The Beginning of our Nuptials with Hashem
קאטאלאג: ZMANIM (English) פסח נומ׳ 6 פאקעט גייד ז׳ 67 תשס"ה (2004–05) ענגליש 49 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט אז פסח איז דער אנהייב און די עפענונג פונעם קשר צווישן דעם רבונו של עולם און כלל ישראל, און די מצה איז דער שליסל וואס עפנט פאר יעדן איד א העכערע וועלט.
דער משגיח עפנט מיט דעם אז פסח איז די ערשטע מדרגה פון די חתונה צווישן דעם אייבערשטן און כלל ישראל, קלענער ווי שבועות און סוכות, און פונדעסטוועגן איז דער איסור חמץ בכרת, ווייל דאס עסן מצה פארבינדט א איד מיט'ן רבונו של עולם פונקט אזוי שטארק. פסח איז די ראשית וואס האלט אלעס אין זיך, א צייט פון התחדשות: די שמחה אין הימל אין ניסן שפיגלט זיך אפ אין דער טבע וואס וועקט זיך אויף און אין שיר השירים, און עס איז א צייט פון תחיית המתים און פון ווערן א נייער מענטש. דערנאך שטעלט ער אנטקעגן לחם, וואס האט אין זיך די עשרה מאמרות און איז די גימטריא פון דריי מאל שם הוי"ה (78), מיט מצה, דריי מאל דער מילוי פונעם שם (135), פון דער וועלט פון "מה" וואו מ'קען נאר פרעגן. מצה איז דער שליסל צו א נייע לידה און צו עפענען; דער אייבערשטער קלאפט און בעט כלל ישראל זיי זאלן אים עפענען. ער ענדיגט מיט תפילה אויף דער גאולה, מיט ראיה אויף יום טוב, און מיט וועלן ארויסגיין צו גאולה.
ענינים: מצה, מיכלא דמהימנותא · דעם אייבערשטנס אהבה צו כלל ישראל · חודש ניסן · התחדשות אין עבודת השם
סדר השיעור
-
0:00 פסח ווי די ערשטע מדרגה, און דער כרת פון חמץ שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח שילדערט פסח ווי דער אנהייב פון די חתונה מיט'ן אייבערשטן, קלענער ווי שבועות און סוכות (גאנץ הלל, חמץ נאך נישט גרייט), און פרעגט פארוואס נאר זיין איסור איז בכרת. ער ענטפערט אז כרת שניידט אפ דעם קשר, און עסן מצה מאכט התקשרות, עס פארבינדט א איד מיט'ן אייבערשטן.
-
6:06 ראשית, התחדשות און די שמחה פון ניסן שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט פסח ווי די ראשית וואס האלט אלעס, און ווי די התחדשות פונעם קשר מיט'ן אייבערשטן. די שמחה אין הימל, וואס מ'זעט אין דעם צירוף פון ניסן פון "ישמחו השמים", קומט אראפ אויף דער ערד: א נייע אומה ווערט געבוירן, די טבע וועקט זיך אויף אין פרילינג, און שלמה המלך האט דאס אריינגעלייגט אין שיר השירים.
-
12:41 תחיית המתים און ווערן נייע
דער משגיח ברענגט די קבלה אז תחיית המתים וועט זיין אויף פסח, און פארבינדט עס מיט'ן טל של תחיה וואס מ'הייבט אן צו בעטן אויף פסח. ער זאגט אז ס'איז א צייט פאר יעדן איד צו מאכן א חשבון און ווערן א נייער מענטש, און ווייזט דעם טעם פון חידוש אין דעם וואס מ'קויפט נייע קליידער און כלים און מ'מאלט אן די דירה צו פסח.
-
16:48 לחם האט אין זיך די עשרה מאמרות
דער משגיח ערקלערט פארוואס המוציא האט צען ווערטער: לחם האט אין זיך די עשרה מאמרות, אזוי ווי דער מענטש, וואס איז באשאפן געווארן לעצט, האט אין זיך אלע מדות, כאטש יעדער האט איין מדה וואס הערשט. דערפאר דארף א מענטש פארשידענע מאכלים אבער ער ווערט קיינמאל נישט מיד פון ברויט; אבער ווער עס עסט ווי עשו, אן א ברכה, באקומט קליפה אנשטאט די קדושה.
-
25:04 דער מלבי"ם: ווי אזוי א איד עסט מעשה
דער משגיח דערציילט ווי דער מלבי"ם האט נאך א וויכוח מיט משכילים געזאגט אז זיי ווייסן אסאך, אבער ער קען עסן, און האט אויסגערעכנט די אלע זאכן וואס א איד טוט איידער ער טאר עסן. ער לייגט צו אז לחם האט א משולש'דיגע קדושה, דריי מאל שם הוי"ה, די גימטריא פון לחם (78), וואס גיט לעבן פאר דער נשמה.
-
28:45 מצה: דריי מאל "מה"
דער משגיח ערקלערט אז מצה קומט פון א העכערן שורש ווי לחם: אדם איז די גימטריא 45, דער מילוי פונעם שם הוי"ה, וואס הייסט "מה", די וועלט וואס מ'קען נישט באגרייפן, פון וואו יציאת מצרים איז געקומען. דערפאר הייבט זיך דער סדר אן מיט קשיות, און מצה, דריי מאל 45 (135), איז דער שליסל צו יענער וועלט, און מ'עסט עס דריי מאל ביים סדר.
-
34:17 דער שליסל פון לידה און עפענען שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט יציאת מצרים ווי א לידה, א גוי מקרב גוי, און ברענגט די גמרא אז דעם מפתח פון חיה און פון תחיית המתים האלט דער אייבערשטער אליין: אויף פסח ווערט יעדער איד נייגעבוירן דורך דער מצה. ער פארבינדט דאס מיט "פטר רחם", מיט'ן תרגום "פטירא" פאר מצה, מיט פתיחת הארון און בריך שמיה, און מיט "פתחי לי" אין שיר השירים.
-
38:11 טל, די מצה ווי א קאפסל, און די אפענע טיר שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז דער טל (39, די ערשטע אותיות פונעם שם הוי"ה במילוי) קומט אראפ צום לעצטן ה"א, כלל ישראל, און דאס איז די מצה. ער ברענגט דעם בעל התניא אז דאס מעל מיט'ן וואסער זענען נאר א קאפסל וואס האט אין זיך די זעלבע אור ווי די מצה וואס מ'האט געגעסן אין מצרים, און ענדיגט מיט עפענען די טיר פאר אליהו הנביא, ווייל גאנץ פסח איז אן עפענונג.
-
42:52 תפילה אויף דעם מלך, ראיה, און וועלן גאולה
דער משגיח רופט דעם טאג ראש השנה למלכים, ווען מ'נעמט אויף נייע שליחים אין הימל, און זאגט אז מ'זאל מתפלל זיין אז דער אייבערשטער אליין זאל זיין דער מלך, מיט משיח ווי זיין מרכבה. ער רעדט וועגן זען דעם אייבערשטן און געזען ווערן אויף יום טוב בשלימות, און ענדיגט אז די מתנה פון פסח איז גאולה, וואס נאר דער וואס וויל ארויס פונעם יצר הרע באקומט זי.
דער שיעור, אויסגעשריבן
פסח ווי די ערשטע מדרגה, און דער כרת פון חמץ
דער משגיח עפנט מיט'ן כלל אז די ימים טובים גייען העכער און העכער: פסח איז ווען דער חתן זעט צום ערשטן מאל די כלה, שבועות איז די אירוסין, און סוכות דער יחוד. פסח איז קלענער: גאנץ הלל זאגט מען נאר דעם ערשטן טאג, און חמץ, וואס דער תניא רופט קליפה וואס מ'דארף פריער מעלה זיין, טאר מען נאך נישט עסן, כאטש אויף שבועות איז דער קרבן פון חמץ. ב
פונדעסטוועגן איז חמץ אויף פסח בכרת, נישט ווי די איסורים פון שבועות און סוכות. דער משגיח ערקלערט אז כרת שניידט אפ אן אדער וואס בינדט א איד צום אייבערשטן, און דער היפוך איז התקשרות: ווער עס עסט מצה פארבינדט זיך מיט'ן רבונו של עולם ווי ביי קיין אנדער יום טוב.
ראשית, התחדשות און די שמחה פון ניסן
פסח, זאגט דער משגיח, איז די ראשית, דער ראש השנה לרגלים ווי די משנה זאגט, און א ראשית האט אין זיך אלעס בכח. ס'איז א התחדשות, "החודש הזה לכם": די ערשטע באגעגעניש מיט'ן אייבערשטן, וואס טוישט א אידס עצם. ג,ד
וואס עס טוט זיך אין הימל קומט אראפ אויף דער ערד. דער צירוף פון ניסן קומט פון "ישמחו השמים ותגל הארץ": ווייל אויבן איז דא א שמחה איבער דער נייער אומה, די כלה פונעם אייבערשטן, וועקט זיך אויף די טבע: די ביימער בליען, דאס אייז צעגייט, די פייגל קומען צוריק זינגענדיג. שלמה המלך האט דאס אריינגעלייגט אין שיר השירים, דאס ליד פון חתן און כלה, א משל אויף דעם אייבערשטן און כלל ישראל. ה,ו
תחיית המתים און ווערן נייע
דער משגיח ברענגט פונעם רמ"א די קבלה אז תחיית המתים וועט זיין אויף פסח דורך א טל של תחיה, און דאס איז דער טל וואס מ'הייבט אן צו בעטן אויף פסח. ממילא איז דאס א צייט פאר יעדן איד צו מאכן א חשבון און ווערן א נייער מענטש, אראפווארפן די תכריכים פונעם יצר הרע. דעם זעלבן חידוש זעט מען אין דעם מנהג פון נייע קליידער, כלים און אנמאלן די דירה צו פסח.
לחם האט אין זיך די עשרה מאמרות
פסח איז דער שליסל צום גאנצן יאר, און די מצה איז א שליסל. כדי צו ערקלערן מצה הייבט דער משגיח אן מיט לחם: דער שולחן ערוך שרייבט אז המוציא האט צען ווערטער, ווייל ברויט האט אין זיך די עשרה מאמרות. יעדע בריאה האט א מדה, א שעפס חסד און א לייב גבורה, אבער דער מענטש, וואס איז באשאפן געווארן לעצט ווי רש"י זאגט, האט אלע, נאר איינע הערשט. ז,ח
דערפאר האט א מענטש ליב געוויסע מאכלים און דארף דאך אביסל פון אלעס, אבער פון ברויט, וואס האט אלעס, ווערט ער קיינמאל נישט מיד. די קדושה באקומט נאר דער וואס עסט ווי מ'דארף; ווער עס בייסט אריין אן א ברכה, ווי עשו אין פרשת תולדות, עסט קליפה. די פוסקים לייגן צו אז די צען ווערטער זענען אויך קעגן די עשר ספירות און די צען מצוות פון ברויט. ט
דער מלבי"ם: ווי אזוי א איד עסט
דער משגיח דערציילט אז דער מלבי"ם, רב אין א דייטשע שטאט פול מיט משכילים, האט זיך איינמאל געוויכוחט מיט א גרופע. נאכדעם האט ער געזאגט: זיי קענען, אבער איך קען עסן. ער שטייט אויף הונגעריג, אבער פריער וואשט ער נעגל וואסער, טוט זיך אן, דאוונט, וואשט זיך און טונקט איין דאס ברויט אין זאלץ.
מצה: דריי מאל "מה"
מצה איז נאך העכער: עס איז די שפייז פונעם שלימות'דיגן אדם. דער משגיח רעכנט אויס דעם שם הוי"ה במילוי, יו"ד ה"א וא"ו ה"א, וואס קומט צו 45, די גימטריא פון אדם און פון "מה". אויף פסח קומט אראפ די קדושה פון א וועלט אזוי הויך אז זי הייסט "מה", מ'קען זי נישט באגרייפן, און פון דארט איז געקומען יציאת מצרים.
דערפאר הייבט זיך אן דער סדר מיט א קינד וואס פרעגט: מ'קען נאר פרעגן. לחם איז דריי מאל 26, אבער מצה איז דריי מאל 45, 135, דער שליסל צו יענער וועלט, און דערפאר עסט מען מצה דריי מאל ביים סדר.
דער שליסל פון לידה און עפענען
יציאת מצרים איז געווען א לידה: א נייע אומה איז ארויס פון אינעווייניג פון אן אנדער אומה, ווי א קינד פון מוטערס לייב. די גמרא זאגט אז דריי שליסלען האלט דער אייבערשטער אליין, צווישן זיי חיה און תחיית המתים, און אויף פסח ווערט יעדער איד נייגעבוירן דורך דער מצה, דער שליסל וואס ער גיט קיינעם נישט איבער. כ,ל
טל, די מצה ווי א קאפסל, און די אפענע טיר
דער פסוק גייט ווייטער אז זיין קאפ איז פול מיט טל. דער משגיח ערקלערט אז טל, 39, איז די ערשטע דריי אותיות פונעם שם במילוי, וואס קומען אראפ צום לעצטן ה"א, כלל ישראל, און יענער ה"א איז די מצה. ע
אזוי ערקלערט דער בעל התניא "הא לחמא עניא": דאס מעל מיט'ן וואסער זענען נאר א קאפסל, און אינעווייניג איז די זעלבע אור וואס אידן האבן געגעסן אין מצרים, דער ארגינעל און נישט קיין קאפיע. נאך די מצה עפנט מען די טיר פאר אליהו הנביא, דער מלאך פון גאולה, ווייל גאנץ פסח איז אן עפענונג.
תפילה אויף דעם מלך, ראיה, און וועלן גאולה
דער משגיח רופט דעם טאג ראש השנה למלכים, ווען מ'שטעלט אין הימל נייע ממונים אויף אומות און ברכות, און זאגט אז מ'זאל מתפלל זיין אז דער אייבערשטער אליין זאל זיין מלך, מיט משיח ווי זיין מרכבה. ער ברענגט פונעם אבני נזר אז יעדן יום טוב קומט די נשמה אויף אן אופן קיין ירושלים צו ראיה. ג,פ
לויט דער גמרא אין חגיגה, אזוי ווי דער אייבערשטער ווייזט זיך מיט זיין גאנצן כבוד, דארף א איד זיך ווייזן בשלימות. די מתנה פון פסח איז גאולה, אבער ווי דער מדרש זאגט, זענען רוב אידן אין מצרים, וואס האבן זי נישט געוואלט, אומגעקומען. ממילא דארף א איד וועלן ארויס פונעם יצר הרע; אויב נישט, גייט דער יום טוב דורך טרוקן, אן דער "ברכת מועדיך" פון דער תפילה. צ,ק,ר
מראי מקומות
תורה
כתובים
תרגום
משנה
תלמוד בבלי
מדרש
- ק Midrash (מקום נישט באשטימט) אינעם אויסשרייב: 46:03
זוהר און קבלה
ראשונים
אחרונים און חסידות
תפילה און פיוט
עיקרי הדברים
- 0:16 פסח איז דער אנהייב פונעם קשר צווישן דעם אייבערשטן און כלל ישראל, קלענער ווי די שפעטערדיגע ימים טובים, אבער דער איסור חמץ איז בכרת, ווייל עסן מצה פארבינדט א איד מיט'ן אייבערשטן.
- 6:27 פסח איז די ראשית וואס האלט אלעס אין זיך און א צייט פון התחדשות, וואס מ'זעט אין דער טבע וואס לעבט אויף אין ניסן.
- 17:30 לחם האט אין זיך די עשרה מאמרות און דערפאר זעטיגט עס יעדן סארט מענטש, אבער די קדושה דערפון באקומט מען נאר ווען מ'עסט ווי א איד דארף עסן.
- 32:31 מצה, די גימטריא פון דריי מאל דער מילוי פונעם שם הוי"ה, קומט פון א העכערן שורש ווי לחם, און איז דער שליסל וואס עפנט א וועלט וואס מ'קען נישט באגרייפן.
- 35:20 אויף פסח גייט יעדער איד דורך א נייע לידה, און דער אייבערשטער קלאפט אין דער טיר און בעט כלל ישראל זיי זאלן זיך עפענען פאר אים.
- 46:40 יעדער יום טוב האט זיין מתנה; די מתנה פון פסח איז גאולה, און נאר דער וואס וויל זי באקומט זי.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 3:17 אויב פסח איז דער קלענערער אנהייב, פארוואס איז זיין איסור חמץ בכרת, נישט אזוי ווי די איסורים פון שבועות און סוכות?
תירוץ: 5:23 ווייל דער היפוך פון כרת איז התקשרות: מצה עסן פארבינדט א איד מיט'ן אייבערשטן אויף אן אופן וואס קיין מצוה פון די אנדערע ימים טובים טוט נישט.
-
קשיא: 21:36 פארוואס דארף יעדער מענטש פארשידענע מאכלים, און פון ברויט ווערט ער קיינמאל נישט מיד?
תירוץ: 22:19 ווייל ברויט האט אין זיך אלע עשרה מאמרות, אזוי ווי דער מענטש האט אין זיך אלע מדות, ממילא איז עס פאסיג פאר יעדן חלק פון א מענטש.
-
קשיא: 31:29 פארוואס הייבט מען אן דעם סדר מיט א קינד וואס פרעגט?
תירוץ: 31:11 ווייל יציאת מצרים איז געקומען פון דער וועלט וואס הייסט "מה", וואס מ'קען נישט באגרייפן, און מ'קען נאר פרעגן דערויף.
-
קשיא: 39:36 ווי אזוי קען מען זאגן אויף אונזער מצה "הא לחמא עניא" וואס די אבות האבן געגעסן אין מצרים, ווען יענע מצה איז שוין לאנג אויפגעגעסן?
תירוץ: 40:03 דאס מעל און וואסער זענען נאר א קאפסל; די אור אינעווייניג איז די זעלבע אור פון יציאת מצרים, ממילא איז עס דער ארגינעל און נישט קיין קאפיע.
-
קשיא: 29:03 פארוואס הייסט אדם אדם?
תירוץ: 30:00 ווייל אדם איז די גימטריא 45, דער מילוי פונעם שם הוי"ה; דער שלימות'דיגער אדם איז דער מילוי פונעם שם.
מעשיות
-
25:14 דער מלבי"ם קען עסן
דער מלבי"ם איז געווען רב אין א דייטשע שטאט מיט משכילים וואס האבן נישט געהאט קיין עול מלכות שמים, און ער האט געהאט אסאך מחלוקת מיט זיי. איינמאל איז א גרופע געקומען זיך וויכוחן מיט אים, און ווען זיי זענען אוועק האט ער געזאגט "זיי קענען". די תלמידים האבן געפרעגט, דער רבי איז דאך פיל קלוגער און האט זיי באזיגט, און ער האט געענטפערט: זיי קענען, אבער איך קען עסן. ער האט אויסגעשילדערט ווי ער שטייט אויף הונגעריג, און יעדעס מאל טוט ער פריער וואס א איד דארף: נעגל וואסער, זיך אנטון, דאווענען, וואשן און איינטונקען דאס ברויט אין זאלץ, און ערשט דערנאך עסט ער.
אין דער מעשה: דער מלבי"ם
געדאנקען
- 5:23 דער משגיח טייטשט כרת און קשר ווי פארקערטע זאכן: אזוי ווי חמץ עסן אויף פסח שניידט אפ דעם קשר מיט'ן אייבערשטן, אזוי בינדט מצה עסן אים צו, א מדרגה פון התקשרות וואס קיין אנדער יום טוב'ס מצוה האט נישט.
- 9:36 דער פרילינג וואס וועקט אויף די טבע אין ניסן איז דער אפשפיגל אויף דער ערד פון דער שמחה אין הימל איבער דעם נייעם קשר מיט כלל ישראל, דאס ליד פון חתן און כלה וואס שלמה המלך האט אריינגעלייגט אין שיר השירים.
- 28:24 לחם איז די גימטריא פון דריי מאל שם הוי"ה (78), און מצה פון דריי מאל דער מילוי, "מה" (135): מצה ציט פון א קדושה אזוי הויך אז מ'קען נאר פרעגן דערויף, און דערפאר הייבט זיך אן דער סדר מיט קשיות.
- 35:37 די מצה איז דער מפתח של חיה וואס דער אייבערשטער האלט פאר זיך, און דער תרגום רופט מצה "פטירא", אן עפענונג, אזוי ווי "פטר רחם".
- 40:03 לויט דעם בעל התניא זענען דאס מעל און וואסער פון דער מצה נאר א קאפסל; אינעווייניג איז די זעלבע אור פון יציאת מצרים וואס אידן האבן געגעסן אין מצרים, ממילא איז די מצה דער ארגינעל און נישט קיין קאפיע.
- 38:17 דער טל פון "שראשי נמלא טל" איז די ערשטע דריי אותיות פונעם שם הוי"ה במילוי (39), וואס קומט אראפ צום לעצטן ה"א, כלל ישראל, און דאס איז די מצה.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 13:40 דער משגיח זאגט אז פסח איז א צייט פאר יעדן איד צו מאכן א חשבון און ווערן א נייער מענטש, און אראפווארפן די תכריכים פונעם יצר הרע און פון עבירות.
- 23:12 דער משגיח זאגט אז מ'דארף צוגיין צום טיש מיט די ריכטיגע קדושה און עסן ווי א איד דארף עסן, מיט א ברכה און הכנה, נישט ווי עשו.
- 43:32 דער משגיח זאגט אז היינט דארף מען מתפלל זיין אז דער אייבערשטער אליין זאל זיין דער מלך, און משיח זאל זיין זיין מרכבה.
- 45:50 דער משגיח זאגט אז אזוי ווי דער אייבערשטער ווייזט זיך אויף יום טוב בשלימות, דארף א איד זיך צוגרייטן און זיך ווייזן פארן אייבערשטן בשלימות.
- 47:09 דער משגיח זאגט אז א איד דארף אנטוויקלען א רצון צו גאולה, ארויסצוגיין פונעם יצר הרע, און נישט דורכגיין דעם יום טוב גלייכגילטיג.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אדם הראשון, אליהו הנביא, דער אבני נזר, דער בעל התניא, דער מלבי"ם, דער רמ"א, עשו, רש"י, שלמה המלך
ערכים המוציא, התקשרות, יציאת מצרים, כנסת ישראל, כרת, מילוי, עשרה מאמרות, קליפה, ראשית, רבונו של עולם, שם הוי"ה, תחיית המתים