“בקש הקב"ה לעשות חזקיהו משיח...” זמן לעבוד על אמונה בהשגחה פרטיות
קאטאלאג: זמנים ניסן נומ׳ 7 פאקעט גייד ז׳ 26 תשס"ג (2002–03) אידיש 1 שעה 29 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
פון דער גמרא אז הקב"ה האט געוואלט מאכן חזקיהו פאר משיח, ערקלערט דער משגיח פארוואס א ישועה פאדערט שירה און הודאה, און פארוואס ניסן און פסח איז די צייט צו איינפלאנצן אמונה אין השגחה פרטית אויף יעדע זאך וואס פאסירט.
דער משגיח עפנט מיט דער גמרא אז הקב"ה האט געוואלט מאכן חזקיהו פאר משיח, נאר ער האט נישט געזאגט קיין שירה נאך דער מפלה פון סנחריב. ער פארבינדט דאס מיט דעם וואס חזקיהו האט מעבר געווען ניסן אינעם דרייסיגסטן טאג פון אדר, און ערקלערט אז חזקיהו האט געשפירט אז ער איז ראוי צו זיין משיח אבער נאך נישט באשטימט, און ער האט זיך איינגעהאלטן צוליב נשמות וואס זענען נאך נישט גרייט, אזוי ווי דער אוהב ישראל האט געזאגט. דערנאך רעדט ער וועגן דער מלחמה מיט דעם ישמעאלי'שן מלך פון בבל, וואס איז געווונען געווארן אין ניסן ווען אידן זאגן דעם נשיא, און ווייזט אן די שייכות צו יוסף, ישמעאל און חמץ. פון אחשורוש, א מלך מעצמו, ווייזט ער אז דער אייבערשטער ראטעוועט דורך שליחים וואס זענען נישט ראוי, און ער רופט צו זאגן שירה און דאנקען, מיט דעם חתם סופר. אין צווייטן חלק לערנט ער אז די מגילה און פסח זענען צו לערנען השגחה פרטית, קעגן דעם "מקרה" פון עמלק, און ער ענדיגט מיט משיח וואס וועט שטיין אויפן גג פונעם בית המקדש ווען עמלק וועט פארטיליגט ווערן.
ענינים: השגחה פרטית · הודאה און שבח צום אייבערשטן · ספיקות אין אמונה און עמלק · משיח און ימות המשיח
סדר השיעור
-
0:00 פארוואס חזקיהו האט נישט געזאגט שירה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט די גמרא אין סנהדרין אז הקב"ה האט געוואלט מאכן חזקיהו פאר משיח, נאר ער האט נישט געזאגט קיין שירה, און ער פרעגט פארוואס אזא צדיק האט נישט געזאגט. ער ברענגט צו די גמרא אין ברכות אז חזקיהו איז געווען סומך גאולה לתפילה און האט מעבר געווען ניסן אינעם דרייסיגסטן טאג פון אדר, און דערנאך חרטה געהאט.
-
6:02 די צענטע שירה און די נשמות פון אדר שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט אז ס'זענען דא צען שירות אויף דער וועלט, און די צענטע געהערט צו משיח, און ער ערקלערט אז חזקיהו האט מורא געהאט אז זיין שירה וועט אויסכאפן דעם ענין פון משיח איידער ער איז באשטימט, אזוי ווי ער האט געהאלטן אז ראוי צו זיין ניסן איז נאך נישט ניסן. ער פארבינדט עס מיט דעם וואס ניסן און משיח ווערן ביידע גערופן "ראשון", און מיט נשמות פון "אדר" וואס ווארטן נאך אויף זייער תיקון.
-
12:04 דער אוהב ישראל און דאס ווארטן אויף אלע נשמות שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח דערציילט אז דער אוהב ישראל האט געזאגט אז ער קען ברענגען משיח נאר ער וויל נישט, ווייל געוויסע נשמות וועלן פארלוירן גיין, און ער האט געענטפערט א רב וואס האט זיך געטענהט. חזקיהו האט דאס זעלבע געשפירט; די גאולה ווארט ביז אלע נשמות זענען גרייט, און דערפאר האט מען געענטפערט דער ערד וואס האט געוואלט זאגן שירה "רזי לי".
-
16:05 די מלחמה מיטן ישמעאלי'שן מלך פון בבל
דער משגיח באשרייבט די גרויסע ישועה וואס אידן האבן יעצט געהאט פון דעם ישמעאלי'שן הערשער אין בבל וואס האט זיך בארימט אז ער וועט חרוב מאכן ארץ ישראל און האט ארויפגעווארפן א פחד אויף דער גאנצער וועלט. ער ברענגט דעם זוהר און דעם תרגום יונתן אז די צוועלף נשיאים זענען מכניע די צוועלף נשיאים פון ישמעאל, און ער מערקט אן אז די מלחמה האט זיך געדרייט אין ניסן ווען אידן זאגן דעם נשיא און זענען עוסק אין ביעור חמץ.
-
20:48 די צען מכות, ישמעאל און שאור
דער משגיח ערקלערט אז דאס אויסגיסן פון וויין ביי די צען מכות ביים סדר איז מכניע די שונאי ישראל, און אז די סימנים פון רבי יהודה רמזן אויך אויף די ישמעאלים, וואס האבן אנגעהויבן דעם גלות מיטן פארקויפן יוסף, אזוי ווי רש"י זאגט ביי פנחס'ס מלחמה מיט מדין. ער זאגט אז חמץ איז די אנדערע אומות און שאור, וואס איז נישט ראוי לאכילה, איז ישמעאל.
-
26:05 דער נצחון ביים טאג פונעם נשיא פון אפרים
דער משגיח מערקט אן אז באגדאד איז געפאלן דעם זיבעטן טאג ניסן, דער טאג פונעם נשיא פון אפרים, פון יוסף'ס קינדער, וואס איז די בחינה פון ברית מילה בקדושה קעגן דער ליידיגער מילה פון ישמעאל. ער ברענגט דעם בעל הטורים אז ווען ישמעאל פאלט וועט קומען משיח פון די קינדער פון יצחק, און ער שליסט אז אידן דארפן זאגן שירה שביעי של פסח.
-
31:05 א מלך וואס האט זיך אליין געמאכט
דער משגיח ברענגט די גמרא אז אחשורוש איז געווארן מלך פון זיך אליין, און דעם מהר"ל פארוואס די תורה נענט נישט משה רבינו'ס עלטערן: די גאולה קומט נישט צוליב עמעצנ'ס ראוי זיין. דער אייבערשטער ניצט שליחים וואס זענען נישט ראוי כדי צו ווייזן אז ער ראטעוועט, און דער משגיח ווענדט דאס אן אויפן אמעריקאנער פרעזידענט און אויף דעם סטאלינער רבי'נס ווארט אז אמעריקע וועט ארויסהעלפן אידן אין א סכנה.
-
38:07 שירה נאך א ישועה: דער חתם סופר
דער משגיח ברענגט דעם קל וחומר פון דער גמרא אז שירה נאך א ישועה האט א שורש אין דער שירה ביים ים. ער דערציילט אז אין דעם חתם סופר'ס שטאט, ביי דער מלחמה מיט נאפאלעאן, זענען די אידן ניצול געווארן, און ער פארגלייכט עס מיט די ראקעטן ביי דער גאלף מלחמה; ער דערציילט אז דער חתם סופר האט מתקן געווען תפילות בשעת דער מלחמה און קאפיטלעך תהלים פון הודאה נאכדעם, אזוי ווי עס שטייט אין זיין ספר הזכרון.
-
42:21 דאנקען דעם אייבערשטן אויף יעדע קלייניגקייט
דער משגיח לערנט אז דאנקען דעם אייבערשטן אויף יעדע קלייניגקייט איז פון די יסודות פון א איד, מיט דער מעשה פון א ליטווישן איד וואס דער חוזה פון לובלין האט געלויבט, און פון ר' יונתן שטייף וואס האט געדאנקט דעם אייבערשטן פאר א ווינטעלע. ער זאגט אז אפשר ווארט די גאולה אויף אונזער שירה, און ער שלאגט פאר אז שולן זאלן באשטימען א צייט שביעי של פסח צו זאגן די קאפיטלעך פונעם חתם סופר.
-
46:30 א ישועה וואס איז זיס און ביטער
דער משגיח דערציילט ווי דער חתם סופר, ביים דאנקען דעם קייסער פאר דער פרייהייט פאר אידן, האט געוויינט און געזאגט א משל פון א פארטריבענעם בן מלך וואס וויינט ווען דער מלך בויט אים א באקוועמע הויז אין גלות. אזוי איז די יעצטיגע ישועה זיס אבער ביטער: אידן האבן געהאפט אז די מלחמות זענען גוג ומגוג וואס פירן צו משיח, און אנשטאט דעם האבן זיי מנוחה אין גלות.
-
52:12 אן אות לטובה און די מגילה למפרע שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם אבן עזרא אז אסתר האט אפגעלייגט איר בקשה כדי צו ווארטן אויף אן אות לטובה, וואס איז געקומען ווען המן איז געפאלן פאר מרדכי, און ער זאגט אז די יעצטיגע ישועה קען זיין אזא סימן, א צמיחה פון דער גאולה אין ניסן. אלץ וואס פאסירט איז לטובת ישראל; ווער עס גלייבט עס נאר נאכן סוף פון דער מעשה, איז ווי איינער וואס לייענט די מגילה למפרע.
-
57:13 ויקרא קעגן ויקר: השגחה אדער מקרה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז די מגילה, דרייסיג טעג פאר פסח, קומט צו לערנען השגחה פרטית קעגן עמלק'ס גלויבן אין "מקרה". דורך רש"י אויפן קליינעם א' פון ויקרא שטעלט ער אוועק דעם אפיקורס וואס זאגט אז די וועלט האט זיך "געטראפן" קעגן דעם איד וואס ווייסט אז אלץ איז גערופן געווארן פונעם אייבערשטן, און ער פארבינדט "אשר קרך" פון עמלק מיט דער מעשה פון המן.
-
1:00:45 דער רוזשינער און דער נאטירליכער ים סוף שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח פרעגט פארוואס יתרו איז געקומען נאכן הערן פון קריעת ים סוף און מלחמת עמלק, ווי רש"י זאגט, אויב ער האט שוין אלץ געוואוסט. ער דערציילט פון אן אפיקורס וואס האט געזאגט פאר דעם רוזשינער אז קריעת ים סוף איז געווען פון נאטירליכע סיבות, און דעם רוזשינער'ס תשובה אז אזא צוזאמענטרעף פונקט אין דער ריכטיגער מינוט וואלט געווען א נאך גרעסערער נס, א נס נסתר אזוי ווי פורים.
-
1:04:15 עמלק'ס סם און די רפואה פון פסח ביינאכט שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז עמלק איז ארויסגעגאנגען מלחמה האלטן ווייל ער האט געהאלטן אז דער ים האט זיך געשפאלטן פון זיך אליין, און אז יתרו, ווען ער האט דאס געהערט, איז פארסמט געווארן פון זיין כפירה; אפילו א פארבייגייענדיג ווארט פון אפיקורסות איז א סם וואס כאפט זיך אן. די רפואה איז געווען צו הערן יציאת מצרים פון משה רבינו, און דערפאר איז פסח ביינאכט, ווען יציאת מצרים איז דער שורש פון אמונה, די צייט צו איינפלאנצן אמונה.
-
1:11:07 די גאנצע וועלט איז א מגילה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח לערנט אז די גאנצע וועלט איז א מגילה וואו דער אייבערשטנ'ס נאמען איז באהאלטן, און אז המן האט געזען נס נאך נס און דאך געזאגט אז ס'איז א מקרה. ער ברענגט דעם חתם סופר אז די ספרי דברי הימים פון די גוים שרייבן עס צו דעם כח פון אחשורוש, אבער אידן ווייסן אז דער אייבערשטער האט אלץ געטאן, און דעם חתם סופר'ס תירוץ פארוואס דער נס איז געווען ביים ים און נישט ביים נילוס: כדי אידן זאלן קענען מאכן א ברכה אויפן מקום הנס.
-
1:18:15 משיח אויפן גג; שילה אן א גג
דער משגיח ברענגט די פסיקתא אז משיח וועט שטיין אויפן גג פונעם בית המקדש, און ער פרעגט פארוואס פונקט אויפן גג. דורך דער גמרא אין זבחים אז שילה האט געהאט ווענט פון שטיין און א גג פון יריעות, ערקלערט ער אז דער גג איז קעגן דעם הימל און די בחינה פון כתר, און ווייל עמלק, וואס איז בגימטריא "רם", איז דער ראש פון דער סטרא אחרא, האט דער גג נישט געקענט האבן קדושה.
-
1:23:55 מחיית עמלק און דער הייליגער גג
דער משגיח ברענגט די גמרא אז פאר מ'בויט דעם בית המקדש מוז מען פריער אויסמעקן עמלק, און ער ווייזט אז יעדעס מאל איז עמלק נאר געשוואכט געווארן, און דערפאר איז דער גג געבליבן אן קדושה. ביים דריטן בית המקדש, ווען עמלק און די גאוה וואס ער ברענגט וועלן פארשווינדן, וועט משיח, וואס הייסט "ראשון", שטיין אויף א הייליגן גג, און דער משגיח ענדיגט מיט דער האפענונג פון ניסן, דעם חודש פון גאולה.
דער שיעור, אויסגעשריבן
פארוואס חזקיהו האט נישט געזאגט שירה
דער משגיח עפנט מיט דער גמרא אין סנהדרין אז הקב"ה האט געוואלט מאכן חזקיהו פאר משיח און סנחריב פאר גוג ומגוג, נאר די מדת הדין האט געטענהט אז חזקיהו האט נישט געזאגט קיין שירה נאך די ניסים פון דער מלחמה און פון זיין רפואה. די ערד האט געוואלט זאגן שירה אנשטאט אים, און מ'האט געענטפערט "רזי לי". פארוואס, פרעגט ער, האט אזא צדיק נישט געזאגט שירה, ווען דוד המלך האט יא? א,ב
ער ברענגט נאך צוויי זאכן. די גמרא אין ברכות טייטשט חזקיהו'ס ווארט "והטוב בעיניך עשיתי" אז ער איז געווען סומך גאולה לתפילה, און זי דערציילט אז ער האט מעבר געווען דאס יאר אינעם דרייסיגסטן טאג פון אדר, וואס איז ראוי צו זיין ראש חודש ניסן; די חכמים האבן אים נישט מודה געווען, און ער האט דערנאך חרטה געהאט. ג,ד
די צענטע שירה
דער משגיח ברענגט פון מדרש און פונעם תרגום אויף שיר השירים אז ס'זענען דא צען שירות, און די צענטע וועט זאגן משיח. חזקיהו האט געשפירט אז ער האט א נשמה פון משיח, און זיין שירה וואלט געווען די צענטע, און ער וואלט אויסגעכאפט משיח איידער ער איז באשטימט. אזוי ווי ער האט געהאלטן אז א טאג וואס איז נאר ראוי צו זיין ניסן איז נאך אדר, אזוי האט ער געהאלטן אז ראוי צו זיין משיח איז נאך נישט משיח. ה,ו
דעם אוהב ישראל'ס תשובה
דער משגיח דערציילט אז דער אוהב ישראל האט געזאגט ביים טיש אז ער קען ברענגען משיח נאר ער וויל נישט, ווייל געוויסע נשמות וועלן פארלוירן גיין. ווען א רב האט געטענהט פארוואס זאל כלל ישראל ליידן צוליב א פאר נשמות, האט ער געענטפערט: און אז דו ביסט איינער פון זיי? דאס האט חזקיהו געשפירט. דער "נחמו" פונעם נביא קומט ערשט ווען אלע נשמות זענען גרייט, און דערפאר האט מען דער ערד געענטפערט "רזי לי": נאר דער אייבערשטער ווייסט ווען כלל ישראל וועט זיין גרייט. ט,ב
די מלחמה מיטן הערשער פון בבל
דער משגיח רעדט וועגן דער גרויסער ישועה וואס אידן האבן יעצט געזען: א ישמעאלי'שער הערשער אין בבל האט זיך בארימט אז ער וועט חרוב מאכן ארץ ישראל, און זיין פחד איז געלעגן אויף דער גאנצער וועלט. ער ברענגט דעם זוהר אז אין זכות פון די צוועלף נשיאים ווערט ישמעאל מכניע, און דעם תרגום יונתן אז די צוועלף קערות וואס זיי האבן מקריב געווען זענען קעגן די צוועלף נשיאים פון ישמעאל. די מלחמה האט זיך געדרייט אין ניסן, ווען אידן זאגן יעדן טאג דעם נשיא און זענען עוסק אין ביעור חמץ, וואס איז מבער די מעכבים פון דער שכינה. י,כ
די מכות, ישמעאל און שאור
די מלחמה האט זיך געענדיגט דעם צוועלפטן ניסן, נאנט צום סדר, וואו מ'גיסט אויס וויין ביי די צען מכות כדי מכניע צו זיין די שונאי ישראל. דער משגיח מערקט אן אז גלות מצרים האט זיך אנגעהויבן מיט יוסף'ס פארקויפן דורך די ישמעאלים; רש"י זאגט אז פנחס איז מלחמה געגאנגען מיט מדין צו נעמען נקמה פאר יוסף, אבער אין די ישמעאלים האט מען קיינמאל נישט נוקם געווען, און ער זאגט אז רבי יהודה'ס סימנים רמזן אויך אויף זיי. ל,מ
דער טאג פון אפרים
באגדאד איז געפאלן דעם זיבעטן ניסן, דער טאג פון אלישמע בן עמיהוד, דער נשיא פון אפרים. דער משגיח ערקלערט מיטן זוהר אז ישמעאל טענהט אויף ארץ ישראל צוליב זיין מילה, אבער זיין מילה איז ליידיג. יוסף, וואס די ישמעאלים האבן פארקויפט, איז ברית מילה בקדושה, און ממילא איז דער כח פון זיין אייניקל מכניע ישמעאל. ער ברענגט דעם בעל הטורים אז ווען ישמעאל פאלט וועט משיח קומען פון יצחק'ס קינדער, און ער שליסט אז נאך אזא נס דארפן אידן זאגן שירה שביעי של פסח. ס,ע
א מלך מעצמו
די גמרא זאגט אז אחשורוש איז געווארן מלך פון זיך אליין, מיט געלט, נישט ווייל ער איז געווען ראוי. דער משגיח ברענגט דעם מהר"ל פארוואס די תורה נענט נישט משה'ס עלטערן ביי זיין געבורט: אנדערש וואלט מען געזאגט אז עמרם און יוכבד האבן פארדינט אזא קינד, און דערפאר איז געקומען די גאולה. באמת האט די גאולה געמוזט קומען, ס'איז נישט קיין חילוק ווער די עלטערן זענען. פ
אזוי האט דער אייבערשטער געראטעוועט דורך אחשורוש, וואס איז נישט געווען ראוי, כדי צו ווייזן אז ער אליין ראטעוועט, און דער מלך איז נאר א שטעקן אין זיין האנט. דער משגיח פארגלייכט עס מיטן אמעריקאנער פרעזידענט, וואס איז גוט פאר אידן אבער א מלך מעצמו וועמענס וואלן זענען געהאנגען אין א ספק, און ער דערמאנט אז דער סטאלינער רבי, רבי יוחנן, האט פאר צענדליגער יארן געזאגט אז אמעריקע וועט ארויסהעלפן אידן אין א סכנה אין ארץ ישראל.
דעם חתם סופר'ס הודאה
די גמרא אין מגילה לערנט ארויס שירה נאך א ישועה מיט א קל וחומר פון דער שירה ביים ים. דער משגיח דערציילט אז ווען נאפאלעאנ'ס מלחמה איז אנגעקומען קיין פרעשבורג, זענען א סך גוים אומגעקומען און די אידן זענען ניצול געווארן, אזוי ווי ביי דער גאלף מלחמה, ווען צענדליגער ראקעטן זענען געפאלן אויף ארץ ישראל כמעט אן שאדן. דער חתם סופר, ווי ער שרייבט אין זיין ספר הזכרון, האט מתקן געווען תפילות בשעת דער מלחמה, און ווען זי האט זיך געענדיגט האט ער צוזאמענגערופן דעם עולם צו זאגן קאפיטלעך תהלים פון הודאה. ק,ר
דאנקען אויף יעדע קלייניגקייט
דאנקען דעם אייבערשטן אויף יעדע קלייניגקייט, זאגט דער משגיח, איז פון די יסודות פון א איד. דער חוזה פון לובלין האט געלויבט א ליטווישן איד וואס האט געדאנקט ווען א גלאז איז געפאלן און נישט צובראכן געווארן; ר' יונתן שטייף האט זיך אפגעשטעלט אינמיטן רעדן אויף א הייסן טאג צו דאנקען פאר א ווינטעלע. אפשר ווארט די גאולה אויף אונזער שירה, און דערפאר שלאגט דער משגיח פאר אז שולן זאלן באשטימען א צייט שביעי של פסח צו זאגן די קאפיטלעך פונעם חתם סופר.
זיס און ביטער
דער משגיח רופט די ישועה זיס און ביטער. ווען דער קייסער פון עסטרייך האט באפרייט די אידן, האט דער חתם סופר מסכים געווען צו זאגן א דרשה פון הודאה, אפגעדרוקט אין זיינע דרשות, אבער ער האט געוויינט און דערציילט פון א פארטריבענעם בן מלך וואס האט געוויינט ווען דער מלך האט אים געבויט א שיינע הויז אין גלות, ווייל דאס מיינט אז ער וועט לאנג בלייבן. א באקוועמליכקייט אין גלות קען מיינען אז דער מלך וויל אונז דארט לענגער האלטן. ש
זינט 9/11, זאגט דער משגיח, האבן מלכיות זיך געריסן, און חז"ל זאגן אז דאס איז א סימן אויף משיח; אידן האבן געהאפט אז ס'איז גוג ומגוג. אנשטאט דעם איז געווארן שלום און מנוחה, און דאס איז די ביטערקייט.
אן אות לטובה
ויקרא און ויקר
דער רוזשינער און דער אפיקורס
רש"י זאגט אז יתרו איז געקומען נאכן הערן פון קריעת ים סוף און עמלק, אבער ער האט דאך שוין אלץ געוואוסט. דער משגיח דערציילט פון אן אפיקורס וואס האט געזאגט פארן רוזשינער אז דער ים האט זיך געשפאלטן פון ווינטן און פון דער לבנה. דער רוזשינער האט געענטפערט אז וואס אלע סיבות זענען צוזאמענגעקומען פונקט ווען די אידן זענען ארויס, און אויפגעהערט פונקט ווען דער לעצטער איז ארויס, איז א נאך גרעסערער נס, א נס נסתר ווי פורים. אז
עמלק'ס סם און די רפואה
עמלק האט געהאלטן אז דער ים האט זיך געשפאלטן פון זיך אליין, און דערפאר האט ער זיך געוואגט צו קומען. יתרו, א יועץ פון פרעה און נאנט צו עמלק, האט עס געהערט און געשפירט אז זיין אמונה איז געשוואכט געווארן פון דעם סם. דער משגיח זאגט אז דיבורים פון אפיקורסות, אפילו פארבייגייענדיג געלייענט אין א צייטונג אדער געהערט אויפן ראדיא, זענען א סם וואס כאפט זיך אן, און מ'דארף שווער ארבעטן עס ארויסצוקלאפן.
די וועלט איז א מגילה
די גאנצע וועלט איז א מגילה וואו דעם אייבערשטנ'ס נאמען איז באהאלטן. המן האט געזען נס נאך נס פאר מרדכי און דאך געזאגט אז ס'איז א מקרה. דער זוהר זאגט אז קריאת התורה דארף מען הערן ווי פון הר סיני. דער חתם סופר זאגט אז די פערסישע דברי הימים שרייבן מרדכי'ס גדולה צו אחשורוש'ס כח; אידן ווייסן אז דער אייבערשטער האט אלץ געטאן, און די אמונה פלאנצט מען איין פסח. אי
דער חתם סופר פרעגט אויך פארוואס די מצריים זענען דערטרונקען געווארן אין ים און נישט אין נילוס, מדה כנגד מדה. ווייל אידן טארן נישט צוריקגיין קיין מצרים, וואלטן זיי קיינמאל נישט געקענט מאכן א ברכה אויפן מקום הנס ביים נילוס, און דערפאר איז עס געווען ביים ים סוף.
משיח אויפן גג
די פסיקתא זאגט אז משיח וועט שטיין אויפן גג פונעם בית המקדש און מודיע זיין די גאולה. פארוואס אויפן גג? די גמרא אין זבחים זאגט אז שילה האט געהאט ווענט פון שטיין מיט א גג פון יריעות. דער משגיח ערקלערט אז דער מקדש של מטה איז קעגן דעם מקדש של מעלה, און דער גג, דער ראש, איז קעגן דעם הימל און די בחינה פון כתר. שילה איז נישט געווען קעגן שער השמים, דערפאר האט עס נישט געהאט קיין גג; און אפילו אין ירושלים האט דער גג נישט געהאט קיין קדושה. אמ,אנ
דער טעם איז אז עמלק, וואס איז בגימטריא "רם" ווי די ספרים זאגן, איז דער ראש פון דער סטרא אחרא און ער איז מעכב דעם כסא פונעם אייבערשטן, און ממילא קען דער גג נישט האבן קדושה.
מחיית עמלק
די גמרא זאגט אז פאר מ'בויט דעם בית המקדש מוז מען אויסמעקן עמלק. אבער אין מדבר איז ער נאר געשוואכט געווארן, שאול האט אים איבערגעלאזט, און אין מרדכי'ס צייטן זענען געבליבן המן'ס קינדער, און דערפאר איז דער גג געבליבן אן קדושה. משיח און דער מקדש הייסן ביידע "ראשון"; ווען דער "ראשון" פון עשו, עמלק, און די גאוה וואס ער ברענגט וועלן פארשווינדן, וועט משיח שטיין אויף א הייליגן גג. דער משגיח ענדיגט אז ניסן איז דער חודש פון ישועות און גאולה. אצ
מראי מקומות
תורה
נביאים
כתובים
תרגום
משנה
תלמוד בבלי
- א Sanhedrin 94a טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 0:09
- ג לכאורה Berachos 10b מפתח אינעם אויסשרייב: 2:52
- ז לכאורה Pesachim 5a מפתח אינעם אויסשרייב: 10:50
- נ Gemara (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 25:08
- פ Megillah 11a טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 31:18
- ק Megillah 14a טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 38:12
- אנ לכאורה Zevachim 118a מפתח אינעם אויסשרייב: 1:18:37
- אצ לכאורה Sanhedrin 20b מפתח אינעם אויסשרייב: 1:24:04
מדרש
זוהר און קבלה
ראשונים
- מ לכאורה Rashi on Bamidbar 31:6 מפתח אינעם אויסשרייב: 21:14
- ע לכאורה Ba'al HaTurim on Bereishis 25:18-19 מפתח אינעם אויסשרייב: 26:16
- ת לכאורה Ibn Ezra on Esther ch. 5 מפתח אינעם אויסשרייב: 52:17
- אד Rashi on Vayikra 1:1 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 57:22
- אז Rashi on Shemos 18:1 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:00:55
- אט Rambam (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 1:08:00
אחרונים און חסידות
תפילה און פיוט
אנדערע
עיקרי הדברים
- 7:37 חזקיהו האט נישט געזאגט שירה ווייל ער האט געשפירט אז ער איז ראוי צו זיין משיח אבער נאך נישט באשטימט, און א שירה דעמאלט וואלט געווען די צענטע שירה פון דער לעצטער גאולה.
- 11:36 די גאולה ווארט ביז אלע נשמות פון כלל ישראל זענען גרייט, אויך די "נשמות פון אדר" וואס זענען ארויסגעשטויסן פונעם סדר.
- 31:18 דער אייבערשטער ברענגט א ישועה אפילו דורך א מלך וואס איז נישט ראוי, אזוי ווי אחשורוש וואס האט זיך אליין געמאכט פאר מלך, כדי צו ווייזן אז ער אליין ראטעוועט.
- 30:46 נאך א ישועה איז א חיוב צו זאגן שירה און דאנקען דעם אייבערשטן, וואס מ'לערנט ארויס מיט א קל וחומר פון דער שירה ביים ים סוף.
- 55:44 די מגילה, דרייסיג טעג פאר פסח, לערנט השגחה פרטית: א איד דארף שוין יעצט גלייבן אז אלץ איז לטובת ישראל, נישט נאר פארשטיין עס למפרע.
- 1:04:36 די כפירה פון עמלק איז אז אלץ איז א מקרה, און דער סם דערפון ווערט נאר אויסגעהיילט דורך הערן סיפור יציאת מצרים פון א צדיק אמת, אזוי ווי יתרו און אזוי ווי אידן טוען פסח ביינאכט.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 2:10 פארוואס האט דער גרויסער צדיק חזקיהו נישט געזאגט קיין שירה נאכן נס פון סנחריב?
תירוץ: 7:37 ער האט געשפירט אז ער איז ראוי צו זיין משיח אבער נאך נישט באשטימט, און א שירה דעמאלט וואלט געווען די צענטע שירה פון משיח; ער האט געווארט אז אלע נשמות זאלן זיין גרייט.
-
קשיא: 6:07 פארוואס האט חזקיהו מעבר געווען דאס יאר אינעם דרייסיגסטן טאג פון אדר, וואס איז ראוי צו זיין ניסן?
תירוץ: 5:29 ער האט געהאלטן אז ראוי איז נאך נישט ווי ס'וואלט שוין געווען, דער זעלבער סברא מיט וואס ער האט געהאלטן אז ער איז נאך נישט משיח.
-
קשיא: 32:37 פארוואס נענט די תורה נישט משה רבינו'ס עלטערן ביי זיין געבורט?
תירוץ: 32:47 כדי מ'זאל נישט זאגן אז די גאולה איז געקומען ווייל עמרם און יוכבד זענען געווען ראוי; די גאולה האט געמוזט קומען, ס'איז נישט קיין חילוק ווער די עלטערן זענען.
-
קשיא: 1:01:04 פארוואס האט יתרו געדארפט קומען נאכן הערן פון קריעת ים סוף און עמלק, אויב ער האט שוין אלץ געוואוסט?
תירוץ: 1:07:15 דאס הערן עמלק'ס כפירה האט פארסמט זיין אמונה, און די רפואה איז געווען צו הערן סיפור יציאת מצרים פון משה רבינו אליין.
-
קשיא: 1:16:20 אויב די מצריים זענען דערטרונקען געווארן מדה כנגד מדה פארן ווארפן קינדער אין נילוס, פארוואס איז דער נס געווען ביים ים סוף און נישט ביים נילוס?
תירוץ: 1:16:56 ווייל אידן וועלן נישט טארן צוריקגיין קיין מצרים, וואלטן זיי קיינמאל נישט געקענט מאכן א ברכה אויפן מקום הנס ביים נילוס; ביים ים סוף קענען זיי דאנקען דעם אייבערשטן.
-
קשיא: 1:18:58 פארוואס וועט משיח שטיין פונקט אויפן גג פונעם בית המקדש?
תירוץ: 1:22:29 דער גג איז די בחינה פון כתר און ראשות; כל זמן עמלק, דער "רם" פון דער סטרא אחרא, עקזיסטירט, האט דער גג נישט קיין קדושה, אבער ווען עמלק וועט אויסגעמעקט ווערן וועט משיח שטיין אויף א הייליגן גג.
מעשיות
-
12:07 דער אוהב ישראל און די נשמות וואס וואלטן פארלוירן געגאנגען
דער אוהב ישראל איז געזעסן ביים טיש און האט געזאגט אז ער קען ברענגען משיח נאר ער וויל נישט, ווייל אויב משיח קומט יעצט וועלן געוויסע נשמות וואס זענען נאך נישט גרייט פארלוירן גיין. איינער פון די רבנים ביים טיש האט געפרעגט פארוואס זאל כלל ישראל ליידן צוליב א פאר נשמות. האט אים דער אוהב ישראל געענטפערט: און אז דו ביסט פון די נשמות וואס וועלן פארלוירן גיין אויב משיח קומט יעצט?
אין דער מעשה: דער אפטער רב
-
39:05 דער חתם סופר ביי דער מלחמה פון נאפאלעאן
ווען נאפאלעאן איז געגאנגען איינעמען די מדינה וואו דער חתם סופר האט געוואוינט, איז געווען א גרויסע שלאכט אין פרעשבורג וואס האט געדויערט עטליכע חדשים, און א סך גוים זענען אומגעקומען פון די קאנאנען פון ביידע זייטן, און די אידן זענען ניצול געווארן. בשעת דער מלחמה האט דער חתם סופר מתקן געווען צו זאגן יעדן טאג דעם לאנגן והוא רחום, אבינו מלכנו און קאפיטלעך תהלים. ווען די מלחמה האט זיך געענדיגט, האט ער צוזאמענגערופן דעם עולם צו דאנקען דעם אייבערשטן מיט קאפיטלעך פון שבח, אזוי ווי ער שרייבט אין זיין ספר הזכרון.
אין דער מעשה: דער חתם סופר, נאפאלעאן
-
42:38 דער ליטווישער איד וואס האט געדאנקט אויף אלץ
דער חוזה פון לובלין האט געזאגט אויף א גרויסן ערליכן ליטווישן איד אז זיין עבודה איז חשוב אין הימל, ווייל אויף יעדע קלייניגקייט האט ער געדאנקט דעם אייבערשטן. ס'איז אראפגעפאלן א גלאז און נישט צובראכן געווארן, האט ער געדאנקט; מ'האט אים דערלאנגט קאווע וואס איז נישט געווען קאלט, האט ער געדאנקט דעם אייבערשטן.
אין דער מעשה: דער לובלינער חוזה
-
43:19 ר' יונתן שטייף און דאס ווינטעלע
ר' יונתן שטייף איז געווען א זומער אין א קעמפ, בשעת ס'איז נאך נישט געווען קיין לופט-קילונג. אויף א זייער הייסן טאג איז ער געזעסן אינדרויסן און גערעדט פאר תלמידים, און ווען ס'איז געקומען א ווינטעלע האט ער זיך אפגעשטעלט אינמיטן און געדאנקט דעם רבונו של עולם פאר דעם ווינטעלע.
אין דער מעשה: Rav Yonasan Steif
-
46:49 דעם חתם סופר'ס טרערן ביים דאנקען דעם קייסער
ווען דער קייסער אין עסטרייך האט געגעבן פרייהייט פאר אידן פון זייערע באזונדערע גזירות און שטייערן, זענען די ראשי הקהל געקומען צום חתם סופר מ'זאל צוזאמענרופן דעם עולם צו דאנקען דעם קייסער, און ער האט מסכים געווען און געזאגט א דרשה. ער האט געדאנקט דעם אייבערשטן און דעם מלך של חסד, און דערנאך האט ער געוויינט און געזאגט א משל פון א מלך וואס האט פארטריבן זיין זון און אים פון צייט צו צייט געשיקט געלט; ווען דער מלך האט געשיקט אינזשענירן צו בויען פארן זון א שיינע הויז, האט דער זון געוויינט, ווייל דאס מיינט אז ער וועט לאנג בלייבן אין גלות. אזוי, האט דער חתם סופר געזאגט, קען א באקוועמליכקייט אין גלות מיינען אז דער מלך וויל אונז דארט לענגער האלטן.
אין דער מעשה: דער חתם סופר
-
1:01:20 דער רוזשינער און דער אפיקורס וועגן קריעת ים סוף
אן אפיקורס האט זיך געטענהט מיט דעם רוזשינער אז קריעת ים סוף, וואס איז א היסטארישע זאך, איז געקומען פון נאטירליכע סיבות: ווינטן, די לבנה און דאס וואסער. דער רוזשינער האט געענטפערט אז דאס וואלט געווען א נאך גרעסערער נס, ווייל פונקט דעמאלט האבן געבלאזן די ווינטן, האט געשיינט די לבנה און איז אויסגעטריקנט געווארן די זאמד, פונקט ווען די אידן זענען ארויס פון מצרים און פרעה איז זיי נאכגעלאפן, און די זאכן האבן אויפגעהערט פונקט ווען דער לעצטער איד איז ארויס. ער האט עס געגליכן צו צונעמען א זייגער, שאקלען די חלקים אין א מאשין יארן לאנג, און זיי זאלן זיך אליין צוזאמענשטעלן.
אין דער מעשה: דער רוזשינער
געדאנקען
- 10:01 דער משגיח פארבינדט חזקיהו'ס צוויי פליאה'דיגע מעשים: אזוי ווי ער האט געהאלטן אז א טאג וואס איז נאר ראוי צו זיין ניסן איז נאך נישט ניסן, אזוי האט ער געהאלטן אז ראוי זיין צו משיח איז נאך נישט באשטימט ווערן, און ממילא האט ער נישט געקענט זאגן די צענטע שירה.
- 11:19 ס'זענען דא נשמות פון "ראשון" (ניסן) און נשמות פון "אדר", אפילו פון אדר שני וואס זענען ארויסגעשטויסן פונעם סדר, און די גאולה ווערט אפגעהאלטן כדי אויך זיי זאלן קומען צו זייער תיקון.
- 26:31 דער עיקר נצחון איז געקומען דעם זיבעטן ניסן, דער טאג פונעם נשיא פון אפרים, ווייל יוסף, וואס די ישמעאלים האבן פארקויפט, איז די בחינה פון ברית מילה בקדושה, און ישמעאל'ס מילה איז ליידיג פון תוכן.
- 25:02 חמץ איז די אומות, וואס פון זיי קען ארויסקומען עפעס א נוצן, און שאור, וואס איז נישט ראוי לאכילה, איז ישמעאל, וואס פון אים קומט גארנישט קיין גוטס.
- 1:02:33 א נאטירליכער פשט אין קריעת ים סוף פארקלענערט נישט דעם נס: וואס אלע סיבות זענען צוזאמענגעקומען פונקט אין יענער מינוט איז א נאך גרעסערער נס, א נס נסתר אזוי ווי פורים.
- 1:21:58 דער גג פון יריעות אין שילה, און וואס דער גג פונעם בית המקדש האט נישט קיין קדושה, ווייזן אז דער גג איז קעגן דער בחינה פון כתר, און עמלק, וואס איז בגימטריא "רם", פארשטעלט עס ביז ער ווערט אויסגעמעקט.
- 46:41 די יעצטיגע ישועה איז זיס און ביטער: די מנוחה וואס זי ברענגט אין גלות קען מיינען אז דער גלות וועט לענגער דויערן, אזוי ווי דער משל פונעם חתם סופר פונעם פארטריבענעם בן מלך ווייזט.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 45:58 דער משגיח שלאגט פאר אז יעדע שול זאל באשטימען א צייט שביעי של פסח צוזאמענצוקומען און זאגן די קאפיטלעך תהלים וואס דער חתם סופר האט מתקן געווען, צו דאנקען דעם אייבערשטן פאר דער ישועה.
- 42:23 דער משגיח זאגט אז אן ערליכער איד דאנקט דעם אייבערשטן אויף יעדע קלייניגקייט.
- 1:05:57 דער משגיח ווארנט נישט צו הערן אדער לייענען דיבורים פון אפיקורסות, אפילו פארבייגייענדיג אין א צייטונג אדער אויפן ראדיא, ווייל זיי פארסמען די אמונה.
- 1:08:50 דער משגיח זאגט אז פסח ביינאכט, ביים דערציילן יציאת מצרים און עסן מצה, איז די צייט איינצופלאנצן אמונה אין זיך און אין די קינדער.
- 55:44 דער משגיח זאגט אז א איד דארף גלייבן שוין יעצט, אפילו אן פארשטיין, אז אלץ וואס פאסירט איז לטובת ישראל.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אחשורוש, אלישמע בן עמיהוד, אסתר המלכה, דער אבן עזרא, דער אפטער רב, דער בעל הטורים, דער חתם סופר, דער לובלינער חוזה, דער מהר"ל פון פראג, דער רוזשינער, דער רמב"ם, המן, חזקיהו המלך, יוכבד, יוסף הצדיק, ישעיהו הנביא, יתרו, מרדכי הצדיק, נאפאלעאן, סנחריב, עמרם, פינחס, ר' יונתן שטייף, רבי יהודה בר אילעאי, רבי יוחנן סטאלינער, רש"י
ערכים אפיקורס, השגחה פרטית, חמץ, מקרה, סטרא אחרא, רבונו של עולם, שביעי של פסח, שירה, שנה מעוברת