ר"ה שחל בשבת - "זיך איבערבעטן מיטן שבת"
קאטאלאג: זמנים ראש השנה נומ׳ 4 פאקעט גייד ז׳ 16 תשמ"ט (1988–89) אידיש 46 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
על פי דעם ערבי נחל ערקלערט דער משגיח אז ווען ראש השנה פאלט אויס שבת און מ'בלאזט נישט שופר, נעמט זיך דער שבת אליין אן פאר אידן, און דערפאר דארף מען זיך איבערבעטן מיטן שבת און אים היטן לויט דער מדריגה פון יעדן איינעם.
דער משגיח עפנט מיט דער גמרא אין ראש השנה וועגן די צוויי פסוקים, זכרון תרועה און יום תרועה, און מיט דער קשיא פונעם ערבי נחל: אויב זכרון תרועה רעדט זיך ווען ראש השנה פאלט אויס שבת, פארוואס דארף די תורה צולייגן כל מלאכת עבודה לא תעשו? ער דערציילט דעם ערבי נחל'ס משל פון א מלך, דעם זון פון זיין ידיד, א שונא, אן עורך דין און א חשובער קרוב. אינעם נמשל איז דער שטן דער קטגור, דער שופר איז דער עורך דין, און דער שבת איז דער קרוב וואס אידן האבן באליידיגט; די עצה פון דער תורה איז זיך איבערבעטן מיטן שבת דורך נישט טון קיין מלאכה. דערנאך ווייזט ער אז מלאכה ווערט געמאסטן לויט יעדנס מדריגה, און ביי א בן תורה געהערט צו שמירת שבת אויך דיבור און מחשבה. ער לייגט צו אז די חתימה ציט זיך ביז חנוכה, וואס דאס יאר ענדיגט זיך אום שבת, רעדט וועגן א יאר פון גאולה, ערקלערט ווי אזוי אידן ווערן שותפים אין בריאת העולם דורך מלכיות מיט שמחה, און ענדיגט מיטן חתם סופר אז די שמחה מיט דער מלכות פונעם אויבערשטן איז די שטארקייט אינעם דין.
ענינים: ראש השנה · קדושת שבת · שמירת שבת און אירע הלכות
סדר השיעור
-
0:00 די קשיא פונעם ערבי נחל אויף זכרון תרועה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם ערבי נחל און די גמרא וועגן די צוויי פסוקים, זכרון תרועה און יום תרועה, מיט רש"י און דעם רמב"ן. ער ברענגט די קשיא פונעם ערבי נחל פארוואס דער פסוק לייגט צו כל מלאכת עבודה לא תעשו, אויב ער רעדט סיי ווי פון שבת.
-
3:22 דער משל פונעם מלך און דעם ידיד'ס זון שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח דערציילט בקיצור דעם משל פונעם ערבי נחל: דער טייערער ידיד פונעם מלך שטארבט, זיין זון ירשנט דעם פריוויליגיע צו צושטעלן סחורה, א שונא אינעם חצר המלך קטרג'ט אויף אים, און אן עורך דין אדער א חשובער קרוב פארטיידיגט אים. ווען דער עורך דין איז נישטא און דער זון האט זיך צוקריגט מיטן קרוב, שיקט אים דער מלך אן עצה ער זאל זיך איבערבעטן מיטן קרוב.
-
9:04 דער שבת, דער קרוב וואס נעמט זיך אן פאר אידן שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט דעם נמשל: די אבות הקדושים זענען די ידידים, דער שטן קטרג'ט אום ראש השנה, דער שופר איז דער עורך דין, און דער שבת, א טאג פון נשמה, איז דער קרוב. ווייל אידן האבן מזלזל געווען אינעם שבת, גיט די תורה אן עצה מיט כל מלאכת עבודה לא תעשו זיך איבערצובעטן מיט אים, און דאן נעמט זיך דער שבת אן פאר זיי נאך מער ווי דער שופר.
-
15:32 יעדער ווערט געמשפט לויט זיין מדריגה
דער משגיח ערקלערט אז מלאכה ווערט געמאסטן לויט יעדנס מדריגה, און ווייזט אז מ'משפט'ט גרעסערע מענטשן שטרענגער: די גמרא וועגן גאוה, די פוסקים וועגן גיין אן נטילת ידים, און משלים פון א פלעק אויף א זאק קארטאפל קעגן אויף א זיידן העמד, און צען שעה לערנען ביי א בחור קעגן ביי א גדול.
-
21:12 שבת אינעם דיבור און אין דער מחשבה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח שטעלט אפ דעם שבת פון א פשוטן פויער קעגן דעם פון א תלמיד חכם: ווייל דער אויבערשטער האט באשאפן די וועלט מיט דיבור און מחשבה, דארף א בן תורה אויך רוען פון וואכעדיגן דיבור און מחשבה. ער ברענגט דעם של"ה אז דער שבת דארף האבן תענוג פונעם מענטש, מיט תורה, תפילה, זמירות און דברי קדושה, און אז אויף אזא ראש השנה דארף מען זיך איבערבעטן מיטן שבת.
-
26:17 די חתימה ביז חנוכה, און ט"ו בשבט אום שבת שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז די חתימה ציט זיך פון יום כיפור ביז שמיני עצרת, און לויט די תלמידי הבעל שם טוב ביזן לעצטן טאג חנוכה, וואס דאס יאר פאלט אויס שבת, אזוי ווי אויך ראש השנה לאילן. ער זאגט אז נאך יעדן שבת זאל מען מאכן א חשבון הנפש צי דער שבת איז געווען א נחת רוח פארן רבונו של עולם.
-
30:29 שבת אויף די פיש; א יאר פון גאולה
דער משגיח דערציילט פון אן ארעמען חסיד וואס האט געבעטן אויף דער חלה און אויף די פיש אז דער אויבערשטער זאל אים געבן שבת אויף זיי, און ערקלערט אז מ'עסט די שבת'דיגע מאכלים לכבוד שבת. דערנאך דערמאנט ער א חשבון וואס ווערט צוגעשריבן צום ווילנער גאון אז דאס קומענדיגע יאר איז מסוגל פאר גאולה, און בעט אז עס זאל זיין א שנת רצון.
-
34:07 שותפים אין בריאת העולם דורך מלכיות
דער משגיח ערקלערט אז אום ראש השנה ווערט די וועלט באשאפן פון ניי, און אידן ווערן שותפים מיטן אויבערשטן, בפרט אום שבת דורך זאגן ויכולו. די צען פסוקים פון יעדע ברכה זענען קעגן די עשרה מאמרות, און אז מ'זאגט זיי מיט שמחה און קבלת עול מלכות שמים באשאפט מען א וועלט פון ברכה; יעדער פסוק וואס מ'זאגט איז ווי איינער פון די מאמרות.
-
40:45 דער חתם סופר: שמחה מיט דער מלכות פונעם מלך
דער משגיח ברענגט דעם חתם סופר אויף נחמיה'ס ווערטער צו עסן און זיך פרייען אום ראש השנה, מיטן משל פון אן עבד אין תפיסה וואס טאנצט אויפן טאג פון דעם מלך'ס הכתרה און ווערט דערפאר באפרייט. ער ענדיגט אז די שמחה מיט דער מלכות פונעם אויבערשטן, דער אמת'ער עונג שבת אויף אזא ראש השנה, איז די שטארקייט אינעם דין, און בענטשט מיט א גוט יאר.
דער שיעור, אויסגעשריבן
די קשיא פונעם ערבי נחל אויף זכרון תרועה
דער משגיח ברענגט די גמרא אין ראש השנה: אין איין פסוק שטייט זכרון תרועה און אינעם אנדערן יום תרועה, און זכרון תרועה רעדט זיך ווען ראש השנה פאלט אויס שבת, ווען מ'בלאזט נישט, נאר מ'דערמאנט די פסוקים, ווי רש"י זאגט. פרעגט דער ערבי נחל: פארוואס לייגט דער פסוק צו כל מלאכת עבודה לא תעשו, ס'איז דאך סיי ווי שבת? ב,ה,א,ג
דער משל פונעם מלך און דעם ידיד'ס זון
דער משגיח דערציילט בקיצור דעם משל פונעם ערבי נחל. א מלך האט זייער ליב געהאט א ידיד וואס האט אים צוגעשטעלט שיינע סחורה. ווען דער ידיד איז געשטארבן, איז דער פריוויליגיע איבערגעגאנגען צו זיין זון, וואס האט נישט געקענט צושטעלן אזוי גוט. א שונא אינעם חצר המלך, א סארט קטגור, האט אלעמאל געטענה'ט אז די סחורה טויג נישט, נאר א קלוגער עורך דין וואס איז געווען חשוב ביים מלך האט אים אלעמאל אפגעווארפן. א
איינמאל איז דער עורך דין נישט געווען אין שטאט. דער זון האט געהאט א קרוב אין שפיץ פונעם מלך'ס קאבינעט, נאר ער האט זיך מיט אים צוקריגט, אים געשלאגן און מבזה געווען. דער מלך האט געדענקט די ליבשאפט צום טאטן און געשיקט זאגן: בעט זיך איבער מיט דיין קרוב, אנדערש קען דיך קיינער נישט ראטעווען.
דער שבת, דער קרוב וואס נעמט זיך אן פאר אידן
דער נמשל: די ידידים פונעם מלך זענען די אבות הקדושים, וואס האבן אים צוגעשטעלט תורה, מצוות און מעשים טובים, און די ליבשאפט איז איבערגעגאנגען צו זייערע קינדער. אום ראש השנה באקוקט דער שטן די מצוות פון אידן און געפינט זיי חסרונות, אז זיי זענען געטון געווארן אן כוונה און אן יראה. דער שופר איז דער עורך דין וואס צומישט אים, ווי תוספות ברענגט פונעם ירושלמי. ז
ווען ראש השנה פאלט אויס שבת איז נישטא קיין שופר, נאר דער שבת, דער טאג פון דער נשמה, איז דער חשובער קרוב, און פאר אים ציטערט אפילו דער שטן. אבער אסאך האבן מזלזל געווען אינעם שבת מיט ליידיגע רייד און פארלוירענע שעות. דערפאר גיט דער אויבערשטער אן עצה מיט כל מלאכת עבודה לא תעשו: בעט זיך איבער מיטן שבת דורך אים היטן, און ער וועט זיך אננעמען פאר אייך נאך מער ווי דער שופר. ג
יעדער ווערט געמשפט לויט זיין מדריגה
די עצה איז נישט טון קיין מלאכה, און דער משגיח ערקלערט אז מלאכה ווערט געמאסטן לויט יעדנס מדריגה. די גמרא גלייכט א בעל גאוה צו אן עובד עבודה זרה, כאטש פאר גאוה איז מען נישט חייב סקילה; און די פוסקים ברענגען אז א תלמיד חכם וואס גייט ד' אמות אן נטילת ידים איז חייב, משא"כ א פשוטער מענטש. ט
א פלעק אויף א זאק קארטאפל מערקט מען נישט, אבער אויף א טייערן זיידענעם העמד איז עס קאליע. צען שעה לערנען איז א שבח פאר א בחור, אבער ביים חפץ חיים אדער ביים חזון איש וואלט עס געווען א חסרון. יעדער ווערט געמשפט לויט דעם וואס מ'ערווארט פון אים.
שבת אינעם דיבור און אין דער מחשבה
א פויער וואס לייגט אוועק זיין געצייג און גייט אין שול האלט שבת לויט זיין מדריגה; א תלמיד חכם דארף מער. דער אויבערשטער האט באשאפן די וועלט מיטן דיבור, ווי דער פסוק זאגט בדבר ה' שמים נעשו, און מיט מחשבה, ממילא רוט א בן תורה אויך מיטן דיבור און מיט דער מחשבה, ווי די גמרא לערנט אז דער דיבור פון שבת זאל נישט זיין ווי דער פון וואכן. כ,מ
די חתימה ביז חנוכה
דער משגיח ערקלערט אז די חתימה פון יום כיפור קען מען נאך פאררעכטן ביז שמיני עצרת, און די תלמידי הבעל שם טוב שרייבן אז פאר געוויסע ציט זיך עס ביזן לעצטן טאג חנוכה, וואס דאס יאר פאלט אויס שבת. אויך ראש השנה לאילן, די מחלוקת פון בית שמאי און בית הלל, פאלט אויס שבת. דערפאר זאל מען ביי יעדע הבדלה מאכן א חשבון צי דער שבת איז געווען א נחת רוח פארן רבונו של עולם. ע
שבת אויף די פיש; א יאר פון גאולה
דער משגיח דערציילט פון אן ארעמען חסיד וואס האט געזאגט אויף דער חלה און אויף די פיש: האסט מיר געגעבן חלה אויף שבת, גיב מיר א שבת אויף דער חלה. די שבת'דיגע מאכלים עסט מען לכבוד שבת, און אזוי שליסט מען א פריינטשאפט מיטן שבת. ער דערמאנט א חשבון וואס ווערט צוגעשריבן צום ווילנער גאון אז דאס יאר איז מסוגל פאר גאולה, און בעט אז עס זאל זיין א שנת רצון. ק
שותפים אין בריאת העולם דורך מלכיות
דעם ערשטן טאג פון דעם ראש השנה בלאזט מען נישט, נאר מ'זאגט די פסוקים פון מלכיות, זכרונות און שופרות. יעדעס יאר באשאפט דער אויבערשטער די וועלט פון ניי, און דער וואס זאגט ויכולו אום שבת ווערט א שותף אין מעשה בראשית, בפרט אויף אזא ראש השנה. די וועלט איז באשאפן געווארן מיט עשרה מאמרות, און די צען פסוקים פון יעדע ברכה זענען קעגן זיי, ווי די גמרא אין ראש השנה רעכנט. ר,ש,ת
אז מ'זאגט זיי מיט שמחה און קבלת עול מלכות שמים, באשאפט מען א וועלט פון גאולה און ברכה; אז מ'זאגט נאר מיט די ליפן, ווער ווייסט וואספארא וועלט מ'באשאפט. יעדער פסוק וואס דער חזן זינגט איז איינער פון די מאמרות, און דער וואס זאגט אים באשאפט די וועלט, און זיך אליין דערמיט.
דער חתם סופר: שמחה מיט דער מלכות פונעם מלך
דער משגיח ברענגט דעם חתם סופר אויף נחמיה'ס ווערטער צו עסן און טרינקען זיסס, ווייל חדות ה' היא מעזכם. אן עבד וואס איז געזעסן אין תפיסה און געווארט אויף זיין משפט האט געטאנצט אויפן טאג פון דעם מלך'ס הכתרה, און געזאגט אז דעם מלך'ס שמחה איז וויכטיגער ווי זיין אייגענער משפט; דער מלך האט אים באפרייט און דערהויבן. מורא פארן דין געהערט צו אלול; אום ראש השנה פרייט מען זיך מיט דער מלכות פונעם אויבערשטן. אב,אג
מראי מקומות
תורה
נביאים
כתובים
משנה
תלמוד בבלי
זוהר און קבלה
ראשונים
אחרונים און חסידות
תפילה און פיוט
אנדערע
עיקרי הדברים
- 2:09 דער ערבי נחל פרעגט פארוואס די תורה לייגט צו כל מלאכת עבודה לא תעשו, אויב זכרון תרועה רעדט זיך סיי ווי ווען ראש השנה פאלט אויס שבת.
- 9:40 אינעם נמשל איז דער שטן דער קטגור, דער שופר איז דער עורך דין וואס צומישט אים, און דער שבת איז דער חשובער קרוב וואס קען זיך אננעמען פאר אידן ווען מ'בלאזט נישט.
- 13:23 ווייל אסאך האבן באליידיגט דעם שבת, איז די עצה פון דער תורה, נישט טון קיין מלאכה, דער וועג זיך איבערצובעטן מיט אים, און דאן טוט דער שבת נאך מער ווי דער שופר.
- 15:48 וואס עס הייסט מלאכה הענגט אפ אין יעדנס מדריגה, און ביי א תלמיד חכם מיינט שמירת שבת אויך היטן דעם דיבור און די מחשבה.
- 35:09 אידן ווערן שותפים אין בריאת העולם אום ראש השנה, און די פסוקים פון מלכיות וואס מ'זאגט מיט שמחה און קבלת עול מלכות שמים באשאפן א וועלט פון גוטס.
- 43:40 על פי דעם חתם סופר איז די שמחה מיט דער מלכות פונעם אויבערשטן אום ראש השנה אליין די שטארקייט מיט וואס מ'ווערט זוכה אינעם דין.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 2:25 אויב זכרון תרועה רעדט זיך נאר ווען ראש השנה פאלט אויס שבת, פארוואס דארף דער פסוק צולייגן כל מלאכת עבודה לא תעשו, ס'איז דאך סיי ווי שבת?
תירוץ: 14:46 דאס איז אן עצה פון דער תורה: ווען מ'קען נישט בלאזן שופר זאלן אידן זיך איבערבעטן מיטן שבת דורך נישט טון קיין מלאכה, און דער שבת וועט זיך אננעמען פאר זיי.
-
קשיא: 16:11 ווי אזוי קען די גמרא גלייכן א בעל גאוה צו אן עובד עבודה זרה, ווען פאר גאוה איז מען דאך נישט חייב סקילה?
תירוץ: 17:06 ווייל יעדער ווערט געמשפט לויט דעם וואס מ'ערווארט פון אים: ביי א גרויסן מענטש קען א קליינע זאך זיין אזוי שווער ווי אן ערגסטע עבירה.
-
קשיא: 40:54 פארוואס האט נחמיה געזאגט פארן עולם צו עסן פעטס און טרינקען זיסס אום ראש השנה, דעם יום הדין?
תירוץ: 43:27 אזוי ווי אינעם משל פונעם חתם סופר פונעם עבד וואס האט געטאנצט אויפן טאג פון דעם מלך'ס הכתרה, איז די שמחה מיט דער מלכות פונעם אויבערשטן אליין די שטארקייט מיט וואס מ'ווערט זוכה אינעם דין.
מעשיות
-
30:29 דער חסיד וואס האט געבעטן שבת אויף די פיש
דער משגיח דערציילט פון א גרויסן חסיד, אן ארעמאן וואס האט די גאנצע וואך כמעט נישט געגעסן און האט צוזאמגעקליבן א ביסל געלט אויף שבת. ביים שבת טיש האט ער געמאכט המוציא אויף דער חלה און געזאגט צום רבונו של עולם: האסט מיר געגעבן חלה אויף שבת, גיב מיר א שבת אויף דער חלה. ווען ער האט געגעסן א שטיקל פיש האט ער ווידער געזאגט: האסט מיר געגעבן פיש אויף שבת, גיב מיר א שבת אויף די פיש.
געדאנקען
- 14:46 על פי דעם ערבי נחל טייטשט דער משגיח אז כל מלאכת עבודה לא תעשו ביי ראש השנה וואס פאלט אויס שבת איז די עצה פונעם אויבערשטן זיך איבערצובעטן מיטן שבת, און דאן נעמט זיך דער שבת אן פאר אידן נאך שטערקער ווי דער שופר.
- 12:00 דער שבת, דער טאג פון דער נשמה יתירה, איז ווי א קרוב וואס איז נאנט צו דער נשמה פון א איד און האט די העכסטע שטעלע אינעם חצר המלך, און פאר אים ציטערט אפילו דער שטן.
- 22:33 דער משגיח ערקלערט אז ווייל דער אויבערשטער האט באשאפן די וועלט מיט דיבור און מחשבה און נישט מיט די הענט, מוז די שביתה פון א בן תורה אום שבת דערגרייכן זיין דיבור און זיין מחשבה.
- 25:07 מיטן של"ה טייטשט דער משגיח וקראת לשבת עונג אז דער שבת אליין זאל האבן תענוג פונעם מענטש, נישט נאר אז דער מענטש זאל האבן הנאה פונעם שבת.
- 39:08 דער משגיח ערקלערט אז יעדער פסוק פון מלכיות, זכרונות און שופרות איז ווי איינער פון די עשרה מאמרות, און דער וואס זאגט אים באשאפט די וועלט פונעם קומענדיגן יאר, און זיך אליין צוזאמען דערמיט.
- 27:56 ווייל די לעצטע חתימה ציט זיך ביזן לעצטן טאג חנוכה, וואס דאס יאר פאלט אויס שבת, האט דער וואס האט זיך באפריינדעט מיטן שבת א מליץ יושר אפילו דעמאלט.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 24:37 דער משגיח זאגט אז ווען ראש השנה פאלט אויס שבת דארף מען זיך איבערבעטן מיטן שבת.
- 24:49 דער משגיח זאגט אז פאר בחורים און בני תורה איז נישט גענוג נישט טון קיין מלאכה; שבת דארף מען לערנען, דאווענען מיט כוונה, זינגען זמירות און נישט רעדן קיין דברים בטלים.
- 29:29 דער משגיח זאגט אז ביי הבדלה זאל מען מאכן א חשבון הנפש צי דער שבת איז געווען א נחת רוח פארן רבונו של עולם.
- 31:10 דער משגיח זאגט אז די שבת'דיגע מאכלים זאל מען עסן לכבוד שבת און שפירן דעם שבת אין זיי, נישט נאר ווייל זיי זענען געשמאק.
- 37:08 דער משגיח זאגט אז די פסוקים פון מלכיות זאל מען זאגן מיט שמחה און מיט קבלת עול מלכות שמים, נישט נאר מיט די ליפן.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אברהם אבינו, בית הלל, בית שמאי, דער הייליגער בעל שם טוב, דער ווילנער גאון, דער חזון איש, דער חפץ חיים, דער חתם סופר, דער רמב"ן, יעקב אבינו, יצחק אבינו, נחמיה, ר' יעקב יוסף הערמאן, ר' ישראל חיים קאפלאן, רש"י
ערכים דיבור, זכרונות, חתימה, נשמה יתירה, עונג שבת, עשרה מאמרות, שטן, שמיני עצרת