צד ב: תורה מאדמו"ר מסאטמאר זצ”ל

קאטאלאג: זמנים ראש השנה נומ׳ ⁨6⁩ פאקעט גייד ז׳ 16 תשס"ב (2001–02) אידיש 30 מינ׳

הערן

  1. אראפלאדן · לענג 30 מינ׳

עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן

נאטיצן נאטיצן צוגעגרייט דורך AI פון דער רעקארדירונג; נישט איבערגעקוקט, און נישט דעם משגיח׳ס ווערטער. דער מקור איז די רעקארדירונג.

וועגן דעם שיעור

דער משגיח ברענגט א ראש השנה דרשה פונעם סאטמארער רבי'ן: דער אייבערשטער זאל זיך מרחם זיין אויף כלל ישראל מיט א קל וחומר פון עשו'ס טרערן, דער שופר פון אן איל מאכט גאנץ די עקידה ווייל ער פארבינדט די מחשבה מיט דער מעשה, און אין א יאר אן שופר דארף דער שבת אליין בעטן פאר אונז.

דער משגיח ברענגט, מערסטנס מיט די אייגענע ווערטער פונעם סאטמארער רבי'ן, א דרשה וואס מ'האט געזאגט פאר די תקיעות אום ראש השנה. אויב עשו האט פארדינט זיינע ברכות מיט דריי טרערן, איז א קל וחומר אז דער אייבערשטער מוז זיך מרחם זיין אויף אידן וואס האבן אויסגעגאסן טייכן טרערן, און דאס איז דער "משפט לאלקי יעקב". דעם גמרא'ס שופר של איל טייטשט ער מיט ר' זושא'ס ווארט אז דער אייבערשטער פארבינדט דעם איינעמס תשוקה מיט דעם אנדערנס מעשה: דער איל האט פארענדיגט די עקידה בפועל, אברהם'ס תשוקה איז צוגעקומען צו דער מילה פון זיין הויזגעזינד, און משה רבינו האט מען געזאגט "רב לך" ווייל זיין תשוקה האט גענוג געווען. דערנאך קלאגט די דרשה אויף די ביטערע יארן פון גלות, טייטשט "אם יתקע שופר" אז דער נביא וואונדערט זיך פארוואס מ'ציטערט נישט ווען דער שופר גדול איז נאך נישט געבלאזן, און ערקלערט אז ווען ראש השנה פאלט אום שבת איז דער שבת דער מליץ, ממילא דארף מען זיך איבערבעטן מיטן שבת. שבת, תשרי און שנת השמיטה זענען דריי שמיטות פון חובות, און צום סוף רעדט ער פון תפילה אין ארץ ישראל און אין גלות.

ענינים: ראש השנה · עקידת יצחק · די רביים פון שפעטערדיגע דורות · קדושת שבת

סדר השיעור

  1. 0:00 א קל וחומר פון עשו'ס טרערן שטייט אינעם קאטאלאג

    אין מיטן דרשה ברענגט דער משגיח דעם סאטמארער רבי'נס קל וחומר: אויב עשו האט פארדינט זיינע ברכות מיט דריי טרערן, מוז דער אייבערשטער זיך מרחם זיין אויף אידן וואס האבן פארגאסן טייכן טרערן. דערנאך קלאגט דער רבי אויף די צובראכענע הערצער און רופט אז מ'זאל זיך פארן תקיעות בארעכענען.

  2. 4:16 דער איל מאכט גאנץ די עקידה שטייט אינעם קאטאלאג

    די דרשה פרעגט פארוואס מ'בלאזט מיט א שופר פון אן איל און נישט גלייך מיט דער עקידה פון יצחק, און ענטפערט מיט ר' זושא'ס ווארט אז דער אייבערשטער פארבינדט איינעמס מחשבה מיט דעם אנדערנס מעשה. דער סאטמארער רבי איז דאס מסביר ביי "נמולו אתו", ביים איל פון דער עקידה, און ביי משה רבינו'ס בקשה אריינצוגיין אין ארץ ישראל.

  3. 8:43 אונזערע תקיעות מיט די כוונות פון די צדיקים שטייט אינעם קאטאלאג

    אין די פריערדיגע דורות האבן צדיקים געקענט מכוון זיין די כוונות פון די תקיעות; היינט בעט מען דעם אייבערשטן ער זאל צוזאמשטעלן אונזערע מעשים מיט זייערע כוונות אז די מצוה זאל זיין בשלימות. דערנאך פרעגט די דרשה וויאזוי דער שטן ווערט צומישט פון די צווייטע תקיעות יאר אויס יאר איין; דער תירוץ איז מערסטנס נישט צו הערן.

  4. 12:08 ביטערע יארן און "אם יתקע שופר" שטייט אינעם קאטאלאג

    דער סאטמארער רבי קלאגט אויף די יארן וואס זענען אדורך אן א ישועה און פרעגט ביז וואנען. ער טייטשט דעם פסוק "אם יתקע שופר" אז דער נביא וואונדערט זיך וואס מ'ציטערט נישט כאטש דער שופר גדול איז נאך נישט געבלאזן, און ער ענדיגט מיט א תפילה אויף א ליכטיגע חתימה און אויף דער גאולה.

  5. 16:28 שבת דער גוטער פריינט ביים מלך שטייט אינעם קאטאלאג

    א משל פון ספרים: א מענטש וואס זיין געווענליכער מליץ קען נישט קומען, דארף זיך איבערבעטן מיט א צווייטן פריינט וואס איז באליבט ביים קעניג. דער שופר בעט פאר אונז יעדעס יאר; ווען ראש השנה איז אום שבת בעט דער שבת, ממילא דארף מען שלום מאכן מיטן שבת און אים מכבד זיין מיט קדושה, תורה און שבת'דיגע רייד, נישט נאר מיט נישט טון קיין מלאכה.

  6. 22:03 דריי שמיטות אויף איינמאל שטייט אינעם קאטאלאג

    שנת השמיטה, "שבת לה'", איז א גאנץ יאר פון שבת און א צייט פון אפלאזן חובות. יעדער שבת, יעדער זיבעטער חודש און יעדעס זיבעטע יאר איז א שמיטה, און ווען אלע דריי טרעפן זיך אום ראש השנה בעט מען דעם אייבערשטן ער זאל מוחק זיין אלע אונזערע חובות.

  7. 25:15 ירושלים, דער בית תפילה שטייט אינעם קאטאלאג

    ירושלים איז דער בית תפילה אין מקום, אזוי ווי ראש השנה, יום כיפור און סוכות זענען אין זמן, און חברון איז צוגעבינדן צו ירושלים. אום ראש השנה קומט די מלכות פונעם אייבערשטן אויף דער גאנצער וועלט, און ער זעט דעם נעבעכדיגן רוחניות'דיגן מצב פון אידן אין גלות; עס ענדיגט זיך מיט תפילה איינער פארן אנדערן און ברכות אויף א גוט יאר און אויף דער גאולה.

דער שיעור, אויסגעשריבן

א קל וחומר פון עשו'ס טרערן

1:57

דער צווייטער טייל פונעם שיעור הייבט זיך אן אין מיטן א ראש השנה דרשה פונעם סאטמארער רבי'ן פאר די תקיעות, וואס דער משגיח ברענגט. דער רבי ברענגט פון מדרש תהילים אז עשו האט געהאט אלע ברכות צוליב די דריי טרערן וואס ער האט פארגאסן פאר יצחק. ממילא, זאגט ער, איז א קל וחומר אז דער אייבערשטער מוז זיך מרחם זיין אויף אידן וואס האבן אויסגעגאסן טייכן טרערן, און דאס איז דער "משפט לאלקי יעקב". ב,א

דער איל מאכט גאנץ די עקידה

4:22

די גמרא אין ראש השנה ט"ז ע"א זאגט אז מ'בלאזט מיט א שופר פון אן איל כדי צו דערמאנען די עקידה. פארוואס דווקא דער איל, פרעגט די דרשה, ווען די עיקר עקידה איז געווען וואס אברהם האט געבונדן יצחק'ן? דער תירוץ קומט פון ר' זושא: איינער האט א תשוקה צו דינען דעם אייבערשטן מער ווי ער קען, און א צווייטער טוט די מעשה אן די ריכטיגע מחשבה, און דער אייבערשטער פארבינדט ביידע אז די מצוה זאל זיין בשלימות. ג

6:37

דערמיט טייטשט דער סאטמארער רבי "נמולו אתו" (בראשית י"ז, כ"ז): אברהם'ס תשוקה נאכאמאל מקיים צו זיין די מצוה איז צוגעקומען צו דער מילה פון זיין הויזגעזינד. ביי דער עקידה האט מען אים נישט געלאזט טון, און דער איל האט פארענדיגט זיין תשוקה. אזוי האט משה רבינו געבעטן אריינצוגיין אין ארץ ישראל אז זיין מחשבה זאל נישט בלייבן אליין, און "רב לך" (דברים ג', כ"ו) האט געענטפערט אז עס איז גענוג. ה,ו

אונזערע תקיעות מיט די כוונות פון די צדיקים

9:11

אמאל האבן צדיקים געקענט מכוון זיין די כוונות פון די תקיעות. היינט, זאגט די דרשה, בעט מען דעם אייבערשטן ער זאל צוזאמשטעלן אונזערע מעשים מיט זייערע כוונות. דערנאך פרעגט זי וויאזוי דער שטן, ווי דער ירושלמי שילדערט, ווערט צומישט פון די צווייטע תקיעות יאר אויס יאר איין; דער תירוץ איז נישט צו הערן. ז

ביטערע יארן און "אם יתקע שופר"

12:42

דער רבי קלאגט אז יאר נאך יאר איז אדורך מיט א ביטערע חתימה אן א ישועה, און פרעגט ביז וואנען. דערנאך טייטשט ער דעם פסוק אין עמוס ג', ו', "אם יתקע שופר". אז יעדעס יאר בלאזט מען און מ'ציטערט נישט אזוי שטארק, קען דער נביא נישט מיינען דעם געווענליכן שופר. ער רעדט פונעם שופר גדול פון דער גאולה, און וואונדערט זיך וואס ער איז נאך נישט געבלאזן, אידן זענען נאך אין גלות און קיינער ציטערט נישט. דערנאך קומט א תפילה אויף א ליכטיגע חתימה. ח

שבת דער גוטער פריינט ביים מלך

16:42

א משל פון ספרים: א מענטש האט א פריינט וואס בעט אלעמאל פאר אים ביים קעניג, און אמאל קען יענער נישט קומען; דארף ער זיך ווענדן צו א צווייטן פריינט וואס איז באליבט ביים קעניג. דער שופר בעט פאר אונז יעדעס יאר; ווען ראש השנה איז אום שבת בעט דער שבת, וואס איז גרעסער און באליבטער ביים מלך. אבער ווער עס האט זיך צוקריגט מיטן שבת קען נישט ערווארטן אז ער זאל בעטן, ממילא מוז ער זיך איבערבעטן מיט אים.

19:33

נישט טון קיין מלאכה איז פאר גראבע מענטשן; אן איידעלער פארשטייט אז כבוד שבת איז מער. די גמרא'ס "כל המענג" מיינט מאכן א תענוג פארן שבת. מ'דארף צו ערשט לערנען הלכות שבת, און היטן שבת אלס א טאג פון תורה און שבח, נישט פון עסן, שלאפן און צייטונגען. ל

דריי שמיטות אויף איינמאל

22:10

שנת השמיטה, "שבת לה'" (ויקרא כ"ה, ב'), איז א גאנץ יאר שבת, א צייט פון אפלאזן חובות. ווען אידן לאזן אפ חובות, לאזט דער אייבערשטער אפ זייערע. יעדער שבת, יעדער זיבעטער חודש און יעדעס זיבעטע יאר איז א שמיטה; ווען אלע דריי קומען צוזאמען, בעט מען אין אבינו מלכנו אז דער אייבערשטער זאל מוחק זיין אלע אונזערע חובות. מ,נ

ירושלים, דער בית תפילה

25:46

צום סוף ווענדן זיך די רייד צו ארץ ישראל. ירושלים איז דער בית תפילה, ווי אין ישעיה נ"ו, ז', און ראש השנה, יום כיפור און סוכות זענען דאס זעלבע אין זמן. חברון איז צוגעבינדן צו ירושלים. אום ראש השנה איז מען נישט עולה לרגל, ווייל דעמאלט קומט די מלכות פונעם אייבערשטן אויף דער גאנצער וועלט, און ער זעט דעם נעבעכדיגן רוחניות'דיגן מצב פון אידן אין גלות. עס ענדיגט זיך מיט א בקשה אז יעדער זאל מתפלל זיין פארן אנדערן. ס

מראי מקומות

תורה

  1. ה Bereishis 17:27 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 6:37
  2. ו Devarim 3:26 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 6:37
  3. מ לכאורה Vayikra 25:2 מפתח אינעם אויסשרייב: 22:10

נביאים

  1. ח Amos 3:6 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 12:42
  2. ס לכאורה Yeshayahu 56:7 מפתח אינעם אויסשרייב: 25:46

כתובים

  1. א לכאורה Tehillim 81:5 מפתח אינעם אויסשרייב: 1:57

תלמוד בבלי

  1. ג Rosh Hashanah 16a טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 4:22
  2. ל לכאורה Shabbos 118a מפתח אינעם אויסשרייב: 19:33

תלמוד ירושלמי

  1. ז Yerushalmi (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 9:11

מדרש

  1. ב Midrash Tehillim (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 1:57
  2. ט לכאורה Mechilta, Shemos 20:22 13:47 מפתח
  3. י לכאורה Bereishis Rabbah 11:8 19:04 מפתח

אחרונים און חסידות

  1. כ Shelah (מקום נישט באשטימט) 19:53 מפתח

תפילה און פיוט

  1. נ Avinu Malkeinu (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 22:10

אנדערע

  1. ד Nachal Kedumim (מקום נישט באשטימט) 4:54 מפתח

עיקרי הדברים

  1. 1:57 אויב עשו האט פארדינט אלע ברכות דורך דריי טרערן, איז א קל וחומר אז דער אייבערשטער מוז זיך מרחם זיין אויף אידן וואס האבן אויסגעגאסן טייכן טרערן.
  2. 5:28 לויט ר' זושא פארבינדט דער אייבערשטער די תשוקה פון דעם וואס קען נישט טון מיט דער מעשה פון דעם וואס זיין מחשבה פעלט, און די מצוה ווערט בשלימות.
  3. 7:05 דער איל האט פארענדיגט די עקידה בפועל, און דערפאר דערמאנט דער שופר פון אן איל די עקידה אליין.
  4. 14:42 דער נביא'ס וואונדער אין "אם יתקע שופר" איז אז מ'ציטערט נישט כאטש דער שופר גדול איז נאך נישט געבלאזן און מ'איז נאך אין גלות.
  5. 17:50 ווען מ'האט נישט קיין שופר ווייל ראש השנה פאלט אום שבת, איז דער שבת דער מליץ, ממילא דארף מען זיך איבערבעטן מיטן שבת און אים היטן ווי עס דארף צו זיין.
  6. 24:03 שבת, דער זיבעטער חודש און שנת השמיטה זענען יעדעס א שמיטה, און ווען זיי קומען צוזאמען איז א צייט צו בעטן אז דער אייבערשטער זאל מוחק זיין אלע חובות.

קושיות און תירוצים

  1. קשיא: 4:22 פארוואס זאגט די גמרא אז מ'בלאזט מיט א שופר פון אן איל צו דערמאנען די עקידה, ווען די עיקר עקידה איז געווען וואס אברהם האט געבונדן יצחק'ן?

    תירוץ: 7:05 אברהם האט נישט געקענט פארענדיגן די עקידה בפועל; מיטן מקריב זיין דעם איל אנשטאט יצחק'ן איז די מעשה צוגעקומען צו זיין תשוקה, ממילא איז דער איל די שלימות פון דער עקידה.

  2. קשיא: 6:21 וואס לייגט צו דאס ווארט "אתו" אין "וכל אנשי ביתו נמולו אתו"?

    תירוץ: 6:37 אברהם האט געהאט א תשוקה מקיים צו זיין די מצוה נאכאמאל, נאר מ'קען זיך נישט מל זיין צוויי מאל, האט זיך זיין מחשבה פארבונדן מיט זייער מעשה און עס איז גערעכנט געווארן פאר זיין מצוה.

  3. קשיא: 14:04 וויאזוי קען דער נביא זיך וואונדערן אז מ'הערט דעם שופר און מ'ציטערט נישט, ווען יעדעס יאר בלאזט מען און מ'ציטערט נישט אזוי שטארק?

    תירוץ: 14:42 דער נביא רעדט פונעם שופר גדול פון דער גאולה: ער וואונדערט זיך וואס ער איז נאך נישט געבלאזן און מ'געפינט זיך נאך אין גלות און מ'ציטערט נישט דערפון.

געדאנקען

  1. 2:43 דער "משפט לאלקי יעקב" ווערט געטייטשט אלס דער קל וחומר וואס יעקב האט פון עשו: אויב עשו'ס דריי טרערן האבן אויפגעטון ברכות, מוזן די טרערן פון יעקב'ס קינדער אוודאי אויפטון.
  2. 7:05 דער איל איז נישט א פארביט וואס פארקלענערט די עקידה, נאר איר שלימות: אברהם'ס תשוקה צו מקריב זיין איז צוזאמגעקומען מיט דער מעשה פון מקריב זיין דעם איל, און ביידע זענען באמת איין זאך.
  3. 6:29 דאס ווארט "אתו" אין "נמולו אתו" לערנט אז אברהם'ס תשוקה צו מקיים זיין די מצוה נאכאמאל איז צוגעבינדן געווארן צו דער מילה פון זיין הויזגעזינד, און עס איז אים גערעכנט געווארן ווי ער האט מקיים געווען מער ווי איינמאל.
  4. 8:10 משה רבינו האט געברענגט א ראיה פונעם איל פון דער עקידה אז זיין מחשבה זאל נישט בלייבן אליין, און "רב לך" האט געענטפערט אז זיין תשוקה איז אזוי גרויס אז מ'דארף שוין נישט קיין מעשה.
  5. 20:06 "כל המענג את השבת" ווערט געטייטשט דער וואס מאכט א תענוג פארן שבת, נישט דער וואס האט אליין הנאה אום שבת.
  6. 27:42 אום ראש השנה דארף מען נישט עולה לרגל זיין, ווייל דעמאלט קומט די בחינה פון ירושלים, די מלכות פונעם אייבערשטן, ארויס אויף דער גאנצער וועלט, ביז צו די אידן אין חוץ לארץ.

וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען

  1. 18:50 ווען ראש השנה פאלט אום שבת, ברענגט דער משגיח אז מ'דארף מאכן א חשבון הנפש, זיך איבערבעטן מיטן שבת און מקבל זיין אים צו היטן ווי עס דארף צו זיין.
  2. 20:32 לויט דער דרשה איז דער ערשטער שריט אין כבוד שבת צו לערנען די הלכות שבת כדי מ'זאל נישט נכשל ווערן.
  3. 21:35 די דרשה זאגט אז שבת איז א טאג פון תורה און שבח צום אייבערשטן, וואס מ'היט אפ יעדעס ווארט און יעדן געדאנק פון וואכעדיגע זאכן.

דערמאנט אין דעם שיעור

פערזאנען אברהם אבינו, דער סאטמארער רב, יצחק אבינו, ישמעאל, משה רבינו, עשו, רבי זושא אניפאליער

ערכים חתימה, עקידה, עשו, קל וחומר, רבונו של עולם, תשוקה

מעלדן א טעות אויף דעם בלאט