שיר המעלות ... שמחתי באמרים לי
קאטאלאג: תפילה נומ׳ 30 פאקעט גייד ז׳ 50 אידיש 44 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דורכגייענדיג קאפיטל קכ"ב אין תהלים ערקלערט דער משגיח אז ירושלים איז געבויט פונקט ווי ירושלים של מעלה, זי פארבינדט יראת שמים מיט שלום, זי איז העכער פון מקום, זמן און חשבון, און אלע אידן הייסן ירושלים, דערפאר דארף א איד זיך אינטערעסירן אין אידן איבער דער גאנצער וועלט.
דער משגיח לערנט דורך קאפיטל קכ"ב אין תהלים פסוק נאך פסוק. "עומדות היו רגלינו בשעריך ירושלים" מיינט א מענטש וואס בלייבט שטיין פארכאפט ווען ער זעט די געבויטע שטאט, און אויך דעם זכות פון די וואס לערנען אין ירושלים, וואס דורך דעם געווינט מען די מלחמות. "הבנויה כעיר שחוברה לה יחדיו" מיינט אז ירושלים של מטה איז געבויט אקעגן ירושלים של מעלה, און דערפאר, זאגט ער, האט מען די געדרייטע געסלעך פון דער אלטער שטאט איבערגעבויט פונקט ווי פריער; אין קדושה איז גארנישט צופעליג, אזוי ווי דער נאמען טבריה און דער בנין פונעם מענטשליכן גוף האבן א טעם. די צוויי נעמען פון ירושלים, פון שם און פון אברהם, פארבינדן שלום מיט יראת שמים, לויט דעם חתם סופר אז ירושלים פארבינדט בין אדם למקום מיט בין אדם לחבירו. דארט הייבן זיך די שבטים אויף צו דער מדריגה פון יעקב, העכער פון מקום, זמן און חשבון. די מלכי בית דוד מעגן זיצן אין דער עזרה ווייל זיי זענען בטל. צום סוף לערנט ער פון "שאלו שלום ירושלים" אז א איד דארף זיך אינטערעסירן אין אידן אומעטום.
ענינים: ירושלים און דער כותל · אהבת ישראל און אחדות · תהלים
סדר השיעור
-
0:00 די שמחה וואס איז מקוים געווארן און פיס וואס בלייבן שטיין שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח עפנט מיט "שמחתי באומרים לי": דער חלום פון גלות ווערט מקוים ווען מ'שטייט אין ירושלים. ער ברענגט ר' שמשון רפאל הירש אז ווער עס זעט די געבויטע שטאט בלייבט שטיין, און די מפרשים אז די סאלדאטן געווינען מיטן זכות פון די וואס לערנען אין שערי ירושלים, און ער ווענדט עס אן אויף די וואס שרייען מ'זאל מגייס זיין ישיבה בחורים.
-
5:09 א שטאט וואס איז מחובר מיט ירושלים של מעלה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח זאגט צוויי פשטים אין "כעיר שחוברה לה יחדיו": די קדושה פון ירושלים שפארט אדורך די מחיצות אזוי אז די ארומיגע ערטער ווערן מחובר צו איר, און ירושלים של מטה איז געבויט אקעגן ירושלים של מעלה, וואו מיכאל איז דער כהן גדול. ער פארבינדט דאס מיט די הלכות ווי אזוי דער משכן און דער מקדש ווערן געבויט, און מיטן רמב"ם אז גאנץ ירושלים האט א דין מקדש.
-
9:37 פארוואס די אלטע שטאט איז איבערגעבויט געווארן ווי פריער שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח באשרייבט די אלטע שטאט נאך דער מלחמה פון ששת הימים, מיט אירע שמאלע געדרייטע געסלעך, און ווי דער וואס האט זי איבערגעבויט, א דייטשער איד מיט א חוש פאר היסטאריע, האט זי איבערגעבויט גאס ביי גאס ווי פריער כדי צו היטן איר אלטקייט. דער משגיח ערקלערט אז דער רבונו של עולם האט אים דאס אריינגעגעבן אין קאפ ווייל ירושלים מוז זיין ווי ירושלים של מעלה, און יעדער טוט די שליחות פונעם אויבערשטן.
-
14:48 אין קדושה איז גארנישט צופעליג שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם טעם פון דער גמרא פארוואס טבריה הייסט טבריה, "שטובה ראייתה", הגם חז"ל האבן געוואוסט אז דער רשע טיבעריוס האט זי אנגערופן נאך זיין נאמען, און דעם רמב"ם אז די סנהדרין וועט זיך צוערשט אומקערן קיין טבריה. דערנאך ערקלערט ער אז דער גוף פונעם מענטש, דער צלם אלקים פון רמ"ח אברים, האט א טעם פאר יעדן דריי, אזוי ווי דאס פנים איז א שם הוי"ה, און אזוי אויך די געסלעך פון ירושלים.
-
21:32 יראת שמים מחובר מיט שלום שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז ירושלים פארבינדט די נעמען פון צוויי צדיקים, שלם פון שם און יראה פון אברהם. ער ברענגט דעם חתם סופר אז אין געוויסע לענדער לייגט מען דעם דגש אויף עבודת השם און אין אנדערע נאר אויף זיין גוט צו מענטשן, און ירושלים האט ביידע, ווי די קומענדיגע פסוקים ווייזן: די שבטים גייען ארויף להודות לשם ה', און דארט זענען די כסאות למשפט.
-
25:54 די שבטים הייבן זיך אויף צום ארט פון יעקב שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט די גמרא אז ירושלים איז נישט נתחלק געווארן לשבטים. יעקב, וואס איז פארבונדן מיט שבת, איז דער שטאם און די שבטים זענען די צווייגן; ארץ ישראל איז דער ארט פון די שבטים און ירושלים דער ארט פון יעקב, דערפאר זענען די שבטים אויף יום טוב ארויפגעגאנגען און זענען דערהויבן געווארן העכער פון דער מדריגה פון א שבט.
-
29:42 העכער פון מקום, זמן און חשבון שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז ירושלים איז ווי אן הארכה פון הימל, וואו די געזעצן פון חשבון גייען נישט אן: קיינער האט קיינמאל נישט געזאגט צר לי המקום, מ'איז געשטאנען געדריקט און זיך געבוקט מיט פלאץ, און דער ארון האט נישט פארנומען קיין ארט. די "שבטי י-ה" טראגן דעם שם י-ה, וואס איז העכער פון מקום, זמן און חשבון.
-
32:50 די כסאות פון בית דוד שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט די משנה אז א מלך לא דן ולא דנין אותו, פון דער מעשה מיט ינאי המלך און שמעון בן שטח, אבער די מלכי בית דוד האבן געמעגט משפט'ן ווייל זיי זענען געווען ענוים און האבן זיך אויפגעשטעלט צום דין; אזוי אויך מעגן נאר זיי זיצן אין דער עזרה ווייל זיי זענען בטל צו איר. ער ערקלערט ביטול אלס א יסוד פון עבודה, און פארענטפערט די קשיא פונעם בריסקער רב אויף דער חתימה פון דער ברכה פון ירושלים: דוד איז ירושלים.
-
39:22 פרעגן אויפן שלום פון יעדן איד שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט "שאלו שלום ירושלים": די קדושה פונעם מקדש איז אין גאנץ ירושלים, און דער מדרש רופט אלע אידן ירושלים, דערפאר דארף א איד זיך אינטערעסירן אין די אידן אין רוסלאנד, אפריקע, איראק און תימן, אזוי ווי מ'זארגט זיך ווען א ברודער שרייבט נישט קיין בריוו. ער ענדיגט מיט "למען אחי ורעי" און "למען בית ה' אלקינו", א תפילה סיי אויפן ארט און סיי אויף די נשמות.
דער שיעור, אויסגעשריבן
די שמחה וואס איז מקוים געווארן
דער משגיח עפנט מיט "שמחתי באומרים לי": אין גלות האט זיך א איד געפרייט נאר צו הערן "בית ה' נלך", און יעצט איז דער חלום מקוים געווארן און ער שטייט מיט די פיס אין שערי ירושלים. ר' שמשון רפאל הירש, זאגט ער, גלייכט עס צו א מענטש וואס זעט פלוצלינג עפעס אזוי וואונדערליכס אז די פיס ווערן ווי צוגעטשעפעט. א,ב
די מפרשים זאגן אז די סאלדאטן געווינען מיטן זכות פון די וואס לערנען און דאווענען אין שערי ירושלים. דאס, זאגט דער משגיח, פארשטייען נישט די וואס שרייען מ'זאל מגייס זיין ישיבה בחורים.
מחובר מיט ירושלים של מעלה
אויף "ירושלים הבנויה כעיר שחוברה לה יחדיו" זאגט דער משגיח צוויי פשטים. איינס, יעדע קדושה שפארט אדורך די מחיצות, און די ארומיגע ערטער ווערן מחובר צו איר. צווייטנס, ווי די גמרא און רש"י ברענגען, איז ירושלים מיטן מקדש של מטה מכוון אקעגן דעם של מעלה, וואו מיכאל איז דער כהן גדול. דער משכן און דער מקדש ווערן געבויט לויט הלכות, און דער רמב"ם זאגט אז גאנץ ירושלים האט א דין מקדש לגבי כמה הלכות. ג,ד,ה,ו,י
די אלטע שטאט איבערגעבויט ווי פריער
פאר דער מלחמה פון ששת הימים, דערציילט דער משגיח, איז די אלטע שטאט געווען פרימיטיוו, מיט שמאלע געסלעך וואס דרייען זיך ווי די קישקעס. דער וואס האט זי איבערגעבויט, א דייטשער איד מיט א חוש פאר היסטאריע, האט זי געבויט גאס ביי גאס פונקט ווי פריער, כדי צו היטן איר אלטקייט פאר טוריסטן און פראפעסארן.
ער אליין האט נישט געוואוסט פארוואס, זאגט דער משגיח: דער רבונו של עולם האט אים עס אריינגעגעבן אין קאפ, ווייל אין קדושה איז אלעס פונקט ווי אין הימל. יעדער איינער, אפילו א נאר, טוט די שליחות פונעם אויבערשטן.
אין קדושה איז גארנישט צופעליג
דער משגיח ברענגט א דוגמא פון דער גמרא: טבריה הייסט אזוי ווייל זי איז טובה ראייתה. דער רמב"ם פסק'נט אז די סנהדרין וועט זיך צוערשט אומקערן קיין טבריה. רבי יוחנן, וואס האט געוואוינט דארט באלד נאכן חורבן, האט זיכער געוואוסט אז דער רשע טיבעריוס האט זי אנגערופן נאך זיך, אבער ער האט געוואוסט אז דער נאמען פון א הייליגע שטאט איז נישט סתם. כ,ל
פארוואס זשע זענען די געסלעך פון ירושלים געדרייט? דער מענטש איז באשאפן בצלם אלקים, בגימטריא רמ"ח, אקעגן די רמ"ח אברים, און יעדער אבר האט א טעם. דאס פנים אליין איז א שם הוי"ה: די צוויי אויגן זענען צוויי יודן און די נאז א וואו. די דאקטוירים ווייסן נישט פארוואס די קישקעס דרייען זיך, אבער א איד וואס לערנט פנימיות התורה ווייסט. אזוי איז ירושלים געבויט ווי די שטאט אין הימל. מ
יראת שמים מחובר מיט שלום
ירושלים פארבינדט צוויי נעמען פון צוויי צדיקים, ערקלערט דער משגיח: שם, דער ערשטער מלך, האט זי אנגערופן שלם, און אברהם האט זי אנגערופן יראה, ווי ס'שטייט אין מדרש. זי איז געבויט אויף יראת שמים צוזאמען מיט שלום. דער חתם סופר זאגט אז אין געוויסע לענדער לייגט מען דעם דגש אויף עבודת השם און אין אנדערע נאר אויף זיין גוט צו מענטשן; ירושלים האט ביידע, ווי די קומענדיגע פסוקים ווייזן: די שבטים גייען ארויף להודות לשם ה', און דארט זענען די כסאות למשפט. פ,ס,ע,צ,ק
די שבטים הייבן זיך אויף צו יעקב
די גמרא זאגט אז ירושלים איז נישט נתחלק געווארן לשבטים. דער משגיח ערקלערט אז יעקב, וואס איז פארבונדן מיט שבת, איז דער שטאם, און די שבטים זענען די צווייגן. ארץ ישראל האט די צוועלף נחלות; ירושלים איז דער ארט פון יעקב. אויף יום טוב האט יעדער שבט פארלאזט זיין פעלד, איז ארויפגעקומען און איז דערהויבן געווארן העכער פון א שבט, אן עדות אז אלע קומען פון יעקב. ר
העכער פון מקום, זמן און חשבון
די כסאות פון בית דוד
פרעגן אויפן שלום פון יעדן איד
אויף "שאלו שלום ירושלים" ברענגט דער משגיח דעם מדרש אז אלע אידן הייסן ירושלים. אזוי ווי מ'זארגט זיך ווען א ברודער אין אן אנדער מדינה שרייבט נישט, דארף א איד זיך אינטערעסירן אין די אידן אין רוסלאנד, אפריקע, איראק און תימן. דער פסוק ענדיגט מיט ביידע טעמים, "למען אחי ורעי" און "למען בית ה'": א תפילה סיי אויף די נשמות און סיי אויפן ארט. אח,אט,אי
מראי מקומות
תורה
נביאים
כתובים
- א Tehillim 122:1 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 0:23
- ב Tehillim 122:2 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 0:23
- ג Tehillim 122:3 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 5:56
- צ Tehillim 122:4 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 21:34, 30:13
- ק Tehillim 122:5 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 21:34
- אח Tehillim 122:6 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 40:20
- אי Tehillim 122:7-9 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 40:20
משנה
תלמוד בבלי
מדרש
זוהר און קבלה
ראשונים
אחרונים און חסידות
עיקרי הדברים
- 6:42 דער משגיח טייטשט "ירושלים הבנויה" אז ירושלים של מטה איז געבויט פונקט אקעגן ירושלים און דעם בית המקדש של מעלה.
- 13:47 ער לערנט אז יעדער ענין אין קדושה איז פונקט ווי אין הימל און האט א טעם, פון די געסלעך פון דער אלטער שטאט ביז דעם נאמען טבריה און דעם בנין פונעם מענטשליכן גוף.
- 21:34 ירושלים פארבינדט די צוויי נעמען וואס שם און אברהם האבן איר געגעבן, שלום און יראה, און ממילא פארבינדט זי בין אדם למקום מיט בין אדם לחבירו.
- 26:21 ירושלים איז נישט צעטיילט געווארן צו די שבטים; זי איז דער ארט פון יעקב, דער שטאם פון וועלכן די שבטים צווייגן זיך אויס, און ווען די שבטים קומען אהין ווערן זיי דערהויבן העכער פון זייער אייגענער מדריגה.
- 34:28 די מלכי בית דוד האבן געמעגט משפט'ן און זיצן אין דער עזרה ווייל זיי זענען געווען ענוים און בטל, אזוי אז זיי אליין זענען ירושלים.
- 40:20 וויבאלד אלע אידן הייסן ירושלים, מיינט "שאלו שלום ירושלים" אז א איד דארף זיך אינטערעסירן וואס טוט זיך מיט אידן אומעטום.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 2:58 מיט וועלכן זכות געווינען די וואס גייען אין מלחמה?
תירוץ: 3:21 מיטן זכות פון דער תורה און תפילה פון די וואס זיצן און לערנען אין די שערי ירושלים.
-
קשיא: 17:56 פארוואס זענען די געסלעך פון ירושלים אזוי געדרייט?
תירוץ: 18:37 ווייל ירושלים איז געבויט אקעגן ירושלים של מעלה, און אין קדושה האט יעדע פרט א טעם, אזוי ווי יעדער דריי אינעם מענטשליכן גוף.
-
קשיא: 34:23 פארוואס מעגן די מלכי בית דוד משפט'ן און זיצן אין דער עזרה, ווען אנדערע מלכים מעגן נישט?
תירוץ: 34:31 ווייל זיי זענען געווען ענוים און בטל, אזוי שטארק אז זיי אליין זענען ירושלים, און זייער זיצן דארט איז נישט קיין ביזיון.
-
קשיא: 37:05 ווי אזוי קען די ברכה פון ירושלים חותם זיין "בונה ירושלים" ווען לויטן נוסח אשכנז ענדיגט זי מיטן כסא דוד?
תירוץ: 38:36 דוד איז ירושלים, ממילא איז דער סוף וועגן דוד אליין דער סוף וועגן ירושלים.
מעשיות
-
10:34 דאס איבערבויען די אלטע שטאט גאס ביי גאס
נאך דער מלחמה פון ששת הימים, דערציילט דער משגיח, איז די אלטע שטאט געווען זייער פרימיטיוו, מיט שמאלע געסלעך וואס דרייען זיך ווי די קישקעס. דער וואס האט זי איבערגעבויט, א דייטשער איד מיט א חוש פאר היסטאריע, האט באשטאנען זי איבערצובויען פונקט ווי פריער, גאס ביי גאס מיט די זעלבע דרייען, כדי צו היטן די אלטקייט פון ירושלים פאר טוריסטן און פראפעסארן. דער משגיח זאגט אז ער אליין האט נישט געוואוסט פארוואס; דער רבונו של עולם האט אים דאס אריינגעגעבן אין קאפ.
-
33:34 ינאי המלך און שמעון בן שטח
דער משגיח דערציילט אז אן עבד פון ינאי המלך האט גע'הרג'עט, און מ'איז געקומען צו דער סנהדרין, וואו שמעון בן שטח איז געווען דער ראש. שמעון בן שטח האט געזאגט צו ינאי ער זאל זיך אויפשטעלן, ווייל א בעל דין דארף שטיין פארן בית דין, אבער ינאי האט נישט געוואלט אויפשטיין. פון דעמאלט אן, זאגט דער משגיח, איז געמאכט געווארן די הלכה אז א מלך לא דן ולא דנין אותו.
אין דער מעשה: ינאי המלך, שמעון בן שטח
געדאנקען
- 12:23 דער משגיח זעט אין דעם וואס מ'האט איבערגעבויט די געדרייטע געסלעך פון דער אלטער שטאט פונקט ווי פריער, צוליב היסטארישע טעמים, די הנהגה פונעם רבונו של עולם, כדי ירושלים של מטה זאל שטימען מיט ירושלים של מעלה.
- 17:30 דער טעם פון דער גמרא פארוואס טבריה הייסט טבריה ווייזט, לויטן משגיח, אז חז"ל האבן געוואוסט אז דער נאמען פון א הייליגע שטאט איז קיינמאל נישט צופעליג, אפילו ווען א רשע האט אים געגעבן.
- 22:31 ער טייטשט דעם נאמען ירושלים אלס א חיבור פון יראה און שלם, וואס דאס איז דער חיבור פון עבודת השם מיט שלום צווישן מענטשן וואס מ'טרעפט נישט אין קיין אנדער ארט.
- 27:26 עליה לרגל, לויטן משגיח, האט דערהויבן יעדן שבט פון זיין אייגענעם חלק צו דער מדריגה פון יעקב, דעם שטאם פונעם בוים, און דערפאר איז ירושלים קיינמאל נישט צעטיילט געווארן צווישן די שבטים.
- 32:01 דער משגיח פארבינדט די "שבטי י-ה" מיט די נסים פון ירושלים: ווייל זיי טראגן דעם שם י-ה, ווערן די שבטים דערהויבן העכער פון מקום, זמן און חשבון.
- 36:29 ער פארענטפערט די קשיא פונעם בריסקער רב אויף דער חתימה פון דער ברכה פון ירושלים, אז דוד איז ירושלים, ווייל די מלכי בית דוד זענען אזוי בטל צו איר אז זיי זענען די שטאט אליין.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אברהם אבינו, אהרן הכהן, דוד המלך, דער בריסקער רב, דער חתם סופר, דער מלאך מיכאל, טיבעריוס, ינאי המלך, יעקב אבינו, מלכי צדק, רבי יוחנן, רבי עקיבא, רבי שמשון רפאל הירש, שלמה המלך, שם, שמעון בן שטח
ערכים ביטול, עליה לרגל, צלם אלקים, רמ"ח אברים, שבטים, שם הוי"ה