ר”ה שחל בשבת - Developing a Relationship with our Advocate
קאטאלאג: ZMANIM (English) ראש השנה נומ׳ 4 פאקעט גייד ז׳ 62 תשס"ג (2002–03) ענגליש 38 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט אז ווען ראש השנה פאלט אויס שבת און מ'בלאזט נישט שופר, ווערט דער שבת אליין דער מליץ יושר פון כלל ישראל, און דערפאר דארף מען פאר ראש השנה זיך איבערבעטן מיט'ן שבת און אים לערנען היטן ווי עס דארף צו זיין.
דער משגיח עפנט מיט א משל, וואס ער האט צוגעפאסט פון א ספר וואו עס ווערט געברענגט א דרשה אויף א ראש השנה וואס איז אויסגעפאלן שבת: א געטרייער קנעכט פון א מלך שטארבט, און זיין זון ווערט געשיקט צו גראבן אידלשטיינער פאר'ן מלך, אבער ער פארלאזט זיין ארבעט. יעדעס יאר בעט פאר אים דער פינאנץ מיניסטער, אבער איין יאר איז דער מיניסטער נישטא און די בת מלך, וואס ער האט באליידיגט, נעמט זיין פלאץ; א חכם הייסט אים בעטן מחילה, און זי בעט פאר אים. דער משגיח ערקלערט: דער מלך איז דער אייבערשטער, די אידלשטיינער זענען תורה און מצוות, דער שטענדיגער מליץ איז דער שופר, און ווען ראש השנה איז שבת בעט דער שבת, דעם מלכ'ס טאכטער און אונזער קרוב. וויבאלד מ'האט דעם שבת באליידיגט, דארף מען זיך מיט איר איבערבעטן: לערנען הלכות שבת, היטן דאס רעדן שבת, און אנפילן דעם שבת מיט קדושה און שמחה, וואס ער באלויכטעט מיט צוויי מעשיות פון צדיקים. צום סוף מוטיגט ער מ'זאל זיך מקבל זיין א נייע הנהגה אין שבת פאר דעם יאר.
ענינים: ראש השנה · קדושת שבת · שמירת שבת און אירע הלכות
סדר השיעור
-
0:00 משל פון מלך, די אידלשטיינער און די בת מלך מעשה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח דערציילט א משל פון א געטרייען קנעכט'ס זון וואס ווערט געשיקט צו גראבן אידלשטיינער פאר'ן מלך, ער פארלאזט די ארבעט און יעדעס יאר ראטעוועט אים דער פינאנץ מיניסטער, ביז איין יאר דארף די בת מלך וואס ער האט באליידיגט אים משפטן, און א חכם הייסט אים בעטן מחילה. ער זאגט אז ער האט עס צוגעפאסט פון א דרשה אין א ספר פאר א ראש השנה וואס איז אויסגעפאלן שבת.
-
9:26 דער נמשל: דער שופר אלס אונזער מליץ שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח טייטשט אפ דעם משל: דער מלך איז דער אייבערשטער, דער באליבטער קנעכט זענען די אבות, די אידלשטיינער זענען תורה און מצוות וואס אידן דארפן ארויסברענגען אויף דער וועלט, און דער גוטער מיניסטער איז דער שופר, וואס יעדעס קול דערפון איז א בקשה אויף מחילה צוזאמען מיט דער תשובה פון אידישן הארץ.
-
12:36 ווען ראש השנה איז שבת, בעט דער שבת שטייט אינעם קאטאלאג
ווען ראש השנה איז שבת און מ'בלאזט נישט שופר, נעמט דער שבת, דעם מלכ'ס טאכטער און דעם אידנ'ס קרוב דורך דער נשמה יתירה, איבער דעם משפט; דער משגיח ברענגט פון ספרים אז די ראשי תיבות פון "תקעו בחדש שופר" זענען שבת. אבער וויבאלד אידן האבן באליידיגט דעם שבת, הייסט זיי די תורה הקדושה, דער חכם פונעם הויף, טון תשובה, בעטן מחילה ביים שבת און צוזאגן אים צו היטן.
-
18:11 זיך איבערבעטן מיט'ן שבת: לערנען הלכות שבת שטייט אינעם קאטאלאג
וויבאלד דעם ראש השנה וועט בעטן דער שבת און נישט דער שופר, זאגט דער משגיח אז מ'דארף פריער זיין גוט מיט'ן שבת. ער פרעגט צי מ'היט טאקע שבת: אן וויסן די אסאך שווערע הלכות, ווי די ל"ט מלאכות, בורר און מוקצה, פאלט מען זיכער אריין, דערפאר דארף מען זיך מקבל זיין צו לערנען הלכות שבת ביז מ'ווערט א בקי.
-
21:46 מער ווי די איסורים: הייליגע דיבורים און מנוחה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז זיך אפהאלטן פון איסורים איז נישט גענוג: שבת איז א יום מנוחה וקדושה. וויבאלד דער אייבערשטער האט באשאפן די וועלט אין זעקס טעג מיט דיבור, רוט מען שבת דורך מאכן די דיבורים הייליגער; שבת איז נישט צו שלאפן און ליינען די צייטונג נאר פאר קדושה און תפילה, און ווען א איד גיט הנאה דעם שבת, גיט דער שבת אים צוריק.
-
25:58 דעם פריץ'ס שליטן אין זומער און נשמת מעשה
דער משגיח דערציילט פון א פריץ וואס האט אויסגעשפרייט צוקער אויף א פעלד כדי צו פארן מיט א שליטן אין אויגוסט; א חסיד האט דערציילט זיין רבי'ן ווי דער פריץ גענוסט די וועלט, און דער רבי האט געענטפערט אז עס גלייכט זיך נישט צו זיין תענוג ביים זאגן נשמת שבת אינדערפרי. ער שטעלט אקעגן מענטשן וואס קלאגן אז שבת איז לאנגווייליג, מיט א איד וואס היט שבת און באקומט צוריק א תענוג העכער פון יעדע הנאה פון דער וועלט.
-
30:41 רבי משה לייב סאסובער ביי דעם פריץ'ס סעודה מעשה
דער משגיח דערציילט פון רבי משה לייב סאסובער, וואס איז געגאנגען צו די פריצים אויסלייזן אידן וואס זענען איינגעזעצט געווארן פאר נישט באצאלן די דירה געלט; ביי א פריץ'ס סעודה אויף א תענית האט דער ריח פון א טייערן מאכל אים געשטעלט אין סכנה, און ער האט זיך געראטעוועט מיט געדענקען זיין תענוג ביים זאגן נשמת שבת. דער משגיח ענדיגט אז שבת איז דער פרייליכסטער טאג, אבער נאר פאר דעם וואס היט אים ווי עס דארף צו זיין.
-
33:55 א נייע קבלה אין שבת פאר דעם יאר שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח מוטיגט צו היטן שבת אלס דעם טאג פון דעם אייבערשטנ'ס שמחה מיט זיין בריאה, און ברענגט פון ספרים אז ראש השנה זאל יעדער זיך מקבל זיין א נייע הנהגה; ער שלאגט פאר אז זי זאל זיין אין שבת, כדי מ'זאל קענען זאגן צום אייבערשטן "רצה במנוחתנו". ער מערקט אן אז דעם יאר הערשט דער שבת, מיט ראש השנה, סוכות און צוויי שבתים חנוכה, און ענדיגט מיט א ברכה אויף דעם יום שכולו שבת.
דער שיעור, אויסגעשריבן
משל פון מלך, די אידלשטיינער און די בת מלך
דער משגיח עפנט מיט א משל. א מלך האט ליב געהאט א געטרייען קנעכט, און נאך דעם קנעכט'ס פטירה האט ער ווייטער געטון חסד מיט זיינע קינדער. איין זון איז געשיקט געווארן קיין א ווייט לאנד צו גראבן אידלשטיינער פאר'ן מלך, מיט א גרויסן שכר, אבער ער האט פארלאזט די ארבעט. יעדעס יאר, ביים טאג פון חשבון, האט זיין פריינט אין הויף, דער פינאנץ מיניסטער, געבעטן פאר אים און צוגעזאגט אז ער וועט זיך פארבעסערן.
איין יאר איז דער מיניסטער נישט געווען דא, און די בת מלך, א קרובה וואס ער האט באליידיגט און אראפגעווארפן פון די טרעפ, האט איבערגענומען. א חכם פונעם הויף האט אים געהייסן פאלן צו אירע פיס, וויינען און צוזאגן אז ער וועט זי מער נישט באליידיגן; ער האט אזוי געטון, זי האט געבעטן פאר אים, און ער האט באקומען נאך א יאר. דער משגיח זאגט אז ער האט דעם משל צוגעפאסט פון א דרשה אין א ספר אויף א ראש השנה וואס איז אויסגעפאלן שבת.
דער שופר אלס אונזער מליץ
דער משגיח טייטשט אפ דעם משל. דער מלך איז דער אייבערשטער; דער באליבטער קנעכט זענען די אבות; זייערע קינדער קומען אראפ אויף דער וועלט, א וואלד פול מיט אידלשטיינער, ארויסצוברענגען תורה און מצוות פאר'ן מלך. דער פריינט אין הויף איז דער שופר: יעדעס קול זיינס איז א תפילה אויף רחמים און מחילה, וואס מודה אז אידן האבן זיך פארלאזט און זאגט צו אז פון היינט און ווייטער וועלן זיי זיין גוט, און צוזאמען מיט דער תשובה פון אידישן הארץ נעמט עס דער אייבערשטער אן.
ווען ראש השנה איז שבת, בעט דער שבת
ווען ראש השנה פאלט אויס שבת בלאזט מען נישט, און דער שבת נעמט איבער דעם משפט. דער משגיח ברענגט פון ספרים אויף "תקעו בחדש שופר" אז די ראשי תיבות זענען שבת: אז דער שופר איז נישטא, איז דא א בעסערער מליץ. שבת איז דעם אידנ'ס קרוב, ווייל ביידע קומען פון דעם זעלבן מקור אין הימל און שבת ווערט א חלק פון זיין נשמה אלס די נשמה יתירה; און אלס דעם מלכ'ס טאכטער, ווערט יעדע מחילה וואס זי בעט געגעבן. א
אבער דער קנעכט האט באליידיגט דעם שבת במשך פונעם יאר, און חילול שבת איז מער איידל ווי מ'מיינט. קען זי זיך דען נישט אומדרייען צו א שונא? דער חכם פונעם הויף, די תורה הקדושה, זאגט: טו תשובה, פאל צו די פיס פונעם שבת, בעט מחילה און נעם דיך ערנסט אויף צו היטן אים, און ער וועט בעטן פאר דיר.
זיך איבערבעטן מיט'ן שבת: לערנען הלכות שבת
וויבאלד דעם יאר וועט בעטן דער שבת און נישט דער שופר, זאגט דער משגיח אז מ'דארף פריער זיין גוט מיט אים. אנטון שבת'דיגע קליידער און עסן חלות איז נישט גענוג: מ'קען נישט היטן שבת אן וויסן די הלכות, די ל"ט מלאכות מיט זייערע אסאך תולדות, און שווערע ענינים ווי בורר און מוקצה. ער רופט זיך מקבל צו זיין צו לערנען הלכות שבת ביז מ'ווערט א בקי.
מער ווי די איסורים: הייליגע דיבורים און מנוחה
אבער זיך אפהאלטן פון איסורים איז אויך נישט גענוג, זאגט דער משגיח ווייטער: שבת איז א יום מנוחה וקדושה. דער אייבערשטער האט באשאפן די וועלט אין זעקס טעג מיט רעדן, ווי עס חזר'ט זיך איבער אין אנהייב בראשית, ממילא דארף דאס רעדן פון א איד שבת זיין אנדערש ווי אין דער וואכן. שבת איז נישט צו עסן, שלאפן און ליינען די צייטונג פון אנהייב ביזן סוף; עס איז א הייליגער טאג צו בעטן דעם אייבערשטן. ווען א איד גיט הנאה דעם שבת, גיט דער שבת אים צוריק. ב
דעם פריץ'ס שליטן אין זומער און נשמת
דער משגיח דערציילט פון א פריץ אין רוסלאנד וואס האט געוואלט פארן מיט א שליטן אין אויגוסט, און האט געהייסן זיינע קנעכט אויסשפרייטן זעק צוקער אויף א פעלד ווי שניי. א חסיד האט דאס דערציילט זיין רבי'ן, און דער רבי האט געענטפערט אז עס גלייכט זיך נישט צו זיין תענוג ביים זאגן נשמת שבת אינדערפרי. די וואס זאגן אז שבת איז לאנגווייליג, זאגט דער משגיח, זענען דער היפך פון א איד וואס היט שבת און באקומט א תענוג העכער פון יעדע הנאה פון דער וועלט. ד
רבי משה לייב סאסובער ביי דעם פריץ'ס סעודה
רבי משה לייב סאסובער איז געגאנגען צו פריצים אויסלייזן אידן וואס זענען איינגעזעצט געווארן פאר נישט באצאלן די דירה געלט. ביי א סעודה אויף א תענית האט דער ריח פון א טייערן מאכל אים געשטעלט אין סכנה, ווי די גמרא זאגט וועגן איינעם וואס שמעקט עסן יום כיפור; ער האט זיך געראטעוועט מיט געדענקען זיין נשמת שבת, וואס האט געמאכט אלע הנאות פאר גארנישט. שבת, ענדיגט דער משגיח, איז דער פרייליכסטער טאג, אבער נאר פאר דעם וואס היט אים ווי עס דארף צו זיין. ג,ד
א נייע קבלה אין שבת פאר דעם יאר
דער משגיח באשרייבט שבת אלס דעם טאג וואס דער אייבערשטער פרייט זיך מיט זיין בריאה. אין ספרים שטייט אז ראש השנה זאל יעדער זיך מקבל זיין א נייע הנהגה, און ער שלאגט פאר אז זי זאל זיין אין שבת, כדי ראש השנה זאל מען קענען בעטן ביים אייבערשטן "רצה במנוחתנו". ה
דעם יאר, מערקט ער אן, הערשט דער שבת: ראש השנה און דער ערשטער טאג סוכות פאלן אויס שבת, און חנוכה האט צוויי שבתים, ממילא הענגט די הצלחה פונעם יאר אין גוטע שבתים. ער ענדיגט מיט א ברכה אויף דעם אייביגן שבת.
מראי מקומות
תורה
כתובים
תלמוד בבלי
תפילה און פיוט
עיקרי הדברים
- 11:11 אין א געווענליך יאר איז דער שופר דער מליץ וואס בעט פאר כלל ישראל ראש השנה, צוזאמען מיט דער תשובה פון אידישן הארץ.
- 12:43 ווען ראש השנה פאלט אויס שבת און מ'בלאזט נישט, נעמט דער שבת אליין איבער די ראלע פון מליץ, און וויבאלד שבת איז דעם מלכ'ס טאכטער און פארבונדן מיט דער אידישער נשמה, קען מען ערווארטן א נאך בעסער יאר.
- 15:53 וויבאלד אידן האבן באליידיגט דעם שבת מיט חילול שבת, דארפן זיי זיך איבערבעטן מיט'ן שבת דורך תשובה פאר ראש השנה, כדי ער זאל בעטן פאר זיי און נישט קעגן זיי.
- 19:07 מ'קען נישט היטן שבת ווי עס דארף צו זיין אן וויסן די הלכות שבת, וואס זענען אסאך און שווער, דערפאר רופט דער משגיח צו לערנען זיי ביז מ'ווערט א בקי.
- 21:57 שבת היטן מיינט מער ווי זיך אפהאלטן פון די איסורים: עס איז א יום מנוחה וקדושה, מיט א הייליגער שפראך און א וועג פון פארברענגען וואס גיט הנאה דעם שבת, און דער שבת גיט צוריק הנאה.
- 30:06 פאר א איד וואס היט שבת ווי עס דארף צו זיין איז שבת דער פרייליכסטער טאג פון דער וואך, א תענוג וואס קיין שום הנאה פון עולם הזה קען זיך נישט גלייכן דערצו.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 15:53 ווי אזוי קענען אידן ערווארטן אז דער שבת זאל בעטן פאר זיי ראש השנה, נאכדעם וואס זיי האבן אים באליידיגט?
תירוץ: 16:28 די תורה הקדושה, דער חכם פונעם הויף, הייסט זיי טון תשובה, פאלן צו די פיס פונעם שבת, בעטן מחילה און זיך ערנסט מקבל זיין צו היטן שבת; דעמאלט ווערט דער שבת זייער פריינט און בעט פאר זיי.
-
קשיא: 18:51 צי היט טאקע שבת א מענטש וואס טוט אן שבת'דיגע קליידער און עסט חלות?
תירוץ: 19:04 נישט דווקא: מ'קען נישט היטן שבת ריכטיג אן וויסן אירע אסאך שווערע הלכות, דערפאר דארף מען לערנען הלכות שבת.
מעשיות
-
2:11 דער קנעכט, די אידלשטיינער און די בת מלך
א מלך האט ליב געהאט א געטרייען קנעכט, און נאך דעם קנעכט'ס פטירה האט ער ווייטער געטון חסד מיט זיינע קינדער. איין זון איז געשיקט געווארן אין א ווייטן לאנד צו גראבן אידלשטיינער פאר'ן מלך, אבער ער האט פארלאזט די ארבעט; יעדעס יאר ביים טאג פון חשבון האט דער פינאנץ מיניסטער, זיין פריינט אין הויף, געבעטן פאר אים. איין יאר איז דער מיניסטער נישט געווען דא און די בת מלך, א קרובה וואס ער האט באליידיגט און אראפגעווארפן פון די טרעפ, האט איבערגענומען. א חכם פונעם הויף האט אים געהייסן פאלן צו אירע פיס, וויינען און צוזאגן אז ער וועט זי מער קיינמאל נישט באליידיגן; אזוי האט ער געטון, זי האט געבעטן פאר אים, און ער האט באקומען נאך א יאר.
-
26:58 דער פריץ'ס שליטן פארן אויף צוקער
א שטארקער פריץ אין רוסלאנד, וואס האט אלעמאל געזוכט נייע הנאות, האט געוואלט פארן מיט א שליטן אין א אויגוסט נאכמיטאג. ער האט געהייסן הונדערטער פון זיינע קנעכט טראגן שווערע זעק צוקער צו א פעלד און עס אויסשפרייטן ווי שניי, און איז געפארן דערויף מיט א שליטן מיט פערד. א חסיד האט דאס דערציילט זיין רבי'ן, און דער רבי האט געענטפערט אז עס גלייכט זיך גארנישט צו דעם תענוג וואס ער האט שבת אינדערפרי ביים זאגן נשמת.
-
30:41 רבי משה לייב סאסובער געדענקט נשמת
רבי משה לייב סאסובער האט זיך שטארק אנגענומען אויסצולייזן אידן וואס די פריצים האבן אריינגעווארפן אין גרובן פאר נישט באצאלן די דירה געלט. איינמאל איז ער געקומען צו א פריץ אויף א טאג פון א סעודה, וואס איז ביי אים געווען א תענית, און די קעלנער האבן געטראגן א זייער טייער הייס מאכל וואס זיין ריח האט אזוי געצויגן אז ער האט זיך געפילט אין סכנה. ער האט שפעטער דערציילט אז ער האט זיך געראטעוועט מיט געדענקען ווי ער זאגט נשמת שבת, א תענוג וואס האט געמאכט אלע הנאות פון דער וועלט פאר גארנישט.
אין דער מעשה: רבי משה לייב סאסאווער
געדאנקען
- 12:53 דער שופר איז דער שטענדיגער מליץ ראש השנה, און ווען ער שווייגט שבת, נעמט דער שבת זיין פלאץ אלס א נאך בעסערער מליץ, ווייל זי איז דעם מלכ'ס אייגענע טאכטער.
- 13:44 שבת ווערט אנגערופן דעם אידנ'ס קרוב, ווייל ביידע קומען פון דעם זעלבן מקור אין הימל, און שבת ווערט א חלק פון דער אידישער נשמה אלס די נשמה יתירה.
- 15:10 חילול שבת ווערט געמאלט ווי דער קנעכט וואס באליידיגט די בת מלך: דער וואס דארף בעטן פאר אידן קען אנשטאט דעם ארויסברענגען זייער שולד, סיידן מ'בעט זיך פריער איבער מיט איר.
- 23:06 וויבאלד דער אייבערשטער האט באשאפן די וועלט מיט דיבור אין די זעקס טעג און האט גערוט שבת, מוז דאס רוען פון א איד שבת אריינכאפן דיבורים וואס זענען נישט ווי וואכעדיגע דיבורים.
- 24:47 דער מאס פון שבת היטן איז צי דער שבת אליין האט הנאה פון דעם וועג וואס מ'היט אים; דערנאך גיט דער שבת צוריק א תענוג וואס קיין הנאה פון דער וועלט קען זיך נישט גלייכן.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 18:43 דער משגיח זאגט אז פאר ראש השנה זאל מען זיך איבערבעטן מיט'ן שבת און זיך מקבל זיין צו לערנען הלכות שבת ביז מ'ווערט א בקי.
- 22:51 דער משגיח זאגט אז די דיבורים שבת זאלן זיין מער איידל און הייליג ווי אין דער וואכן.
- 35:30 דער משגיח שלאגט פאר אז די נייע קבלה פאר ראש השנה דעם יאר זאל זיין אין שבת, צו מאכן דעם שבת מער פאסיג און אנגענומען ביים אייבערשטן.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען די אבות, רבי משה לייב סאסאווער
ערכים נשמה יתירה, נשמת כל חי, פדיון שבויים, רבונו של עולם, שופר