סעודת "טוב להודות לה'"
קאטאלאג: זמנים סעודת פורים קטן נומ׳ 4 פאקעט גייד ז׳ 22 תשמ"ט (1988–89) אידיש 51 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
ביי א סעודה פון פורים קטן ערקלערט דער משגיח פארוואס דער י"ד אדר ראשון פאדערט נאך אלץ א זכר לנס, און פארוואס דאס הויכע אור פון פורים דארף ווערן איבערגעחזרט און מחוזק, און ער ענדיגט מיט "טוב להודות לה'".
דער משגיח עפנט מיט דער משנה אז צווישן אדר ראשון און אדר שני איז נאר דא א חילוק אין קריאת המגילה און מתנות לאביונים, און מיט דער מחלוקת צי מ'איז מחויב אין משתה ושמחה אין אדר ראשון, וואס דער רמ"א פסק'נט "ירבה קצת בסעודה". לויט דעם מגן אברהם, אז א ציבור קען באשטימען א טאג פון א נס פאר א פורים, פרעגט ער ווי אזוי מ'קען דאס אינגאנצן דוחה זיין. ער ברענגט דעם חתם סופר, אז דער חיוב מן התורה פון א זכר לנס ווערט מקוים אין אדר ראשון מיט'ן זיך אפהאלטן פון הספד ותענית, און ער שטעלט זיך אויף דעם. ער שמועסט וועגן זריזין מקדימין קעגן מצוה מן המובחר, און טייטשט "אגרת הפורים הזאת השנית". פון פרעה'ס צוויי חלומות און פונעם מהר"ל ערקלערט ער אז דאס אור פון פורים קומט פון אזוי הויך אז מ'דארף עס איבערחזרן כדי עס זאל בלייבן אויף דער וועלט, און אז אין א שנה מעוברת דארף מען צוויי פורים'ס. ער ענדיגט מיט "טוב להודות לה'" און מיט ברכות.
ענינים: פורים קטן און שנת העיבור · פורים · הודאה און שבח צום אייבערשטן
סדר השיעור
-
0:00 משתה ושמחה אין אדר ראשון און דער רמ"א
דער משגיח ברענגט די משנה וועגן אדר ראשון און אדר שני, און די מחלוקת צי מ'דארף מאכן משתה ושמחה אין אדר ראשון, וואס דער רמ"א פסק'נט. מיט'ן מגן אברהם וועגן א זכר לנס פרעגט ער ווי אזוי מ'קען אדר ראשון לאזן ליידיג, און טייטשט "ירבה קצת" אז מ'זאל צולייגן וויין.
-
7:19 דער חתם סופר און דעם משגיח'ס קשיא
דער משגיח ברענגט א חתם סופר וואס איז נאענט צו דעם וואס ער האט אמאל געזאגט: א זכר לנס איז א חיוב מן התורה, און אין אדר ראשון איז מען עס מקיים מיט'ן זיך אפהאלטן פון הספד ותענית. דערנאך פרעגט ער ווי אזוי זיך אפהאלטן קען זיין א זכר לנס, ווען מ'דארף א פאזיטיווע זאך.
-
11:47 זריזין מקדימין, מצוה מן המובחר און "השנית"
דער משגיח זאגט אז די מחלוקת קען זיין תלוי אין רב נחמן און רבא וועגן הלל, דערנאך שמועסט ער וועגן זריזין מקדימין קעגן מצוה מן המובחר, מיט'ן חכם צבי און דער תרומת הדשן. ער ערקלערט ווי זריזות איז שייך ביי פורים, און אז "אגרת הפורים השנית" מיינט ליינען די מגילה א צווייטן מאל.
-
18:18 דאס הויכע אור פון פורים דארף מען איבערחזרן
פון א פאל פון א טעות'דיגן קידוש ווייזט דער משגיח אז אדר ראשון האט א תפיסה פון קדושת פורים. מיט פרעה'ס כפל החלום און מיט'ן מהר"ל ערקלערט ער אז דאס אור פון פורים קומט פון אזוי הויך אז מ'דארף עס מחזק זיין דורך איבערחזרן, ווי ביי ליינען די מגילה צוויי מאל און ביי אסתר'ס צוויי סעודות.
-
24:04 צוויי פורים'ס, "טוב להודות" און ברכות שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז דער דרייצנטער חודש איז א טיפערער חושך וואס דארף א טאפלטן פורים, און אז די סעודה איז א זכר לנס און א הכנה צום קומענדיגן פורים. ער רעדט וועגן "טוב להודות לה'" און דעם געשמאק פון א גוט דאווענען, און ענדיגט מיט ברכות אויף ישועות און די גאולה שלימה.
דער שיעור, אויסגעשריבן
משתה ושמחה אין אדר ראשון און דער רמ"א
דער משגיח עפנט מיט דער משנה אז צווישן אדר ראשון און אדר שני איז נאר דא א חילוק אין קריאת המגילה און מתנות לאביונים, ממילא איז משמע אז משתה ושמחה איז מען מחויב אויך אין י"ד אדר ראשון. תוספות קריגט זיך, און דער רמ"א פסק'נט אז מ'פירט זיך נישט אזוי, אבער מ'זאל מרבה זיין א ביסל אין דער סעודה כדי יוצא צו זיין די מחמירים, ווייל "טוב לב משתה תמיד". א,ב,ג,ת
דערנאך ברענגט ער דעם מגן אברהם, אז א ציבור אדער א יחיד קען באשטימען א טאג וואס איז געשען א נס פאר א טאג פון שמחה, א "פורים". די מגילה איז אויך מתוקן געווארן צוליב א נס, און די גמרא לערנט ארויס מיט א קל וחומר פון פסח אז מ'דארף זאגן הלל ממיתה לחיים. די הלכות פון פורים וואס די אנשי כנסת הגדולה האבן מתקן געווען קען מען אפשיבן אויף אדר שני, אבער דער משגיח פרעגט: ווי אזוי קען מען דעם מגן אברהם'ס חיוב פון א זכר לנס אינגאנצן דוחה זיין? ד,ה
לויט דער שיטה וואס איז נישט ווי תוספות, האבן מרדכי ואסתר מתקן געווען געוויסע מצוות אפילו אין אדר ראשון; לויט תוספות בלייבט נאר דער סתם זכר לנס. דאס, ערקלערט דער משגיח, איז דער רמ"א'ס "ירבה קצת": ביי סעודת פורים מוז זיין וויין, משא"כ א סתם זכר לנס איז מען יוצא אן וויין, און כדי יוצא צו זיין די מחמירים טרינקט מען עפעס וויין. ב,ג,ד
דער חתם סופר און דעם משגיח'ס קשיא
דער משגיח דערציילט אז נאכדעם וואס ער האט דאס אמאל געזאגט, האט מען אים געוויזן א הגהה פונעם חתם סופר, געדרוקט אין ווילנער ש"ס, וואס איז נאענט צו זיין ווארט. על פי דעם רמב"ן סוף ספר המצוות האלט דער חתם סופר אז א זכר לנס איז א חיוב מן התורה פון א קל וחומר, און עס איז גענוג מיט סיי וועלכן זכר לנס; די רבנן האבן נאר באשטימט ווי אזוי מקיים צו זיין. מיט'ן חכם צבי, געבראכט אינעם משנה למלך, אז זריזין מקדימין איז דוחה מצוה מן המובחר, איז ער מסיק אז אין אדר ראשון איז מען מקיים דעם חיוב מן התורה מיט'ן זיך אפהאלטן פון הספד ותענית, און די מצוות פון דברי קבלה ווארטן ביז אדר שני. ו,ז,ח,ט
דער משגיח זאגט עטליכע הערות פאר די לומדים, אז זיי זאלן זיך מעיין זיין. ער פארשטייט נישט ווי אזוי מ'איז יוצא מיט'ן זיך אפהאלטן: א זכר לנס דארף זיין א פאזיטיווע זאך וואס מ'טוט. אין א פשוט'ן טאג, ברוך השם, איז דאך אויך נישטא קיין הספד און קיין תענית, איז מיט וואס מאכט מען דען א זכר לנס?
זריזין מקדימין, מצוה מן המובחר און "השנית"
דער משגיח זאגט אז די מחלוקת וועגן אדר ראשון קען זיין תלוי אין דער מחלוקת אין דער גמרא וועגן הלל: לויט רב נחמן איז קריאת המגילה דער הלל פון פורים, און לויט רבא איז מען נישט מחויב צו זאגן הלל, ווייל "אכתי עבדי אחשורוש אנן". תוספות קען זיין ווי רבא, הגם ער זאגט אז ער ווייסט נישט. ל,ב
דער חתם סופר זאגט אז צוליב זריזין מקדימין וואלט פורים באמת געדארפט זיין אין אדר ראשון. אנדערע קריגן זיך: די תרומת הדשן, געבראכט אין שולחן ערוך ביי הלכות קידוש לבנה, ווארט ביז מוצאי שבת ווען מ'איז נאך אנגעטון שבת'דיג, ווייל מצוה מן המובחר איז גרעסער פון זריזות. לויט דעם געהערט די שמחה נאר אין אדר שני. ו,ח,י,כ
דער משגיח פרעגט וואס זריזות האט צו טאן מיט פורים, ווען עסן מצה פאר פסח איז דאך נישט קיין זריזות. דער חתם סופר ענטפערט אז די גמרא רעדט פון דעם ערשטן יאר, ווען די אנשי כנסת הגדולה האבן באשטימט דעם חודש. אויפן לימוד "אגרת הפורים השנית", וואס רש"י טייטשט "בחודש השני", פרעגט ער אז "השנית" גייט אויף דער אגרת, און ער טייטשט עס אין א פאל ווי אין דער משנה: מ'האט געליינט די מגילה אין אדר ראשון, דערנאך איז די שנה מעובר געווארן, און מ'ליינט עס א צווייטן מאל. ו,מ,נ,א
דאס הויכע אור פון פורים דארף מען איבערחזרן
אויב איינער האט געמיינט אז זונטאג איז שבת און געמאכט קידוש, זאגט ער אוודאי תחנון ביי מנחה; א טעות איז גארנישט. אבער אדר ראשון איז אנדערש: פורים קטן האט א תפיסה פון קדושת פורים, און אז מ'האט שוין געליינט די מגילה איז דא א תפיסה פון קדושה און שמחה אויפן טאג. דער משגיח ברענגט פרעה'ס חלום: דער צווייטער חלום האט נישט צוגעלייגט, נאר מחזק געווען דעם ערשטן. ע
על פי דעם מהר"ל ערקלערט דער משגיח אז אידן זענען געווען אין אזא שפלות, אז דער נס האט געמוזט קומען פון א פארבארגענעם ארט למעלה פון יעדער השגה, אזוי ווי א מענטש וואס איז אריינגעפאלן אין א טיפן גרוב דארף א לענגערן שטריק; אין קדושת לוי שטייט אויך אזעלכע זאכן. אזא אור האט נישט קיין שייכות מיט עולם הזה, דערפאר טרינקט מען "עד דלא ידע". אזוי ווי פייער, וואס לויט דעם שער הקדושה ציט זיך ארויף ווייל עס געהערט נישט צו דער וועלט, ציען זיך די אורות פון פורים צוריק ארויף, און מ'דארף זיי האלטן מיט אייזערנע צוואנגען. פ,צ
צוויי פורים'ס, "טוב להודות" און ברכות
אדר, דער צוועלפטער חודש, איז א צייט פון חושך און הסתר; א דרייצנטער חודש איז נאך טיפער, און נאר א פורים גדול קען אויפהייבן אידן פון אזא ירידה. דערפאר דארף א שנה מעוברת האבן צוויי פורים'ס, פורים קטן מיט פורים גדול. דער משגיח זאגט אז זיך יעצט צוזאמקומען צו לויבן דעם רבונו של עולם און זינגען, אפילו לפנים משורת הדין, איז א זכר לנס און א הכנה צום קומענדיגן פורים.
די היינטיגע סעודה, זאגט ער, איז "טוב להודות לה'": עס איז גוט צו לויבן דעם רבונו של עולם. ווען דער אויבערשטער העלפט אז מ'גייט נישט נאך די חשבונות פונעם יצר הרע, און מ'איז קובע צו קומען צו א גוט דאווענען יעדן אינדערפרי, אפילו אין א פשוט'ן מיטוואך, זעט מען "כי טוב זמרה", און א געשמאק אין דאווענען טוישט דאס לערנען, די ערליכקייט און די געשעפטן. ש,אא
מראי מקומות
תורה
כתובים
משנה
תלמוד בבלי
ראשונים
אחרונים און חסידות
- ג Shulchan Aruch Orach Chaim 697:1, Rema טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:41, 5:49
- ד Magen Avraham (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 3:32, 5:49
- ו Chasam Sofer (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 7:31, 12:57, 14:40
- ט Mishneh LaMelech (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 7:31
- כ לכאורה Shulchan Aruch Orach Chaim 426:2 מפתח אינעם אויסשרייב: 12:57
- פ Kedushas Levi (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 20:24
- צ Shaar HaKedushah (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 20:24
אנדערע
עיקרי הדברים
- 3:32 לויט דעם משגיח, חוץ פון דעם פורים וואס מרדכי ואסתר האבן מתקן געווען, איז דא א כללות'דיגער חיוב, ווי דער מגן אברהם שרייבט, צו מאכן א זכר לנס, און דערפאר בלייבט עפעס פון פורים אויך אויף אדר ראשון.
- 6:37 דער משגיח טייטשט דעם רמ"א'ס "ירבה קצת בסעודה" אז מ'זאל צולייגן וויין, ווייל די סעודת פורים פאדערט וויין, משא"כ א סתם זכר לנס איז מען יוצא אן וויין.
- 10:29 דער משגיח פרעגט אויפן חתם סופר, אז ווי אזוי קען מען יוצא זיין דעם זכר לנס מיט'ן זיך אפהאלטן פון הספד ותענית, ווען א זכר לנס דארף זיין א פאזיטיווע זאך, און אויך אין א פשוט'ן טאג איז דאך נישטא קיין הספד ותענית.
- 20:58 דער נס פון פורים איז געקומען פון אזא הויכן ארט, למעלה מן הטבע און למעלה מן הדעת, אז זיין אור ציט זיך צוריק ארויף, און מ'דארף עס האלטן און מחזק זיין דורך איבערחזרן.
- 22:43 דאס איבערחזרן, זאגט דער משגיח, קען זיין דער טעם פארוואס מ'ליינט די מגילה ביינאכט און נאכאמאל ביי טאג, און פארוואס אסתר האט געמאכט צוויי סעודות.
- 24:04 אין א שנה מעוברת איז די שפלות פונעם דרייצנטן חודש נאך טיפער, און דערפאר דארף מען האבן צוויי פורים'ס, פורים קטן מיט פורים גדול.
- 25:43 די סעודה פון פורים קטן איז א בחינה פון "טוב להודות לה'": עס איז גוט צו לויבן דעם רבונו של עולם, און ווען א מענטש האט א געשמאק אין דאווענען ווערט דאס גאנצע לעבן אנדערש.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 4:54 ווי אזוי קען מען אדר ראשון אינגאנצן לאזן אן א שמחת פורים, ווען דער מגן אברהם'ס חיוב פון א זכר לנס איז דאך שייך אויך דעמאלט?
תירוץ: 5:49 איין שיטה האלט אז מרדכי ואסתר האבן מתקן געווען געוויסע מצוות אויך פאר אדר ראשון; תוספות האלט אז זיי האבן גארנישט מתקן געווען, בלייבט נאר דער כללות'דיגער זכר לנס, און דאס איז דער רמ"א מקיים מיט "ירבה קצת בסעודה".
-
קשיא: 14:33 וואס האט זריזות צו טאן מיט פורים, ווען די צייט פון דער מצוה איז נאך נישט געקומען, אזוי ווי עסן מצה פאר פסח איז נישט קיין זריזות?
תירוץ: 15:08 דער חתם סופר ענטפערט אז די גמרא רעדט פון דעם ערשטן יאר נאך דעם נס, ווען די אנשי כנסת הגדולה האבן באשטימט אין וועלכן אדר; ביי אונז איז שוין דא א פארטיגער זמן.
-
קשיא: 15:43 ווי אזוי לערנט מען פון "אגרת הפורים הזאת השנית" אז פורים איז אין אדר שני, ווען "השנית" גייט אויף דער אגרת און נישט אויפן חודש?
תירוץ: 16:11 עס רעדט זיך אין א פאל ווי אין דער משנה, אז מ'האט געליינט די מגילה אין אדר ראשון און נאכדעם איז די שנה מעובר געווארן, און מ'ליינט עס א צווייטן מאל אין אדר שני.
-
קשיא: 18:22 איינער וואס האט געמיינט אז זונטאג איז שבת און געמאכט קידוש, מעג דאך זאגן תחנון ביי מנחה, ווייל ס'איז געווען א טעות; פארוואס זשע ווירקט א קריאת המגילה אין אדר ראשון, וואס איז אויסגעקומען א טעות, אויפן טאג?
תירוץ: 18:43 ווייל אדר ראשון איז אנדערש: פורים קטן האט א תפיסה פון קדושת פורים, און ממילא אז מ'האט שוין געליינט די מגילה איז דא א תפיסה פון קדושה און שמחה אויפן טאג.
-
קשיא: 23:23 פארוואס האט אסתר ביי דער ערשטער סעודה אפגעלייגט איר בקשה אויף מארגן, און נישט באלד געבעטן?
תירוץ: 23:34 זי האט געוואוסט אז זי שאפט א פורים, און אז מיט איין סעודה איז נישט גענוג; עס דארף האבן אן איבערחזרונג, דערפאר האט זי געמאכט צוויי סעודות.
געדאנקען
- 4:54 דער משגיח לערנט די מחלוקת וועגן משתה ושמחה אין אדר ראשון על פי דעם מגן אברהם: אפילו אויב מרדכי ואסתר האבן גארנישט מתקן געווען פאר אדר ראשון, בלייבט דער כללות'דיגער חיוב פון א זכר לנס, און דעם קען מען נישט פשוט אפשיבן אויף אדר שני.
- 11:47 ער זאגט אז די מחלוקת וועגן אדר ראשון קען זיין די זעלבע ווי די מחלוקת צווישן רב נחמן און רבא צי מ'איז מחויב צו זאגן הלל פורים: לויט רבא, וואס האלט אז מ'איז נישט מחויב אין הלל, איז אפשר אויך נישטא קיין חיוב פון א זכר לנס.
- 19:55 ער טייטשט פרעה'ס כפל החלום אלס א משל פאר פורים: דאס צווייטע מאל לייגט נישט צו א נייע זאך, נאר עס איז מחזק און מקיים דאס ערשטע.
- 22:04 אזוי ווי פייער ציט זיך ארויף ווייל עס געהערט נישט צו דער וועלט, אזוי געהערן די אורות פון פורים צו א ארט למעלה פון עולם הזה און ציען זיך צוריק ארויף, און מ'דארף זיי האלטן מיט אייזערנע צוואנגען דורך איבערחזרן.
- 23:23 אסתר'ס אפלייגן ביז א צווייטע סעודה ווערט ערקלערט, אז זי האט פארשטאנען אז דער פורים וואס זי האט געשאפן דארף האבן אן איבערחזרונג כדי עס זאל זיך האלטן.
- 24:12 ווייל דער דרייצנטער חודש איז א טיפערער חושך ווי דער צוועלפטער, דארף דער פורים פון א שנה מעוברת אויפהייבן אידן פון א גרעסערע שפלות, און דערפאר דארף מען האבן צוויי פורים'ס צוזאמען.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 25:12 דער משגיח זאגט אז זיך צוזאמקומען פורים קטן צו לויבן דעם רבונו של עולם און זינגען זמירות איז א זכר לנס, לפנים משורת הדין, און א הכנה פארן קומענדיגן פורים.
- 26:14 דער משגיח רעדט וועגן קובע זיין צו קומען צו א גוט דאווענען יעדן אינדערפרי, אפילו אין א פשוט'ן מיטוואך, און דאווענען מיט א ביסל ישוב הדעת און התבוננות.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אסתר המלכה, דער חכם צבי, דער חתם סופר, דער מגן אברהם, דער מהר"ל פון פראג, דער רא"ש, דער רמ"א, דער רמב"ן, מרדכי הצדיק, פרעה, רב נחמן, רבא, רש"י
ערכים אנשי כנסת הגדולה, זכר לנס, זריזות, לפנים משורת הדין, משתה ושמחה, עד דלא ידע, פורים קטן, קל וחומר, שנה מעוברת, שפלות