שיר המעלות אליך נשאתי
קאטאלאג: תפילה נומ׳ 31 פאקעט גייד ז׳ 50 אידיש 43 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח לערנט דורך דעם קאפיטל תהילים "שיר המעלות אליך נשאתי את עיני", און ער ערקלערט וואס עס מיינט אז דער אויבערשטער אליין איז דער מבטח פון א איד, ווי אזוי א עבד קוקט נאר צו דער האנט וואס שלאגט אים, און פארוואס כלל ישראל שרייט צוויי מאל "חננו" פון דער בושה פונעם גלות.
דער משגיח לערנט "אליך נשאתי את עיני היושבי בשמים" אז דוד המלך רעדט פאר כלל ישראל אין גלות. ער ברענגט דעם בעל שם טוב אויף "והיה ה' מבטחו": מ'דארף טאן השתדלות, אבער דער מבטח מוז זיין דער אויבערשטער, נישט די געשעפט. צוויי מעשיות ווייזן עס, דער בעל שם טוב וואס האט געקלאפט ביי א גביר און ר' פנחס קאריצער וואס האט צוריקגעווארפן א מטבע, און דערמיט איז מתורץ רש"י פארוואס יוסף איז געזעסן נאך צוויי יאר אין תפיסה. "היושבי" מיינט מיין אייגענער גאט אין הימל, און דער בטחון טאר קיינמאל נישט אויפהערן. אזוי ווי עבדים קוקן צו דער האנט פון זייער האר, ווענדט זיך א איד מיט יסורים צו דעם וואס שיקט זיי. דורך דעם עין תלויה פון "חזיר מיער" ווייזט ער ווי אזוי דער גלות קען זיך איבערדרייען. דאס צווייטע "חננו" איז א געשריי פון הארצן, אזוי ווי "מהר מהר" און אליהו'ס "עננו עננו". צום סוף ערקלערט ער מיט ר' שמשון רפאל הירש אז דער גלות איז א שליחות צו די אומות, וואס אידן טראגן מיט שטאלץ טראץ זייער שפאט.
ענינים: בטחון · השגחה פרטית · תהלים
סדר השיעור
-
0:00 היושבי בשמים און דער בעל שם טוב אויף מבטח שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח עפנט דעם קאפיטל אז דוד המלך רעדט פאר די אידן אין גלות, און ער מערקט אן דעם עקסטערן יו"ד אין "היושבי" אלס א פאעטישע פארם. דערנאך ברענגט ער דעם בעל שם טוב אויף "והיה ה' מבטחו": דער בוטח, דער מבטח און די זאך וואס מ'האפט; מ'דארף טאן עפעס פאר פרנסה, אבער דער מבטח מוז זיין דער רבונו של עולם, נישט די געשעפט.
-
4:14 דער בעל שם טוב, ר' פנחס קאריצער און יוסף מעשה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח דערציילט ווי דער בעל שם טוב האט אין זיינע יונגע יארן איין מאל געקלאפט ביי א גביר און איז אוועקגעגאנגען, ווייל ער האט שוין געטאן זיין השתדלות, און ווי ר' פנחס קאריצער האט צוריקגעווארפן א מטבע און דערנאך באקומען די מטבע פון א גביר. מיט דעם ביאלער רבי'ס הערה און מיט רש"י אויף יוסף'ס צוויי עקסטערע יאר אין תפיסה ערקלערט ער אז פון א צדיק ווי יוסף פארלאנגט מען מער.
-
9:46 מיין אייגענער גאט אין הימל; בטחון אן אויפהער שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז "היושבי" איז נישט נאר א צירונג: כלל ישראל זאגט "מיין יושב בשמים", א פערזענליכער גאט מיט השגחה פרטית, און דערפאר פילט א איד זיך זיכער. פונעם הפסק נאך "עיני" און פון די טעמים לערנט ער אז דער בטחון פון א איד דארף גיין כסדר, אפילו נאכדעם וואס ער האט געטאן זיינס און אפילו ווען לויטן שכל איז נישטא קיין האפענונג.
-
13:03 די אויגן פון עבדים צו דער האנט פון זייער האר שטייט אינעם קאטאלאג
אויף "הנה כעיני עבדים" ערקלערט דער משגיח אז "עד שיחננו" בעט א מתנת חנם, און ער ברענגט דעם רד"ק: א עבד וואס זיין האר שלאגט אים קען נאר האפן אז די זעלבע האנט זאל אויפהערן און אים מוחל זיין. אזוי ווענדט זיך א איד מיט יסורים צום רבונו של עולם וואס שיקט זיי; מיט "אם כבנים אם כעבדים" און דעם קדושת לוי בעט כלל ישראל מ'זאל זיי ווידער באהאנדלען ווי קינדער.
-
17:35 דער עין תלויה פון חזיר מיער שטייט אינעם קאטאלאג
בדרך דרש ברענגט דער משגיח "יכרסמנה חזיר מיער" מיט דעם אויפגעהויבענעם עין, און רש"י אז דער חזיר פונעם וואלד איז מלכות רומי, וואס איז משחית ווען עס ווערט נגזר א פורענות אויף ישראל. אויב אידן זענען זוכה ווערט דער עין אן אלף און דער וואלד-חזיר ווערט א הילפלאזע באשעפעניש פונעם טייך; ער פארבינדט עס מיט "כתנות אור" מיט אן אלף אין רבי מאיר'ס תורה, און מיט דער בקשה "חננו ה' חננו".
-
24:07 דער בזיון פונעם גלות און דאס צווייטע "מהר" שטייט אינעם קאטאלאג
אויף "כי רב שבענו בוז" שילדערט דער משגיח דעם בזיון פון די אומות, די לערע אז אידן זענען פארשאלטן צו וואנדערן און וועלן קיינמאל נישט האבן ירושלים, וואס דאס, זאגט ער, שטעקט הינטער דעם טומל ארום ירושלים. דערנאך פרעגט ער ווי אזוי מ'מעג זאגן צוויי מאל "מהר מהר", ווען די אנשי כנסת הגדולה, צווישן זיי נביאים, האבן אפגעמאסטן יעדעס ווארט, און ער ברענגט א ביישפיל פון אן "אוי" וואס מ'שרייט ארויס אינמיטן דאווענען.
-
28:35 א געשריי פון הארצן: "שנעל, שנעל" און "עננו עננו" שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט א משל פון א קינד אינדרויסן וואס זעט א טייגער און שרייט "טאטע, שנעל!" און נאכאמאל "שנעל!": דאס צווייטע מאל לייגט גארנישט צו, ס'איז א רעפלעקס אזוי ווי "אוי" ביי א קלאפ. אזוי איז דאס צווייטע "מהר" און דאס צווייטע "חננו" אן אינערליכער געשריי, און ער ווייזט דאס זעלבע פון דער גמרא אין תענית אויף אליהו'ס "עננו עננו", וואו דאס צווייטע ווארט איז דער געשריי.
-
32:39 אויסשטעלן די באק; זאט מיט שפאט שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט א ווארט פון א שפעטערדיגן מחבר אויף "יתן למכהו לחי ישבע בחרפה": ווען דער געשלאגענער שטעלט אויס זיין באק, איז דער מכה זאט מיט דער חרפה און הערט אויף צו שלאגן. אזוי זאגט כלל ישראל אז ער איז שוין זאט מיט דער בושה פונעם גלות, "רבת שבעה לה נפשנו", דער שפאט פון די רואיגע אומות און דער בוז צו דער טויב וואס האט נישט מיט וואס זיך צו באשיצן.
-
35:51 דער גלות אלס שליחות; שטאלצע בעטלער שטייט אינעם קאטאלאג
לויט ר' שמשון רפאל הירש ערקלערט דער משגיח אז אידן זענען אין גלות אין דינסט פונעם רבונו של עולם, צו זיין א ליכט פאר די אומות; ביי שלמה המלך זענען די אומות געקומען צו זיי, און היינט, ווייל מ'איז נישט זוכה געווען, מוזן אידן גיין צו די אומות, אזוי ווי ער ברענגט פונעם חתם סופר און פון דער גמרא. אין דעם דינסט טראגן זיי בזיון, אבער זיי האלטן זייער שטאלץ און בטחון, און מ'שפאט פון זיי "שטאלצע בעטלער", ביז דער אויבערשטער וועט זיי צוריקברענגען קיין ציון.
דער שיעור, אויסגעשריבן
היושבי בשמים און דער בעל שם טוב אויף מבטח
דער בעל שם טוב, ר' פנחס קאריצער און יוסף
כדי דאס צו ווייזן דערציילט דער משגיח ווי דער בעל שם טוב האט אין זיינע יונגע יארן געדארפט פרנסה, איין מאל געקלאפט ביי א גביר, און ווען מ'האט נישט געעפנט איז ער אוועקגעגאנגען. ווען דער גביר האט אים דעריאגט, האט ער געזאגט אז יעדער טוט השתדלות לויט זיין מדריגה; ער האט געקלאפט, און דאס איז געווען זיינס.
דערמיט איז מתורץ רש"י, אז יוסף איז געזעסן נאך צוויי יאר אין תפיסה ווייל ער האט זיך פארלאזט אויפ'ן שר המשקים. דער משגיח דערציילט ווי ר' פנחס קאריצער, הונגעריג, האט צוריקגעווארפן א מטבע, און באלד האט א גביר אים זי געגעבן; דער ביאלער רבי האט געזאגט אז מיר דארפן זי אויפהייבן און דאנקען דעם אויבערשטן. אלע טוען דאך השתדלות, פארוואס איז יוסף באשטראפט געווארן? ווייל פון א צדיק ווי יוסף פארלאנגט מען מער: ער האט בכלל נישט געדארפט רעדן צום שר המשקים. ג
מיין אייגענער גאט אין הימל
צוריק צום קאפיטל זאגט דער משגיח אז "היושבי" מיינט "מיין" יושב בשמים: כלל ישראל האט זיין אייגענעם גאט וואס היט אים מיט השגחה פרטית, און דערפאר פילט ער זיך זיכער. פונעם הפסק נאך "עיני" לערנט ער אז דער בטחון דארף גיין כסדר, אפילו נאכדעם וואס מ'האט געטאן זיינס, און אפילו ווען לויטן שכל איז נישטא קיין האפענונג. א
די אויגן פון עבדים צו דער האנט פון זייער האר
דער עין תלויה פון חזיר מיער
דער בזיון פונעם גלות און דאס צווייטע "מהר"
א געשריי פון הארצן
דער משגיח ברענגט א משל: א קינד אינדרויסן זעט א טייגער און שרייט "טאטע, שנעל!", און נאכאמאל "שנעל!". דאס צווייטע מאל איז נישט מסביר גארנישט, ס'איז א רעפלעקס, אזוי ווי "אוי" ביי א קלאפ. אזוי איז דאס צווייטע "מהר" אן אינערליכער געשריי, נישט קיין הוספה אויפ'ן נוסח.
זאט מיט שפאט
דער משגיח ברענגט א שפעטערדיגן מחבר אויף "יתן למכהו לחי": ווען דער געשלאגענער שטעלט אויס זיין באק, ווערט דער מכה זאט מיט דער חרפה און הערט אויף. אזוי זאגט כלל ישראל "רבת שבעה לה נפשנו", מיר זענען שוין זאט מיט בושה: דער שפאט פון די רואיגע אומות און דער בוז צו דער טויב, וואס האט נישט מיט וואס זיך צו באשיצן. צ,ק
דער גלות אלס שליחות; שטאלצע בעטלער
דער משגיח ברענגט ר' שמשון רפאל הירש, אז א איד אין גלות דינט דארט דעם רבונו של עולם און האט א תפקיד, מפרסם צו זיין שם שמים. ביי שלמה המלך זענען די אומות געקומען זען זיין חכמה, ווייל אידן זענען באשאפן געווארן צו זיין אן אור לגוים, צו ברענגען אמונה, תורה און יושר. ר
ווייל מ'איז נישט זוכה געווען, מוזן אידן היינט גיין צו די אומות. דער משגיח ברענגט דעם חתם סופר אויף דער בקשה אז מ'זאל אונז צוזאמנעמען פון די גוים, און די גמרא אז אידן זענען פארטריבן געווארן כדי עס זאלן צוקומען גרים. ש
אין דעם דינסט טראגן זיי בזיון, אבער זיי פארלירן נישט זייער שטאלץ, אמונה און בטחון, און די אומות שפאטן פון זיי "שטאלצע בעטלער". דאס, זאגט דער משגיח, איז די בושה פון וואס דער קאפיטל שרייט, ביז דער אויבערשטער וועט זיי ברענגען קיין ציון.
מראי מקומות
תורה
נביאים
כתובים
- א Tehillim 123:1 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 0:11, 9:53
- ה Tehillim 123:2 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 13:15
- ט Tehillim 80:14 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 17:48
- נ Tehillim 123:3 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 21:30, 24:11
- צ לכאורה Eichah 3:30 מפתח אינעם אויסשרייב: 32:41
- ק Tehillim 123:4 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 32:41
תלמוד בבלי
מדרש
ראשונים
אחרונים און חסידות
תפילה און פיוט
אנדערע
עיקרי הדברים
- 3:36 לויט דעם בעל שם טוב דארף א מענטש טאן השתדלות, אבער דער אויבערשטער אליין דארף זיין זיין מבטח, נישט די געשעפט.
- 6:04 יוסף איז געבליבן נאך צוויי יאר אין תפיסה פאר'ן זיך פארלאזן אויף דעם שר המשקים, ווייל פון א צדיק אויף זיין מדריגה פארלאנגט מען מער.
- 10:26 "היושבי בשמים" דריקט אויס אז יעדער איד האט זיין אייגענעם גאט אין הימל וואס היט אים מיט השגחה פרטית, און דאס גיט אים זיכערקייט.
- 15:08 אזוי ווי א עבד וואס זיין איינציגע האפענונג איז דער האר וואס שלאגט אים, אזוי ווענדט זיך א איד מיט יסורים צום רבונו של עולם וואס שיקט זיי, און בעט ער זאל אים חונן זיין.
- 30:06 ווערטער וואס ווערן איבערגעחזרט אין תפילה, "מהר מהר" און דאס צווייטע "חננו", זענען אן אינערליכער געשריי, א רעפלעקס פון איינעם וואס קען שוין מער נישט אויסהאלטן, און נישט קיין הוספה אויפ'ן נוסח.
- 36:04 אידן זענען געגאנגען אין גלות אין דינסט פונעם רבונו של עולם, אריינצוברענגען אמונה און מידות טובות צו די אומות, און זיי פארלירן נישט זייער שטאלץ און זייער בטחון טראץ דעם שפאט פון די גוים.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 8:39 אויב יעדער דארף טאן השתדלות, פארוואס איז יוסף באשטראפט געווארן מיט נאך צוויי יאר אין תפיסה פאר'ן בעטן דעם שר המשקים ער זאל אים העלפן ארויסקומען?
תירוץ: 9:06 יוסף איז געווען העכער פון דעם; פון אזא צדיק, ביי וועמען דער אויבערשטער איז באמת געווען דער מבטח, האט מען ערווארט אז ער זאל בכלל נישט רעדן צום שר המשקים.
-
קשיא: 14:48 וואס קען א עבד וואס ווערט געשלאגן פון זיין האר האפן?
תירוץ: 14:58 קיינער פון אינדרויסן קען אים נישט ראטעווען פון זיין אייגענעם האר, דערפאר זענען זיינע אויגן געווענדעט צו דער האנט וואס שלאגט אים, אז זי זאל אויפהערן און אים מוחל זיין.
-
קשיא: 17:59 פארוואס איז דער עין פון "מיער" אויפגעהויבן און הענגט?
תירוץ: 21:30 אויב אידן זענען זוכה קען דער עין ווערן אן אלף, און דער משחית'דיגער חזיר פונעם וואלד ווערט א באשעפעניש פונעם טייך וואס קען קיין שלעכטס נישט טאן.
-
קשיא: 26:55 ווי אזוי מעג מען זאגן צוויי מאל "מהר", ווען די אנשי כנסת הגדולה, צווישן זיי נביאים, האבן אפגעוואוגן יעדעס ווארט פון דער תפילה?
תירוץ: 29:13 דאס צווייטע "מהר" איז נישט קיין הוספה אויף זייער נוסח, נאר א רעפלעקס, אן אינערליכער געשריי, אזוי ווי א קינד וואס שרייט נאכאמאל "שנעל!" ווען א טייגער קומט אן.
-
קשיא: 31:09 וואו זעט מען אין פסוק אז אליהו האט געגעבן א געשריי?
תירוץ: 31:22 אין "עננו עננו": דאס צווייטע "עננו" לייגט נישט צו קיין טייטש, עס איז אליין דער געשריי.
-
קשיא: 31:59 פארוואס זאגט דער פסוק נאכאמאל "חננו"?
תירוץ: 32:03 דאס צווייטע "חננו" איז א געשריי, א רעפלעקס פון איינעם וואס קען שוין מער נישט אויסהאלטן די בושה פונעם גלות.
מעשיות
-
4:14 דער בעל שם טוב קלאפט איין מאל
דער בעל שם טוב האט אין זיינע יונגע יארן, איידער ער איז נתגלה געווארן, געדארפט האבן פרנסה, און ער איז געגאנגען צו א גביר'ס הויז און געקלאפט אויף דער טיר. דער גביר האט זיך א ביסל פארזאמט, און ביז ער האט געעפנט איז דער בעל שם טוב שוין געווען ווייט אוועק. ער איז אים נאכגעלאפן און געפרעגט פארוואס ער האט געקלאפט און פארוואס ער האט נישט געווארט. דער בעל שם טוב האט געענטפערט אז יעדער דארף טאן השתדלות לויט זיין מדריגה; ער האט שוין געטאן זיין השתדלות מיט'ן קלאפן, און ווייל מ'האט נישט געעפנט איז ער אוועקגעגאנגען.
אין דער מעשה: דער הייליגער בעל שם טוב
-
6:43 ר' פנחס קאריצער און די מטבע
ר' פנחס קאריצער איז געווען זייער הונגעריג, ער האט נישט געגעסן אפשר א טאג צוויי, און ער איז געגאנגען אין בית המדרש לערנען. אויפ'ן וועג האט ער געזען א מטבע אויף דער ערד און זיך איינגעבויגן, נאכדעם האט ער זיך געכאפט אז ער דארף האבן בטחון אין רבונו של עולם, און ער האט די מטבע צוריק אראפגעווארפן און איז ווייטער געגאנגען. א פאר מינוט שפעטער איז אריינגעקומען א גביר אין בית המדרש, צוגעגאנגען צו ר' פנחס און געזאגט אז ער האט געפונען די מטבע אויפ'ן וועג און באשלאסן עס צו געבן א איד וואס לערנט און וואס געפעלט אים. דער ביאלער רבי, וואס פלעגט עס איבערזאגן, האט געזאגט אז מיר זענען נישט אויף יענער מדריגה: ווער עס געפינט א מטבע דארף זי אויפהייבן און דאנקען דעם רבונו של עולם וואס האט עס מזמן געווען מיט השגחה פרטית.
אין דער מעשה: Reb Pinchas of Koretz, דער ביאלער רבי
געדאנקען
- 3:36 לויט דעם בעל שם טוב מאכט דער משגיח א חילוק צווישן דעם בוטח, דעם מבטח אויף וועמען ער פארלאזט זיך, און די זאך וואס ער האפט: די געשעפט איז נאר א לבוש פון השתדלות, דער מבטח מוז זיין דער אויבערשטער.
- 10:26 דעם עקסטערן יו"ד פון "היושבי" לערנט ער ווי "מיין" יושב בשמים: יעדער איד האט זיין אייגענעם גאט וואס האט מיט אים צו טאן מיט השגחה פרטית.
- 14:58 דורך דעם רד"ק ווייזט דער משגיח אז א עבד וואס ווערט געשלאגן קוקט צו דער זעלבער האנט וואס שלאגט אים, ווייל קיינער אנדערש קען אים נישט ראטעווען פון זיין האר; אזוי ווענדט זיך א איד מיט יסורים צו דעם וואס שיקט זיי.
- 21:30 דעם אויפגעהויבענעם עין פון "חזיר מיער" לערנט ער ווי א האפענונג אז דער עין וועט ווערן אן אלף, און דער משחית'דיגער וואלד-חזיר פון רומי וועט ווערן א הילפלאזע באשעפעניש פונעם טייך, אזוי ווי "כתנות אור" מיט אן אלף וואס איז מתקן דעם חטא פון אדם הראשון.
- 27:32 א ווארט וואס ווערט איבערגעחזרט אין תפילה, וואס די אנשי כנסת הגדולה וואלטן נישט צוגעלייגט, איז נישט קיין טייל פונעם נוסח נאר א רעפלעקס, אן אינערליכער געשריי, אזוי ווי דאס צווייטע "שנעל" פון א קינד אדער אליהו'ס צווייטע "עננו".
- 33:06 אויסשטעלן די באק פאר'ן מכה ווערט געלערנט אלס א וועג צו פארענדיגן די קלעפ: דער מכה ווערט זאט מיט דער חרפה, און כלל ישראל בעט אז ער איז שוין זאט מיט בושה.
- 38:04 ווייל אידן זענען נישט זוכה געווען אז די אומות זאלן קומען צו זיי ווי ביי שלמה המלך, מוזן זיי ארויסגיין צו די אומות אין גלות, און אזוי טייטשט דער חתם סופר די בקשה אז מ'זאל אונז צוזאמנעמען פון די אומות.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 3:59 דער משגיח זאגט אז מ'דארף טאן עפעס פאר פרנסה, אבער דער רבונו של עולם דארף זיין דער מבטח, און בשעת מ'טוט השתדלות דארף מען וויסן אז דער אויבערשטער וועט העלפן.
- 8:01 בשם דעם ביאלער רבי זאגט דער משגיח אז ווער עס געפינט א מטבע דארף זי אויפהייבן און דאנקען דעם רבונו של עולם וואס האט עס מזמן געווען מיט השגחה פרטית.
- 11:49 דער משגיח זאגט אז דער בטחון פון א איד דארף זיין כסדר, און אפילו נאכדעם וואס ער האט געטאן זיינס דארף ער ווייטער האבן בטחון.
- 15:48 דער משגיח זאגט אז ווען א איד האט יסורים דארף ער נישט זוכן עצות ווי אזוי זיך צו באפרייען, נאר זיך ווענדן צום רבונו של עולם וואס שיקט אים די יסורים, אז ער זאל אים חונן זיין.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אדם הראשון, אליהו הנביא, דוד המלך, דער ביאלער רבי, דער הייליגער בעל שם טוב, דער חתם סופר, דער רד"ק, דער שר המשקים, יוסף הצדיק, עשו, רבי מאיר, רבי פינחס קאריצער, רבי שמשון רפאל הירש, רש"י, שלמה המלך
ערכים אנשי כנסת הגדולה, בטחון, השגחה פרטית, השתדלות, כתנות אור