The War Against עמלק & חמץ
קאטאלאג: ZMANIM (English) ניסן נומ׳ 2 פאקעט גייד ז׳ 66 תשס"ג (2002–03) ענגליש 39 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
ערב ראש חודש ניסן, ווען אידישע סאלדאטן שטייען אין א מלחמה אין איראק, ערקלערט דער משגיח אז די טעג פון די נשיאים און דאס אויסראמען דעם חמץ זענען כלל ישראל'ס אמת'ע מלחמה קעגן ישמעאל, עמלק און דעם יצר הרע.
דער משגיח עפנט מיט א טעלעפאן פון א געוועזענעם תלמיד, היינט א כאפלאן אין דער ארמיי וואס פארט קיין איראק, און ער מאנט די בחורים צו דאווענען און לערנען פאר די אידישע סאלדאטן, ווייל לערנען און דאווענען זענען די אמת'ע וואפן. דערנאך רעדט ער פונעם מנהג צו זאגן די נשיאים די ערשטע צוועלף טעג פון ניסן, און ער ערקלערט פארוואס א מנהג איז גרעסער ווי א הלכה: א זאך וואס גאנץ כלל ישראל נעמט אן איז א סארט נבואה וואס דער אייבערשטער גיט אריין אין זייערע הערצער. די נשיאי ישראל שטייען קעגן די צוועלף נשיאים פון ישמעאל, און ראש חודש ניסן, דער ראש השנה פאר מלכים, איז א טאג מיט א גרויסן כח. חמץ איז דער יצר הרע, וואס שטאמט פון עמלק, אזוי ווי דער רדב"ז ענטפערט על פי דעם זוהר; אברהם אבינו'ס מלחמה קעגן די פיר מלכים אום פסח איז קעגן די וועגן ווי מען איז מבער חמץ. צום סוף רעדט ער פון התחדשות: גאנץ ניסן איז ווי ראש חודש, און מען דארף אוועקווארפן די עצבות און קומען צום אייבערשטן מיט שמחה.
ענינים: חודש ניסן · חמץ און די הכנה צו פסח · דער יצר הרע און נסיונות · אידן און די אומות העולם
סדר השיעור
-
0:00 א כאפלאן'ס טעלעפאן און די מלחמה אין איראק
דער משגיח דערציילט פון א טעלעפאן פון א געוועזענעם תלמיד, היינט א כאפלאן אין דער ארמיי וואס פארט קיין איראק, וואס האט אים געזאגט אז דארט זענען איבער טויזנט אידישע סאלדאטן. ער מאנט די בחורים צו דאווענען און לערנען פאר זיי, און ער רופט א בלאט גמרא א גרויסע באמבע און אמן יהא שמיה רבא א פאטריאט ראקעט.
-
6:44 די שבעת ימי המילואים און די נשיאים
דער משגיח שילדערט די שבעת ימי המילואים פאר ראש חודש ניסן און דעם מנהג צו זאגן דעם נשיא פון יעדן טאג די ערשטע צוועלף טעג פון ניסן. נישט ווי חנוכה, וואו דאס איז א תקנה, איז עס אין ניסן נאר א מנהג, און טייל זענען מקיל דערין.
-
10:26 פארוואס א מנהג איז גרעסער ווי א הלכה
דער משגיח זאגט אז א מנהג קען דוחה זיין א הלכה, און ער ברענגט א משל פון הלל מיט א ברכה ראש חודש, וואס די ספרדים זאגן אן א ברכה. ער ערקלערט, על פי דעם כוזרי, אז א זאך וואס גאנץ כלל ישראל נעמט אן איז א נבואה וואס דער אייבערשטער גיט אריין אין זייערע הערצער, פון א העכערן מקור ווי א תקנת חז"ל.
-
16:24 די נשיאים קעגן ישמעאל; ראש חודש ניסן
דער משגיח ערקלערט אז די נשיאי ישראל זענען מכניע די צוועלף נשיאים פון ישמעאל, און ממילא איז דאס זאגן זיי בשעת די מלחמה אויף באגדאד א וואפן. ראש חודש ניסן איז ראש השנה פאר מלכים, ווען דער בעל שם טוב האט זיך אפגעשלאסן; יעדע צען אידן וואס דאווענען מיט כוונה האבן א כח למעלה, און יעדער פון די צוועלף טעג איז קעגן א חודש.
-
22:34 חמץ איז דער יצר הרע, וואס שטאמט פון עמלק שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח זאגט אז בין הזמנים איז כדי צו העלפן גרייטן צו פסח און ארויסראמען דעם חמץ, וואס איז דער יצר הרע וואס עמלק האט די שליטה איבער אים. ער ברענגט די קשיא פארוואס מען איז מחמיר ביי חמץ מער ווי ביי אנדערע עבירות, און דעם רדב"ז'ס תירוץ על פי דעם זוהר, און דערנאך די מעשה מיט רבי לוי יצחק פון בארדיטשוב און די ווייבער וואס האבן געקאשערט די כלים פאר פסח.
-
28:26 אברהם אבינו'ס מלחמה אום פסח און די פיר יסודות שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם רמב"ן אז אברהם אבינו'ס מלחמה קעגן די פיר מלכים איז די מלחמה קעגן די ארבע מלכיות פונעם גלות, און ער ווייזט פונעם פסוק און רש"י אז דאס איז געווען אום פסח. די פיר מלכים זענען קעגן די פיר יסודות, און די וועגן פון ביעור חמץ (שריפה, רוח, ים, ביטול) גייען דורך די יסודות; אברהם אבינו האט זיי מנצח געווען מיט ווארפן עפר.
-
34:09 התחדשות אין ניסן, אן עצבות
דער משגיח ברענגט דעם של"ה אז גאנץ ניסן האט די קדושה פון ראש חודש, און ער רופט צו תשובה און התחדשות אזוי ווי די גאנצע טבע באנייט זיך. ער ווארנט אז די עצבות נאך אן עבירה איז ערגער ווי די עבירה, ער ברענגט אז אדם הראשון איז באשאפן געווארן ראש חודש ניסן, און ער ענדיגט מיט א מעשה פון דאווענען מיט שמחה ווייל מיר זענען דעם אייבערשטנס קינדער.
דער שיעור, אויסגעשריבן
א כאפלאן'ס טעלעפאן און די מלחמה אין איראק
דער משגיח דערציילט אז א געוועזענער תלמיד, היינט א כאפלאן אין דער ארמיי, האט אנגעקלונגען פאר א ברכה פארן פארן קיין איראק. דער משגיח האט געמיינט אז אידן מעלדן זיך זעלטן צו דער ארמיי, אבער דער כאפלאן האט געזאגט אז אין איראק זענען איבער טויזנט אידישע סאלדאטן, און ער נעמט פאר זיי מצות.
יעצט, ווען ס'גייט די שלאכט אויף באגדאד, זאגט דער משגיח אז די בחורים דארפן ערנסט דאווענען פאר די ברידער אין סכנה. די אמת'ע קעמפער זענען די וואס לערנען: א בלאט גמרא איז די גרעסטע באמבע, א בלאט מיט תוספות א ראקעט וואס פעלט נישט, און אמן יהא שמיה רבא א פאטריאט ראקעט.
די ימי המילואים און די נשיאים
פארוואס א מנהג איז גרעסער ווי א הלכה
די נשיאים קעגן ישמעאל; ראש חודש ניסן
חמץ איז דער יצר הרע
בין הזמנים, זאגט דער משגיח, איז כדי צו העלפן אינדערהיים און ארויסראמען דעם חמץ, וואס איז דער יצר הרע; עמלק האט די שליטה איבערן יצר הרע, און יעדע פון די שבעים אומות איבער געוויסע מדות. די מפרשים פרעגן פארוואס מען איז מחמיר ביי חמץ מער ווי ביי יעדע עבירה. דער רא"ש איז דוחה איין תירוץ, אנדערע זענען דוחה זיינעם, און דער רדב"ז ענטפערט על פי דעם זוהר אז חמץ איז דער יצר הרע אליין. ח,ט,י
רבי לוי יצחק פון בארדיטשוב האט געזען ווייבער קאשערן פאר פסח און געזאגט דעם יהי רצון פון נאך די תקיעות, אז די מלאכים פון זייער ארבעט זאלן זיין מליצי יושר. דער משגיח ענדיגט אז יעדעס שטיקל חמץ וואס מען שייערט אפ קען זיין א גאנצע דיוויזיע שונאים.
אברהם אבינו'ס מלחמה אום פסח
דער רמב"ן ערקלערט אז אברהם אבינו'ס מלחמה קעגן די פיר מלכים איז געווען קעגן די ארבע מלכיות פונעם גלות. דאס איז געווען אום פסח: דער פסוק זאגט אז דער פליט איז געקומען, און רש"י זאגט אז דאס איז עוג, וואס הייסט אזוי ווייל אברהם האט דעמאלט געבאקן מצות. אברהם האט זיי מנצח געווען נאר מיט אליעזר, מיט ווארפן עפר אויף זיי. כ,ל,מ
מראי מקומות
תורה
משנה
תלמוד בבלי
זוהר און קבלה
ראשונים
- ד Kuzari (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 13:40
- ז Tosafos (מקום נישט באשטימט) 24:15 מפתח
- ח Rosh (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 22:59
- כ לכאורה Ramban Bereishis 14:1 מפתח אינעם אויסשרייב: 28:56
- מ לכאורה Rashi Bereishis 14:13 מפתח אינעם אויסשרייב: 28:56
- ע Rambam, Hilchos Teshuvah (מקום נישט באשטימט) 35:10 מפתח
אחרונים און חסידות
עיקרי הדברים
- 3:09 דער משגיח זאגט אז די בחורים דארפן ערנסט דאווענען און לערנען פאר די אידישע סאלדאטן אין איראק, ווייל דאס לערנען און דאווענען איז די אמת'ע מלחמה, און א בלאט גמרא איז א וואפן.
- 10:29 א מנהג וואס גאנץ כלל ישראל האט אנגענומען איז גרעסער ווי א הלכה, ווייל דער אייבערשטער גיט עס אריין אין די הערצער פון אידן ווי א סארט נבואה פון כלל ישראל.
- 17:39 די צוועלף נשיאים וואס האבן מקריב געווען די חנוכת המזבח זענען מכניע די צוועלף נשיאים פון ישמעאל, און דערפאר איז דאס זאגן די נשיאים א וואפן קעגן ישמעאל.
- 20:31 יעדער פון די ערשטע צוועלף טעג פון ניסן איז קעגן איין חודש פון יאר, און יעדע צען אידן וואס דאווענען מיט כוונה ראש חודש ניסן האבן א דעה אין בית דין של מעלה.
- 23:09 חמץ איז דער יצר הרע, וואס עמלק האט די שליטה איבער אים; דערפאר איז מען מחמיר ביי חמץ מער ווי ביי אנדערע עבירות.
- 28:56 אברהם אבינו'ס מלחמה אום פסח קעגן די פיר מלכים, די ארבע מלכיות פונעם גלות, איז קעגן דעם ווי מען איז מבער חמץ דורך די פיר יסודות.
- 34:18 גאנץ ניסן האט די קדושה פון ראש חודש, א צייט זיך מחדש צו זיין, און די עצבות וואס קומט נאך אן עבירה איז ערגער ווי די עבירה אליין.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 10:51 פארוואס איז א מנהג דוחה א הלכה?
תירוץ: 13:40 א הלכה איז א תקנה וואס דער סנהדרין האט געמאכט, אבער ווען גאנץ כלל ישראל נעמט אן א זאך, האט דער אייבערשטער עס אריינגעגעבן אין זייערע הערצער; ס'איז א סארט נבואה, פון א העכערן מקור ווי א תקנת חז"ל.
-
קשיא: 24:21 פארוואס איז מען מחמיר ביי חמץ מער ווי ביי אנדערע עבירות, אפילו עבודה זרה?
תירוץ: 25:04 נאכדעם וואס קיין תירוץ פון די מפרשים איז נישט מספיק, ענטפערט דער רדב"ז על פי דעם זוהר אז אום פסח איז חמץ דער יצר הרע אליין, וואס מען דארף אויסווארצלען פונעם הארץ.
-
קשיא: 29:21 פארוואס הייסט דער פליט וואס איז געקומען צו אברהם "עוג"?
תירוץ: 29:24 ווייל ווען ער איז געקומען האט אברהם אבינו געבאקן מצות, "עוגות"; דאס ווייזט אז די מלחמה קעגן די פיר מלכים איז געווען אום פסח.
מעשיות
-
0:00 דער כאפלאן וואס פארט קיין איראק
א געוועזענער תלמיד פון דער ישיבה, היינט א כאפלאן אין דער ארמיי אין צפון קאראליינא, האט אנגעקלונגען צום משגיח פאר א ברכה איידער ער פארט קיין איראק. דער משגיח האט געמיינט אז אידישע סאלדאטן דארט זענען זעלטן, ווייל די אמעריקאנער ארמיי באשטייט נאר פון פרייוויליגע. דער כאפלאן האט אים געזאגט אז אין איראק אליין זענען איבער טויזנט אידישע סאלדאטן, און אז ער נעמט מיט א סך מצות פאר זיי; דער משגיח האט אים געגעבן א ברכה.
אין דער מעשה: Horowitz
-
19:34 דער בעל שם טוב ראש חודש ניסן
יעדן ראש חודש ניסן, דער ראש השנה פאר מלכים, פלעגט דער בעל שם טוב אריינגיין אין א באזונדער צימער אויפן גאנצן טאג און נישט לאזן קיינעם רעדן מיט אים. דעמאלט ווערן אין הימל באשטימט די שרים העליונים איבער די מלכים, און ער פלעגט זאגן זיין דעה ווער עס זאל זיין מלך און ווער עס זאל אראפגענומען ווערן.
אין דער מעשה: דער הייליגער בעל שם טוב
-
26:21 רבי לוי יצחק און די ווייבער וואס קאשערן פאר פסח
פאר פסח איז רבי לוי יצחק פון בארדיטשוב געגאנגען איבער די גאסן און געזען די ווייבער ווי זיי שייערן, פוצן און קאשערן די כלים אינדרויסן. ער האט געזאגט דעם יהי רצון וואס מען זאגט נאך די תקיעות. ווען מען האט אים געפרעגט פארוואס, ס'בלאזט דאך קיינער נישט קיין שופר, האט ער געענטפערט אז דאס איז אויך א תשר"ת, און ער האט געבעטן אז די מלאכים וואס קומען ארויס דערפון זאלן זיין מליצי יושר. די ווייבער ווייסן נישט וואס זיי טוען, לייגט דער משגיח צו, אבער אין הימל ווערט עס אויפגעטון.
אין דער מעשה: Reb Levi Yitzchak of Berditchev
-
38:43 פון א גזירה צו שמחה ביי סליחות
א צדיק, וועמענס נאמען איז נישט קלאר אין דער אויפנאמע, האט געדאווענט סליחות מיט א גרויסע כוונה און געזען אז ס'איז דא א שווערע גזירה וואס מ'קען נישט מבטל זיין. דערנאך איז ער געווארן פריילעך, האט צוגערופן איינעם און אים געפרעגט דעם טייטש פון די ווערטער וואס ענדיגן זיך "אנו בניך". ער האט עס פשוט מסביר געווען: וואס מיר זאלן נישט האבן געטון, מיר זענען דיינע קינדער.
געדאנקען
- 5:02 דער משגיח מאכט פון דער מלחמה אין איראק א מאס פאר מצוות: א בלאט גמרא איז די גרעסטע באמבע, א בלאט גמרא מיט תוספות איז א ראקעט וואס פעלט נישט, און אמן יהא שמיה רבא איז א פאטריאט ראקעט.
- 14:44 ווייל נבואה האט אויפגעהערט נאר ביי יחידים אבער נישט ביי גאנץ כלל ישראל, איז א מנהג וואס אלע אידן נעמען אן א נבואה פונעם אייבערשטן, צוגעפאסט צו די תיקונים וואס יענע צייט דארף.
- 17:39 דאס זאגן די נשיאים אין ניסן איז א וואפן קעגן ישמעאל, וועמענס צוועלף נשיאים ווערן מכניע געווען דורך די נשיאי ישראל; אן זיי וואלט ישמעאל חלילה פארניכטעט די אידן.
- 26:21 דורך רבי לוי יצחק ווייזט דער משגיח אן אז די ווייבער וואס שייערן און קאשערן פאר פסח זענען, אן צו וויסן, מבער דעם יצר הרע, און יעדעס שטיקל חמץ וואס מען שייערט אפ קען זיין א גאנצע דיוויזיע פון שונאים.
- 29:24 רש"י'ס פשט אז עוג איז געקומען ווען אברהם אבינו האט געבאקן מצות ווייזט אז די מלחמה קעגן די פיר מלכים איז געווען אום פסח, און דאס פארבינדט די ארבע מלכיות מיט די פיר יסודות מיט וואס מען איז מבער חמץ.
- 37:04 דער ערגסטער חמץ איז עצבות; דער משגיח פארבינדט זיין אן "אדם" ראש חודש ניסן, ווען אדם הראשון איז באשאפן געווארן, מיט מבטל זיין ישמעאל, דעם "פרא אדם".
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 3:09 דער משגיח זאגט אז די בחורים דארפן דאווענען פאר די אידישע סאלדאטן אין איראק, וואס שטייען אין סכנה, און נעמען עס ערנסט.
- 27:48 ער זאגט זיי צו לערנען וויפיל מעגליך די טעג פאר פסח, און צו העלפן די מאמע גרייטן צו פסח, ווייל אלעס איז א גרויסע מצוה.
- 34:29 ער רופט זיי אויסצונוצן ניסן: גוט דאווענען, גוט לערנען, נישט פארלירן צייט, זיך אויסרייניגן פון עבירות און שלעכטע מדות, און טון תשובה.
- 37:20 ער זאגט צו פארגעסן די פריערדיגע עבירות, זיך היטן פון עצבות, און מקבל זיין די געבענטשטע טעג מיט שמחה, און קומען צום אייבערשטן ווי זיינע אייגענע.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אברהם אבינו, אדם הראשון, אהרן הכהן, אליעזר עבד אברהם, דער הייליגער בעל שם טוב, דער רא"ש, דער רדב"ז, דער רמב"ן, הגר, ישמעאל, משה רבינו, עוג מלך הבשן, רבי האראוויץ, רבי יהושע בן חנניה, רבי לוי יצחק בארדיטשובער
ערכים ארבע יסודות, ארבע מלכיות, ביעור חמץ, חמץ, יצר הרע, מליץ יושר, מנהג ישראל תורה, נבואה, נשיאים, עמלק, עצבות, פרא אדם, שבעים אומות