ברוך מרחם על הארץ
קאטאלאג: תפילה נומ׳ 10 פאקעט גייד ז׳ 49 אידיש 43 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
ביי די ברכות "ברוך מרחם על הארץ", "על הבריות", "משלם שכר טוב" און "פודה ומציל" ווייזט דער משגיח אז די גאנצע בריאה בענקט צוריק צום רבונו של עולם, אז זיין רחמנות און שכר איז לויטער חסד, און אז העכער פון שכר ועונש איז דא א הנהגה פון פדיון אפילו פאר די וואס זענען עס נישט ווערט.
דער משגיח עפנט מיט "ברוך מרחם על הארץ": דער אייבערשטער האט רחמנות אפילו אויף דער ערד, ווייל אלץ אין דער בריאה, אפילו צמחים און דומם, האט א תשוקה. די וועלט איז געבויט מיט חסד, דאס הייסט אהבה, און יעדע זאך ציט זיך צוריק צו איר מקום; א שטיקל ברויט בענקט אז מ'זאל עס עסן מיט א ברכה, און די הונדערט ברכות א טאג זענען קעגן שכחה. די ערד, די נידריגסטע זאך, האט די שטארקסטע תשוקה צו דינען דעם אייבערשטן, דערפאר הייסט זי ארץ, פון רצון; די דרכי ציון זענען אבלות ווייל קיינער טרעט נישט אויף זיי. אויך דוד המלך ווערט אנגערופן ארץ. ביי "מרחם על הבריות" לערנט ער אז ווער עס האט רחמנות, אזוי ווי רבי מיטן מייזל, איז מעורר רחמים למעלה. "משלם שכר טוב" איז א שבח אז דער אייבערשטער באצאלט וואס קיינער איז נישט ווערט. צום סוף ערקלערט ער "פודה ומציל" אלס א הנהגה העכער פון שכר ועונש, ביי יציאת מצרים, ביי מנשה'ס תשובה, און אינעם עקסטערן פסוק נאך דעם א-ב פון תהלים ל"ד.
סדר השיעור
-
0:00 די תשוקה אין דער גאנצער בריאה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז דער אייבערשטער איז מרחם אפילו אויף דער ערד, ווייל אלץ האט א תשוקה, אפילו צמחים ווי תמרים, ווייל די וועלט איז געבויט מיט חסד. יעדע זאך ציט זיך צוריק צו איר מקום; ברויט בענקט מ'זאל עס עסן מיט א ברכה, און די הונדערט ברכות א טאג היטן אפ פון דער שכחה וואס הערשט ביז הונדערט.
-
7:18 פארוואס די ערד הייסט ארץ שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח דערציילט אז דער מגיד האט געזען ווי א פייער טראגט ארויף דעם בעל שם טוב'ס עסן אין הימל, און ערקלערט אז די ערד, די נידריגסטע זאך, בענקט מערסטנס צוריק צום אייבערשטן: ארץ קומט פון רצון. די דרכי ציון זענען אבלות ווייל קיינער טרעט נישט אויף זיי, דערפאר בעטן מיר אז דער אייבערשטער זאל זיין מרחם על הארץ.
-
12:11 דוד המלך אלס ארץ; רחמנות אויף די בריות שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח מערקט אן אז דוד המלך, דער לעצטער פון די אושפיזין, ווערט אנגערופן ארץ, און ער ברענגט דעם בית יוסף'ס קשיא אויפן סוף פון דער ברכה בונה ירושלים, וואס ווערט פארענטפערט אז דוד איז ירושלים. דערנאך גייט ער איבער צו "מרחם על הבריות": מ'באקומט רעגן אין זכות פון די בהמות, און ער פרעגט וויאזוי א מענטש איז זוכה צו רחמים.
-
15:50 דעם מענטשנס כח למעלה; רבי און דאס קעלבל
דער משגיח פארגלייכט א מענטש צו א סוויטש-ברעט וואס יעדע זאך וואס ער טוט צינדט אן אין די העכערע וועלטן, אזוי ווי ביי נעגל וואסער אינעם רמח"ל'ס דרך ה'. ער דערציילט די גמרא פון רבי, וואס האט געליטן נאכדעם וואס ער האט אוועקגעשיקט א קעלבל וואס האט זיך באהאלטן ביי אים, און איז געהיילט געווארן ווען ער האט רחמנות געהאט אויף א מייזל: רחמנות למטה איז מעורר רחמנות למעלה.
-
19:56 משלם שכר טוב: שכר איז חסד
ביי "ברוך משלם שכר טוב ליראיו" ברענגט דער משגיח דעם חובות הלבבות און נשמת: א גאנץ לעבן פון מצוות קען נישט אפצאלן איין חסד, אפילו איין אטעם. ממילא איז יעדער שכר א מתנה; מיטן משל פון א שאפער וואס שטעלט זיך אפ ביי א רויטן ליכט און ערווארט נישט קיין באצאלונג, ווייזט ער אז דער אייבערשטער באצאלט אפילו פארן זיך אפהאלטן פון עבירות.
-
25:41 פודה ומציל און די צייט פון פדיון
דער משגיח רופט די וואכן פון חמשה עשר בשבט ביז שבועות א צייט וואס גייט ארויף, פול מיט ימים טובים, א צייט פון פדיון. ער ערקלערט אז חוץ פון שכר ועונש, די הנהגה מיט עבדים, האט דער אייבערשטער א העכערע הנהגה מיט זיינע קינדער, צו אויסלייזן די וואס זענען עס נישט ווערט, דאס איז די י"ג מדות של רחמים.
-
31:14 פדיון העכער פונעם סדר
דער משגיח ווייזט די הנהגה פון פדיון ביי יציאת מצרים, ווען דער אייבערשטער האט אויסגעלייזט די אידן טראץ דעם קטרוג ביי קריעת ים סוף, און ביי מנשה, וועמענס תשובה דער אייבערשטער האט מקבל געווען דורך א טונעל אונטערן כסא הכבוד. ער טראגט עס אריבער אויף די צייטן וואס זענען געווען באשטימט פאר משיח און דער מקטרג האט עס צעשטערט, און זאגט אז ביי דער צייט פון דער גאולה וועט דער אייבערשטער נישט קוקן אויפן מקטרג.
-
36:52 דער פסוק נאך דעם א-ב
דער משגיח ברענגט רב צדוק: תהלים ל"ד און תהלים כ"ה גייען לויטן א-ב, א סדר פון שכר ועונש, און יעדער ענדיגט זיך מיט אן עקסטערן פסוק פון פדיון וואס איז אויסער דעם סדר. ער ערקלערט "נתתי כפרך מצרים" דורך דעם מלאך וואס ווערט באשאפן פון אן עבירה און מוז האבן זיין תפקיד, וואס דער אייבערשטער שיקט אונטער צו א רשע אנשטאט דעם בעל תשובה; דאס איז דער סוד פון כפרות.
דער שיעור, אויסגעשריבן
די תשוקה אין דער גאנצער בריאה
דער משגיח טייטשט "ברוך מרחם על הארץ": דער אייבערשטער האט רחמנות אפילו אויף דער ערד, ווייל אלץ אין דער בריאה האט א תשוקה. נישט נאר בעלי חיים, נאר אויך צמחים בענקען איינס צום אנדערן; חז"ל דערציילן פון א טייטל-בוים וואס האט נישט געגעבן קיין פירות ווייל ער האט געבענקט צו א בוים אין יריחו. די וועלט איז געבויט מיט חסד, דאס הייסט אהבה, אזוי ווי "עולם חסד יבנה". א
יעדע זאך ציט זיך צוריק צו איר מקום, און בעיקר צום רבונו של עולם. אפילו א שטיקל ברויט בענקט מ'זאל עס עסן מיט א ברכה, וואס הייבט עס אויף. ער ברענגט דעם רמב"ם אז ברכות דערמאנען א איד אינעם אייבערשטן, און לייגט צו אז שכחה הערשט ביז הונדערט, דערפאר זענען דא הונדערט ברכות א טאג, אזוי ווי די גמרא אין חגיגה מאכט א חילוק צווישן הונדערט מאל חזרה און הונדערט און איינס. ג
פארוואס די ערד הייסט ארץ
דער מזריטשער מגיד האט געזאגט אז ער איז געווארן דער ממלא מקום פונעם בעל שם טוב ווייל ער האט געזען ווי א פייער טראגט ארויף דאס עסן פונעם בעל שם טוב אין הימל, צוריק צו זיין שורש.
אפילו די ערד, די נידריגסטע מדריגה, בענקט צוריקצוקומען; דער מדרש רבה זאגט אז זי הייסט ארץ ווייל זי האט געוואלט טאן דעם רצון פון איר באשעפער. וואס ווייטער א זאך, אלץ שטארקער די תשוקה. דערפאר זענען "דרכי ציון אבלות" (איכה א, ד), ווייל קיינער טרעט נישט אויף זיי, און מיר בעטן אז דער אייבערשטער זאל האבן רחמנות אויף דער ערד פון ירושלים. ד,ה
דוד המלך אלס ארץ; רחמנות אויף די בריות
דעם מענטשנס כח למעלה; רבי און דאס קעלבל
משלם שכר טוב: שכר איז חסד
ביי "משלם שכר טוב ליראיו" ברענגט דער משגיח דעם חובות הלבבות: א גאנץ לעבן איז נישט גענוג צו באצאלן פאר איין חסד, צי חיים, צי עסן, צי א פאר שיך. אין נשמת שטייט אז אפילו א מויל פול מיט שירה ווי דער ים קען נישט דאנקען פאר איין חסד, און פון "כל עמל האדם לפיהו" באצאלט די גאנצע מי נישט פאר וואס ער עסט. ס,ע,פ
ממילא איז יעדער שכר א מתנה: מיר זענען שולדיג, ער איז אונז גארנישט שולדיג. א שאפער באקומט נישט קיין געלט פארן זיך אפשטעלן ביי א רויטן ליכט, נאר א שטראף פארן אריבערפארן; דער אייבערשטער אבער באצאלט אפילו די וואס האלטן זיך אפ פון עבירות, און דערפאר, זאגט דער משגיח, דארף מען אים דאנקען.
פודה ומציל און די צייט פון פדיון
יעצט, זאגט דער משגיח, דארף א איד זיך איינטראכטן אין "ברוך פודה ומציל". פון חמשה עשר בשבט ביז שבועות גייען נישט אריבער פופצן טעג אן א יום טוב, און די צייט גייט ארויף צו "בחדש השלישי" (שמות יט, א), און דער חסד ווערט אלץ שטארקער. צ
פודה מיינט אויסלייזן איינעם וואס איז עס נישט ווערט. חוץ פון שכר ועונש, די הנהגה מיט עבדים, פירט זיך דער אייבערשטער מיט זיינע קינדער, "אם כבנים אם כעבדים", מיט חסד, און האלט זיך דאס רעכט צו טאן גוטס אפילו פאר די וואס זענען נישט ווערט; דאס זענען די י"ג מדות. אין ימי הדין רופן מיר זיי אן אין די סליחות, אבער די טעג זענען אליין רחמים. ק
פדיון העכער פונעם סדר
אזוי איז געווען ביי יציאת מצרים, וואס מ'לויבט אין אמת ויציב. ביי קריעת ים סוף האט דער מקטרג געטענהט אז די אידן האבן אויך געדינט עבודה זרה, ווי רש"י אויף שמות יד, כט ווייזט, פונדעסטוועגן האט דער אייבערשטער זיי אויסגעלייזט, "נתתי כפרך מצרים" (ישעיה מג, ג). אזוי אויך האט ער מקבל געווען מנשה'ס תשובה דורך א טונעל אונטערן כסא הכבוד, טראץ די מלאכים (סנהדרין קג.). ר,ת,ש,אא
צייטן וואס זענען געווען באשטימט פאר משיח האט דער מקטרג צעשטערט, און עס זענען געקומען שווערע גזירות, און די מלחמה וואס האט זיך אנגעהויבן אין 1914, וואס לויטן משגיח האט זיך נאך נישט געענדיגט. אבער ביים באשטימטן זמן, ווי דער רמב"ן שרייבט צום סוף פון פרשת האזינו, וועלן אידן אויסגעלייזט ווערן סיי מיט סיי אן תשובה, און דער אייבערשטער וועט נישט קוקן אויפן מקטרג, ווי א טאטע מיט א קינד. אג
דער פסוק נאך דעם א-ב
רב צדוק מערקט אן אז תהלים ל"ד גייט לויטן א-ב, א סדר וואו דער אייבערשטער היט די צדיקים, און "תמותת רשע רעה" (ל"ד, כ"ב) שליסט אים. דערנאך קומט אן עקסטער פסוק, "פודה ה' נפש עבדיו" (ל"ד, כ"ג): א הנהגה העכער פון סדר. אזוי ענדיגט זיך אויך תהלים כ"ה מיט "פדה אלקים את ישראל", און ירמיה זאגט "כי פדה ה' את יעקב". אד,אה,אב,או,אז
מראי מקומות
תורה
נביאים
כתובים
- א Tehillim 89:3 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 0:53
- ה Eichah 1:4 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 8:19
- נ Tehillim 145:9 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 17:57
- פ Koheles 6:7 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 20:12
- אב Tehillim 34:23 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 36:55
- אד Tehillim 34 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 36:55
- אה Tehillim 34:22 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 36:55
- או Tehillim 25:22 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 36:55
תלמוד בבלי
מדרש
זוהר און קבלה
ראשונים
אחרונים און חסידות
תפילה און פיוט
עיקרי הדברים
- 0:23 דער אייבערשטער האט רחמנות אפילו אויף דער ערד, ווייל יעדער חלק פון דער בריאה, אפילו צמחים און דומם, האט א תשוקה, און בעיקר א תשוקה צוריקצוקומען צום רבונו של עולם.
- 8:13 די ערד, די נידריגסטע מדריגה פון דער בריאה און די ווייטסטע פונעם אייבערשטן, האט די שטארקסטע תשוקה אים צו דינען; דערפאר הייסט זי ארץ, פון לשון רצון.
- 15:24 ווער עס האט רחמנות אויף די באשעפענישן פונעם אייבערשטן, איז מעורר אז דער אייבערשטער זאל האבן רחמנות אויף אים, אזוי ווי רבי'ס יסורים זענען אוועק ווען ער האט רחמנות געהאט אויף א מייזל.
- 20:21 קיינער קען נישט אפצאלן דעם אייבערשטן אפילו פאר איין חסד, ממילא איז יעדער שכר וואס ער גיט, אפילו פארן זיך אפהאלטן פון עבירות, לויטער חסד און א שבח פונעם אייבערשטן.
- 28:42 חוץ פון דער הנהגה פון שכר ועונש איז דא א העכערע הנהגה פון פדיון, וואו דער אייבערשטער לייזט אויס אפילו די וואס זענען עס נישט ווערט, אזוי ווי א טאטע מיט זיינע קינדער.
- 28:04 די צייט פון חמשה עשר בשבט ביז שבועות איז א צייט פון דער הנהגה פון פדיון, ווען די טעג אליין זענען טעג פון רחמים.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 8:24 פארוואס הייסט די ערד ארץ?
תירוץ: 8:27 ווייל זי האט א רצון צו טאן דעם רצון פון איר באשעפער; אלס דער נידריגסטער און ווייטסטער חלק פון דער בריאה איז איר תשוקה צוריקצוקומען די שטארקסטע.
-
קשיא: 13:04 וויאזוי קען די ברכה בונה ירושלים זיך ענדיגן מיט ירושלים, ווען די שורה פאר דעם רעדט פונעם כסא דוד, אז א ברכה דארף האבן סמוך לחתימתה מעין חתימה?
תירוץ: 14:06 דוד איז ירושלים, ממילא איז כסא דוד אליין דער מעין חתימה.
-
קשיא: 15:24 וויאזוי קען א מענטש זוכה זיין אז דער אייבערשטער זאל אויך האבן רחמנות אויף אים?
תירוץ: 15:36 דורך מעורר זיין למטה: ווער עס האט רחמנות אויף די בריות איז מעורר רחמנות אין הימל, אזוי ווי רבי מיטן מייזל.
-
קשיא: 38:34 פארוואס לייגט תהלים ל"ד צו א פסוק נאכדעם וואס דער א-ב איז שוין פארענדיגט?
תירוץ: 38:44 דער א-ב איז א סדר פון שכר ועונש; דער עקסטער פסוק, "פודה ה' נפש עבדיו", דריקט אויס דעם אייבערשטנס פדיון וואס איז העכער פון יעדן סדר.
מעשיות
-
7:18 דער מגיד און דעם בעל שם טוב'ס עסן
דער מזריטשער מגיד האט געזאגט אז ער איז געווארן דער ממלא מקום פונעם בעל שם טוב, כאטש עס זענען געווען גרויסע חברים, ווייל ער האט געזען ביים בעל שם טוב א זאך וואס די אנדערע האבן נישט געזען. ווען דער בעל שם טוב האט אריינגעלייגט א שטיקל עסן אין מויל, איז געקומען א פייער און האט עס ארויפגעטראגן אין הימל.
אין דער מעשה: דער מעזריטשער מגיד, דער הייליגער בעל שם טוב
-
17:52 רבי, דאס קעלבל און דאס מייזל
א קעלבל וואס מ'האט געפירט צו שחיטה איז צוגעלאפן צו רבי און זיך באהאלטן אונטער זיין טלית, און רבי האט געזאגט גיי, ווייל דערצו ביסטו באשאפן. דער משגיח לייגט צו אז דער שוחט איז משמע נישט געווען קיין גאנץ ערליכער איד, ווייל אנדערש וואלט די בהמה נישט אנטלאפן. דערנאך האט רבי געליטן דרייצן יאר, ביז איינמאל אין זיין הויז האט די דינסט געוואלט אוועקקערן א מייזל, און רבי האט געזאגט לאז עס, "ורחמיו על כל מעשיו"; דעמאלט זענען די יסורים אוועק פון אים.
אין דער מעשה: Rebbi (Rabbi Yehudah HaNasi)
געדאנקען
- 10:02 וואס ווייטער א זאך איז פונעם אייבערשטן, אלץ שטארקער איז איר תשוקה צוריקצוקומען, אזוי ווי צוויי מענטשן וואס האבן זיך ליב און זענען ווייט איינער פונעם אנדערן; ממילא האט די ערד, די נידריגסטע פארעם פון דער בריאה, די גרעסטע תשוקה.
- 5:22 די הונדערט ברכות א טאג שטעלן זיך קעגן דעם מלאך פון שכחה וועמענס שליטה גייט ביז הונדערט, בגימטריא סמ"ך-מ"ם, בשעת הונדערט און איינס איז בגימטריא מיכאל, וואו שכחה הערשט נישט.
- 10:35 די דרכי ציון זענען אבלות נישט נאר אלס א משל: די ערד פונעם וועג אליין בענקט אז אידן זאלן אויף איר טרעטן ווען זיי גייען ארויף קיין ירושלים צו טאן א מצוה.
- 20:05 דאס וואס דער אייבערשטער באצאלט שכר פאר מצוות איז אליין א חסד, ווייל דער מענטש איז אים אלץ שולדיג און ער איז דעם מענטש גארנישט שולדיג; דערפאר איז "משלם שכר טוב" א שבח פונעם אייבערשטן.
- 37:11 אין תהלים ל"ד און כ"ה שטייט דער א-ב פאר א באשטימטן סדר פון שכר ועונש, און דער עקסטער פסוק פון פדיון וואס קומט נאכדעם לערנט אז דעם אייבערשטנס פדיון שטייט העכער פון יענעם סדר.
- 41:17 דער מלאך וואס ווערט באשאפן פון אן עבירה מוז אויספירן זיין תפקיד, ממילא ווען א מענטש טוט תשובה שיקט אים דער אייבערשטער צו א רשע אנשטאט; דאס איז דער פשט פון "נתתי כפרך מצרים" און דער סוד פון כפרות.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 4:54 דער משגיח זאגט אז מ'זאל מאכן די הונדערט ברכות מיט כוונה, און זיך דערמאנען אז ס'איז דא א רבונו של עולם אויף דער וועלט.
- 25:17 דער משגיח זאגט אז מ'דארף שטארק דאנקען דעם רבונו של עולם וואס ער באצאלט אפילו די וואס האבן מורא פאר אים און טוען נישט קיין עבירות.
- 25:47 דער משגיח זאגט אז אין דער צייט דארף א איד זיך מער איינטראכטן ווי אין אנדערע צייטן אינעם גרויסן שבח פון "ברוך פודה ומציל".
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען דוד המלך, דער בעל התניא, דער הייליגער בעל שם טוב, דער מלאך מיכאל, דער מעזריטשער מגיד, דער רמב"ם, דער רמב"ן, מנשה, רבי יהודה הנשיא, רבי יוסף קארו, רבי משה חיים לוצאטו, רבי צדוק הכהן פון לובלין
ערכים י"ג מדות הרחמים, כפרות, סמאל, קטרוג, שכחה, שכר ועונש, תפקיד, תשוקה