז יעדער בעל חי האט וואס צו עסן. ער שילדערט ווי ווערעם, פייגל און רויב-פייגל האלטן איינער דעם אנדערן אין א מאס, א באלאנס וואס בלייבט די זעלבע טויזנטער יארן און נאר דער מענטש קען עס קאליע מאכן.
-
13:05 פרנסה מיט אן אלף בית שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח שליסט אז דאס איז דער פשט פון אשרי: יעדער בעל חי האט א רצון צו זיין סארט מאכל, וואס דינט עטליכע תכליתים אין זיין ארט, און די אלף בית ווייזט אז די פרנסה קומט מיט א סדר. תהלה לדוד איז א געזאנג פון שטוינונג, און ווער עס טראכט זיך אריין דערין דריי מאל א טאג, נישט פון געוווינהייט, איז א בן עולם הבא.
-
17:35 זיך מיישב זיין פארן דאווענען שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט פארוואס מ'זאגט פאר תהלה לדוד "אשרי יושבי ביתך": די גמרא זאגט אז די חסידים הראשונים האבן געווארט א שעה פארן און נאכן דאווענען, און לערנט עס ארויס פון דעם פסוק און פון "ישבו ישרים את פניך". ער לייגט צו אז מ'דארף אנהייבן מיט שמחה און מיט א זיכערקייט אינעם אייבערשטן, און אז "אשרי" איז דער חשובסטער פון די לשונות פון שבח אין תהלים.
-
21:28 דער תולדות און "זאל זיין אזוי" מעשה שטייט אינעם קאטאלאג
נאכן ערקלערן דעם צווייטן אשרי, "אשרי העם שככה לו", דערציילט דער משגיח ווי דער תולדות יעקב יוסף איז געווען מקפיד ביי א ברית וואס מ'האט נישט געווארט אויף אים, און האט געזען א גאסט וואס האט אויף אלעס געענטפערט "זאל זיין אזוי". מ'האט אים מגלה געווען אז דאס איז געווען אליהו הנביא, כדי אים צו לערנען אז אלעס איז השגחה פרטית, און דער תולדות האט אזוי געטייטשט דעם פסוק.
-
24:55 אלקי המלך: צוויי יחסים שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז "תהלה" איז א זייער הויכע מדריגה פון שבח און טייטשט "ארוממך". "המלך" איז דער אייבערשטער אלס דער כלל'דיגער קעניג, אזוי ווי א פרעזידענט צו וועמען מ'גייט נישט בעטן באנאנעס, און "אלקי" איז דער פערזענליכער גאט צו וועמען מ'קומט פאר אלעס; ער ברענגט א מעשה מיט ר' נחום טשערנאבילער וואס האט געבעטן אז די דינסט זאל נישט אוועקגיין.
-
29:16 אלקי מלא: קיין ליידיגער פלאץ שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ווייזט אן אז "אלקי" שטייט דא מלא, מיט א וואו, וואס מיינט אז ס'איז נישטא קיין ליידיגער פלאץ אין א מענטשנס לעבן וואס איז נישט דעם רבונו של עולם'ס ענין, ביז א ציינשטעכער נאך א סעודה. "ואברכה שמך לעולם ועד" מיינט אז דורך דעם לויב איז מען זוכה צו לויבן דעם אייבערשטן אין עולם הבא.
-
33:21 בכל יום אברכך: יעדן טאג א נייע ברכה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז "אברכך" מיינט באמת בענטשן דעם אייבערשטן, אים כביכול געבן כח צו משפיע זיין גוטס, אזוי ווי די ברכה פון ר' ישמעאל אין קודש הקדשים. יעדער טאג האט זיין אייגענע ברכה און תיקון, ווייל די אנשי כנסת הגדולה האבן מתקן געווען די תפילות אז זיי זאלן יעדן טאג טראגן אנדערע ענינים; ער ברענגט פונעם של"ה הקדוש די זעקס הונדערט טויזנט שבתים, אז יעדער איד האט זיין אייגענעם שבת און זיין אות אין דער תורה.
דער שיעור, אויסגעשריבן
פארוואס אשרי מאכט א בן עולם הבא
דער פלא וואס די שגרה פארדעקט
ער ענטפערט אז ס'איז גארנישט קיין קשיא, אז מ'קוקט אויף דער וועלט און מ'נעמט עס נישט פאר א געוויינליכע זאך. ווען די זון וואלט אויפגעשיינט נאר איינמאל אין לעבן, וואלט עס געווען א מורא'דיגער פלא; נאר די שגרה פארדעקט עס. אזוי אויך באקומט יעדער בעל חי זיין סארט שפייז אין זיין ארט: בהמות גראבן אונטערן שניי נאך גראז, און אנדערע גרייטן זיך צו שפייז דעם גאנצן זומער. א הונגער ווערט א נייעס, כאטש דער אמת'ער חידוש איז אז יעדער האט וואס צו עסן.
ער ברענגט דעם חתם סופר: פאר די אידן וואס זענען געבוירן געווארן אין מדבר איז געווען א נאך גרעסערער פלא צו זען אין ארץ ישראל ווי ברויט וואקסט פון דער ערד און פאלט נישט פון הימל.
הונגער אלס א גזירה; דער באלאנס פון דער בריאה
ווען א מענטש אדער א בעל חי שטארבט יא פון הונגער, ערקלערט דער משגיח, איז דאס א באזונדערע גזירה מן השמים, אזוי ווי א גזירה אוועקצוגיין פון דער וועלט דורך א מחלה. דער כלל'דיגער סדר אבער איז אויסגעגליכן: ווערעם עסן געוויקסן כדי ס'זאל נישט זיין צופיל, פייגל עסן די ווערעם, און רויב-פייגל עסן די פייגל, אלעס מיט א מאס. טויזנטער יארן בלייבט עס די זעלבע; נאר דער מענטש קען עס טוישן.
פרנסה מיט אן אלף בית
דאס, זאגט דער משגיח, איז דער פשט פון אשרי. יעדער בעל חי האט א רצון צו זיין סארט מאכל, א מענטש, א קאץ, אן עלעפאנט, און מיט זיין עסן האלט ער אויס דעם סדר אין זיין וואלד אדער טייך, אזוי ווי די ווערעם מאכן לעכער אין דער ערד אז די צמחים זאלן בעסער וואקסן. אין דער תורה איז אלף בית א סימן פון סדר, דערפאר שטייט אין אשרי פרנסה מיט אן אלף בית.
תהלה לדוד איז דערפאר א געזאנג פון שטוינונג איבער א בריאה וואס אלע אירע חלקים זענען צוזאמענגעבונדן. ווער עס זאגט עס דריי מאל א טאג און טראכט זיך אריין, נישט נאר ווייל ער האט עס נעכטן געזאגט, איז א בן עולם הבא.
זיך מיישב זיין פארן דאווענען
פארוואס זאגט מען פאר תהלה לדוד "אשרי יושבי ביתך"? די גמרא אין ברכות (לב:) זאגט אז די חסידים הראשונים האבן געווארט א שעה פארן דאווענען און א שעה נאכדעם, און לערנט עס ארויס פון דעם פסוק און פון "ישבו ישרים את פניך". דער משגיח ערקלערט אז מ'דארף זיך פריער אוועקזעצן און טראכטן פאר וועמען, ווי אזוי און פארוואס מ'דאווענט, און נאכדעם, ווען מ'גייט אוועק פונעם מלך, נישט אנטלויפן נאר מיטנעמען עפעס אויפן גאנצן טאג. ד,ה,ו
דער תולדות און "זאל זיין אזוי"
פאר תהלה לדוד זאגט מען אויך "אשרי העם שככה לו", דער לעצטער פסוק פונעם פריערדיגן קאפיטל. דער משגיח דערציילט אז דער תולדות יעקב יוסף, א כהן מיט א געוויסע קפדנות, איז געקומען שפעט צו א ברית און איז געווען מקפיד וואס מ'האט נישט געווארט. א גאסט האט אויף יעדע פראגע וואס ער וויל עסן געענטפערט "זאל זיין אזוי", ביז דער עולם האט געלאכט. ביינאכט האט מען אים מגלה געווען אז דאס איז געווען אליהו הנביא, צו לערנען אז אלעס איז השגחה פרטית, און דער תולדות האט געטייטשט: אשרי דאס פאלק וואס זאגט "זאל זיין אזוי". ז
אלקי המלך: צוויי יחסים
תהלה, זאגט דער משגיח, איז א זייער הויכע מדריגה פון שבח. אין "ארוממך אלקי המלך" איז "המלך" דער קעניג פון גאנצן לאנד, אזוי ווי א פרעזידענט צו וועמען קיינער גייט נישט בעטן א פונט באנאנעס; "אלקי" איז דער פערזענליכער גאט, צו וועמען מ'קומט פאר אלעס. ח
ער דערציילט אז מ'האט געהערט ר' נחום טשערנאבילער שטייען אין א ווינקל און בעטן אז די דינסט, וואס האט זיך געקריגט מיט דער רביצין, זאל נישט אוועקגיין. ווען מ'האט אים געפרעגט פארוואס ער בעט פאר אזא גשמיות'דיגע זאך, האט ער געענטפערט: צו וועמען דען זאל איך בעטן? דאס איז "אלקי".
אלקי מלא
דא שטייט "אלקי" מלא, מיט א וואו. מלא, ערקלערט דער משגיח, אזוי ווי א גלאז אנגעפילט ביזן ראנד: ס'איז נישטא קיין ליידיגער פלאץ אין א מענטשנס לעבן וואס איז נישט דעם רבונו של עולם'ס ענין, ביז א ציינשטעכער וואס איינער גיט אים נאך א סעודה. "ואברכה שמך לעולם ועד" מיינט אז דורך דעם לויב איז מען זוכה צו עולם הבא, וואו מ'לויבט דעם אייבערשטן. ח
בכל יום אברכך: יעדן טאג א נייע ברכה
"אברכך" טייטשט מען געווענליך "איך לויב דיך", אבער דער משגיח זאגט אז דער אמת'ער טייטש איז "איך בענטש דיך", אזוי ווי אין דער גמרא אין ברכות (ז.) וואו דער אייבערשטער האט געבעטן ר' ישמעאל ער זאל אים בענטשן. מיט מצוות און לויב גיט א איד כביכול כח צום אייבערשטן, אזוי ווי "תנו עז לאלקים", ער זאל משפיע זיין גוטס אויף דער וועלט. מער שטייט אין דער הקדמה צום סידור פון ר' יעקב עמדין און אין נפש החיים. י,כ,ל,נ
פארוואס דאווענען היינט אז מ'האט נעכטן געדאוונט? יעדער מאמענט האט אן אנדער הנהגה, ממילא ברענגט יעדער טאג אנדערע ברכות. א רבי האט געזאגט ערב יום כיפור "אם לא עכשיו אימתי": מארגן איז שוין אן אנדער עכשיו. לויטן אריז"ל האבן די אנשי כנסת הגדולה מתקן געווען די ווערטער פון דאווענען ווי א קארב וואס טראגט איין טאג עפל און דעם צווייטן טאג קארטאפל. ס
דער של"ה הקדוש רעכנט זעקס הונדערט טויזנט שבתים אין דער וועלט. יעדער איד האט איין שבת וואס איז זיינער, אזוי ווי ער האט זיין אות אין ספר תורה; דער משגיח ברענגט דאס צו "אות היא לעולם" ווי דער ישמח משה ערקלערט, און צום אריז"ל וועגן הגבה. ווען ער היט גוט זיין שבת איז דאס א תיקון פאר דער גאנצער בריאה. ע,פ,צ
מראי מקומות
תורה
כתובים
- ב לכאורה Tehillim 119 1:30 מפתח
- ג Tehillim 145:16 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 0:16
- ה Tehillim 84:5 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 18:36
- ו Tehillim 140:14 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 18:36
- ז Tehillim 144:15 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 21:28
- ח Tehillim 145:1 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 24:58, 29:32
- ט Tehillim 145:2 33:21 טעקסט מפתח
- כ לכאורה Tehillim 68:35 מפתח אינעם אויסשרייב: 34:12
משנה
תלמוד בבלי
אחרונים און חסידות
תפילה און פיוט
עיקרי הדברים
- 3:11 נאר די שגרה לאזט נישט זען דעם פלא אז יעדער בעל חי אויף דער וועלט באקומט זיין אייגענע שפייז אין זיין ארט.
- 14:32 דער סדר פון אלף בית אין אשרי איז א רמז אויף דעם גענויעם סדר און באלאנס מיט וואס דער אייבערשטער שטעלט צו פרנסה פאר די גאנצע בריאה.
- 18:36 פארן דאווענען דארף מען זיך אוועקזעצן און זיך מיישב זיין, און נאכן דאווענען נישט אנטלויפן; דערפאר זאגט מען פאר תהלה לדוד "אשרי יושבי ביתך".
- 26:26 "אלקי המלך" דריקט אויס צוויי יחסים מיטן רבונו של עולם: דער מלך פון דער גאנצער וועלט, און דער פערזענליכער גאט צו וועמען מ'קומט פאר יעדע קלייניגקייט.
- 37:14 יעדער טאג און יעדער שבת ברענגט א נייע ברכה און נייע תיקונים; גארנישט אינעם דאווענען איז א איבערחזרונג.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 2:12 וואס איז דער גרויסער שבח אז דער אייבערשטער גיט עסן פאר יעדן בעל חי, ווען מענטשן און בהמות שטארבן אמאל פון הונגער?
תירוץ: 3:08 די שגרה פארדעקט דעם פלא פונעם כלל'דיגן סדר וואו אלע באשעפענישן ווערן געשפייזט; ווען אן איינצלנער הונגערט איז דאס א באזונדערע גזירה מן השמים.
-
קשיא: 17:35 פארוואס הייבט מען אן תהלה לדוד מיטן פסוק "אשרי יושבי ביתך"?
תירוץ: 18:36 ווייל די גמרא לערנט דערפון ארויס אז מ'דארף זיך פריער אוועקזעצן און זיך מיישב זיין איידער מ'לויבט דעם אייבערשטן.
-
קשיא: 28:45 פארוואס זאל א רבי וואס גייט ארויף אין הויכע עולמות בעטן אז א דינסט זאל נישט אוועקגיין?
תירוץ: 29:02 ווייל ס'איז נישטא קיין אנדערער צו בעטן; דער אייבערשטער איז "אלקי", דער פערזענליכער גאט פאר אלעס.
-
קשיא: 29:22 פארוואס שטייט דא "אלקי" מלא, מיט א וואו?
תירוץ: 29:56 מלא מיינט אז ס'איז נישטא קיין ליידיגער פלאץ אין א מענטשנס לעבן וואס דער אייבערשטער פילט נישט אן.
-
קשיא: 33:27 וואס קען עס מיינען אז א מענטש בענטשט דעם אייבערשטן?
תירוץ: 35:03 ווען א איד טוט מצוות און לויבט דעם אייבערשטן גיט ער כביכול א כח, אז דער אייבערשטער זאל משפיע זיין גוטס אויף דער וועלט.
-
קשיא: 36:48 פארוואס דאווענען אדער מאכן א ברכה נאכאמאל היינט, אז מ'האט עס שוין נעכטן געטון?
תירוץ: 37:14 יעדער מאמענט האט אן אנדער הנהגה, ממילא ברענגט יעדער טאג אנדערע ברכות און תיקונים.
מעשיות
-
22:25 דער תולדות יעקב יוסף און דער גאסט ביים ברית
דער תולדות יעקב יוסף, א כהן מיט א געוויסע קפדנות, איז געקומען שפעט צו א ברית און איז געווען מקפיד פארוואס מ'האט נישט געווארט אויף אים. ביי דער סעודה איז אריינגעקומען א איד, און אויף יעדע פראגע, וואס ער וויל עסן, פיש, הערינג, האט ער נאר געענטפערט "זאל זיין אזוי", ביז דער עולם האט גענומען לאכן. ביינאכט האט מען דעם תולדות מגלה געווען אז דאס איז געווען אליהו הנביא, וואס איז געקומען אים לערנען אז אלעס וואס טרעפט איז השגחה פרטית. דערנאך האט ער געטייטשט "אשרי העם שככה לו" אויף א פאלק וואס זאגט "זאל זיין אזוי".
אין דער מעשה: רבי יעקב יוסף פון פולנאה, אליהו הנביא
-
28:06 ר' נחום טשערנאבילער בעט פאר די דינסט
די רביצין פון ר' נחום טשערנאבילער האט געהאט א קריגעריי מיט דער דינסט, און די דינסט האט איינגעפאקט אירע זאכן אוועקצוגיין. די חסידים האבן געהערט ווי ר' נחום שטייט אין א ווינקל און בעט דעם רבונו של עולם אז די דינסט זאל נישט אוועקגיין. די תלמידים האבן אים געפרעגט פארוואס א רבי וואס גייט ארויף אין די הויכע עולמות בעט פאר אזא גשמיות'דיגע זאך, און ער האט געענטפערט: צו וועמען דען זאל איך בעטן, איך האב דאך נישט קיין אנדערן.
אין דער מעשה: רבי נחום טשערנאבילער
געדאנקען
- 6:57 דער משגיח טענה'ט אז די נייעס דארף זיין פארקערט: נישט דער חידוש אז איינער איז געשטארבן פון הונגער, נאר אז יעדער בעל חי האט יעדן טאג וואס צו עסן.
- 13:35 ער לערנט אז דער סדר פון אלף בית אין אשרי ווייזט אויף דעם באלאנס פון דער בריאה, וואו יעדן בעל חי'ס עסן האלט אויך אויס זיין סביבה.
- 24:33 דער תולדות יעקב יוסף האט געטייטשט "אשרי העם שככה לו" אויף א פאלק וואס זאגט "זאל זיין אזוי", אז אלעס קומט פון הימל.
- 29:32 דער כתיב מלא פון "אלקי" מיט א וואו איז א רמז אז דעם אייבערשטנס השגחה פילט אן א מענטשנס לעבן אינגאנצן, אן קיין ליידיגן פלאץ.
- 39:11 די ווערטער פון דאווענען זענען ווי איין קארב וואס טראגט איין טאג עפל און דעם צווייטן טאג קארטאפל: די זעלבע ווערטער טראגן יעדן טאג אנדערע תיקונים.
- 42:23 יעדער איד האט איין שבת אין דער היסטאריע וואס איז זיינער, אזוי ווי ער האט זיין אות אין ספר תורה, און ווי ער היט אים האט א השפעה אויף דער גאנצער בריאה.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 17:12 דער משגיח זאגט אז מ'זאל זאגן תהלה לדוד מיט התבוננות, נישט פון געוווינהייט, און זיך צוגעוווינען צו זען דעם שבח פונעם אייבערשטן אין יעדע זאך.
- 18:46 ער זאגט אז מ'זאל זיך אוועקזעצן און טראכטן פארן דאווענען, פאר וועמען, ווי אזוי און פארוואס מ'דאווענט, און נישט באלד נאכן דאווענען אנטלויפן.
- 24:16 ער זאגט אז א מענטש דארף וויסן אז אלעס וואס טרעפט, אפילו א קלייניגקייט, איז השגחה פרטית, און זאגן "זאל זיין אזוי".
- 38:03 ער זאגט אז מ'זאל נישט אפלייגן די היינטיגע עבודה אויף מארגן, ווייל מארגן איז שוין אן אנדער "עכשיו".
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אליהו הנביא, דוד המלך, דער הייליגער אר"י, דער הייליגער בעל שם טוב, דער הייליגער של"ה, דער חתם סופר, דער ישמח משה, דער רמב"ם, רבי יעקב יוסף פון פולנאה, רבי יעקב עמדין, רבי ישמעאל בן אלישע, רבי נחום טשערנאבילער
ערכים אנשי כנסת הגדולה, השגחה פרטית, ישוב הדעת, תיקון