“הבוא נבוא אני ואמך ואחיך להשתחות לך ארצה”? - השכינה יורדת למטה מעשרה טפחים? (שייכות לחנוכה)
קאטאלאג: פרשת השבוע וישב נומ׳ 1 פאקעט גייד ז׳ 7 תשל"ה (1974–75) אידיש 1 שעה 28 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט אז יוסף איז דער צדיק וואס כולל'ט דעם גאנצן כלל ישראל, און וואס מיט אים איז פארגעקומען איז א סימן אויף גלות און גאולה; יעקב'ס געשריי ביים חלום פון זון און לבנה איז געווען א געשריי אויף דער ירידה פון דער שכינה אין א לאנגן גלות, און די נרות חנוכה למטה מעשרה זענען דער ענטפער.
דער משגיח פרעגט א ריי קשיות אויף דער פרשה: פארוואס האט די כתונת פסים ארויסגערופן אזא קנאה, פארוואס רעכנט דער מדרש רחל'ס שווייגן און נישט איר איבערגעבן די סימנים צו לאה, ווי אזוי האט יעקב נישט געוואוסט אז "אמך" מיינט בלהה, פארוואס האט אשת פוטיפר נישט געגעבן איר טאכטער צו יוסף, ווי אזוי לויבט דער מדרש יוסף'ס בטחון און טאדלט אים אויך, און פארוואס איז יעקב'ס אנשרייען א סימן אויף אנשרייען נביאים. די תירוצים בויט ער אויף "מעשה אבות סימן לבנים": יוסף איז די נשמה כללית און דער צדיק, דורך שמירת הברית, ממילא איז זיין תפיסה און ארויסגיין א סימן אויף גלות און גאולה. דער מדרש פון אסנת און די הלכה פון מגדל יתום, וואס איז געווען באהאלטן ביז זיין צייט, פארענטפערן די קשיות אויף בלהה און אויף אשת פוטיפר. א משל פון א צימעס וואס קאכט זיך ערקלערט פארוואס א לענגערער גלות ברענגט א גרעסערע גאולה, פארוואס יוסף האט נישט געוואלט די טובה פונעם שר המשקים, און פארוואס יעקב האט געשריגן. ער שליסט מיט דער ליכט פון חנוכה למטה מעשרה טפחים.
ענינים: יוסף און זיינע ברידער · די חנוכה ליכט · די שכינה און גלות השכינה · גלות אלס הכנה צו גאולה
סדר השיעור
-
0:00 חנוכה ווי דער גמר חתימה
דער משגיח עפנט מיט א מאמר חז"ל וועגן די גזירות פון די יוונים קעגן טהרה ביי אידן, וואס דער אייבערשטער האט מבטל געווען מיט א נס, און ברענגט פון ספרים פון תלמידי הבעל שם טוב אז חנוכה איז דער גמר חתימה נאך יום כיפור. ער זאגט אז ער וועט שפעטער צוריקקומען דערצו.
-
3:36 די כתונת פסים און רחל'ס שווייגן
דער משגיח זאגט אז די פרשה איז א שווערע, און פרעגט פארוואס די כתונת פסים וואס יעקב האט געמאכט האט ארויסגערופן אזא קנאה, בשעת "פסים" איז מרמז אויף קריעת ים סוף צוליב יוסף. דערנאך ברענגט ער דעם מדרש אז יוסף'ס אלומה איז אויפגעשטאנען אין זכות פון זיין מאמע רחל'ס שווייגן ווען לבן האט זי פארביטן, און פרעגט פארוואס דער מדרש דערמאנט נישט דעם גרעסערן זכות, וואס זי האט איבערגעגעבן די סימנים צו לאה, וואס פאר דעם האט דער אייבערשטער צוגעזאגט אז די קינדער וועלן צוריקקומען.
-
8:22 "הבוא נבוא אני ואמך" שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז די שבטים האבן יוסף געהאלטן פאר א נביא שקר, און אז יעקב האט אים אנגעשריגן ווייל א חלום פון נבואה קען נישט האבן אין זיך קיין זאך וואס קען נישט זיין, ווייל רחל איז שוין נישט געווען. ער פרעגט ווי אזוי יעקב, וואס האט געקענט די גאנצע תורה, האט נישט געוואוסט, ווי רש"י זאגט, אז "אמך" מיינט בלהה וואס האט יוסף מגדל געווען. דערנאך פרעגט ער, אויף רש"י'ס פארגלייך פון אשת פוטיפר מיט תמר, פארוואס האט זי נישט פשוט געגעבן איר טאכטער צו יוסף, וואס פון איר איז געקומען דער אמת'ער ייחוס.
-
12:56 יוסף'ס בטחון און "כי אם זכרתני"
דער משגיח ברענגט דעם מדרש וואס זאגט אויף יוסף "אשרי הגבר אשר שם ה' מבטחו" און טאדלט אים דערנאך פארוואס ער האט געבעטן דעם שר המשקים ער זאל אים געדענקען, וואס צוליב דעם איז ער געבליבן נאך צוויי יאר אין בית האסורים, און ער זאגט אז דער מדרש איז סותר זיך, ווייל דער חובות הלבבות האלט אז השתדלות איז נישט קיין חסרון אין בטחון. ער פרעגט אויך וואס די מאדנע ווערטער "כי אם" אין יוסף'ס בקשה קומען אויסשליסן.
-
17:05 יעקב'ס אנשרייען ווי א סימן אויף די נביאים
דער משגיח ברענגט דעם מדרש אז יעקב'ס אנשרייען אויף יוסף איז געווען א סימן אז אידן וועלן אמאל שרייען אויף זייערע נביאים, און פרעגט פארוואס דער מדרש האט אויסגעקליבן דאס גרינגע אנשרייען, ווען מ'האט נביאים געטון פיל ערגערע זאכן. דערנאך, ביי דער פרשה פון קומענדיגע וואך וואס מ'ליינט חנוכה, ברענגט ער דעם מדרש "קץ שם לחשך": ס'איז דא א באשטימטער סוף צום חושך, און א באשטימטע צייט ווען יוסף דארף ארויסגיין פון בית האסורים.
-
21:09 די נשמה כללית און יוסף דער משביר
דער משגיח לייגט אוועק דעם כלל פון "מעשה אבות סימן לבנים": די נשמות פון די אבות האבן כולל געווען דעם גאנצן כלל ישראל, און אין יעדן דור איז דא א נשמה כללית, דער צדיק הדור. ער ערקלערט אז יוסף איז דערצו זוכה געווען דורך שמירת הברית אין זיין גרויסן נסיון, און דערפאר איז ער געווארן דער צינור פון ברכה און דער משביר פאר דער וועלט, די מדה פון יסוד. ער ברענגט דעם שפת אמת אז יוסף איז ארויפגעהויבן געווארן צו דער מדרגה פון די אבות ווייל זיינע אייגענע קינדער זענען געווארן שבטים.
-
26:04 יוסף'ס תפיסה ווי א סימן אויפן גלות
דער משגיח ברענגט דעם תרגום יונתן און רש"י אויף "אבן ישראל" צו ווייזן אז יוסף איז סיי אב סיי בן, די נשמה כללית, ממילא איז וואס מיט אים איז פארגעקומען א סימן פאר כלל ישראל: זיין אראפגיין קיין מצרים, זיין ארויסגיין פון בית האסורים צו מלכות ווי דער סוף פונעם גלות, און די שווערערע לעצטע צייט אין תפיסה ווי דער שווערערער סוף פון גלות. ער רעדט פון דעם קץ וואס קיינער ווייסט נישט, און פון א רמז פונעם אריז"ל אויף "מקץ שנתים ימים", וואס ער זאגט אז ער האט שוין געווארנט דערויף.
-
30:42 באהאלטענע חידושים און דער מדרש פון אסנת מעשה
דער משגיח ברענגט פון ספרים אז געוויסע חידושים קענען נישט נתגלה ווערן פאר זייער צייט, למשל "מואבי ולא מואבית", וואס איז קלאר געווארן ערשט אין די צייטן פון בועז און רות. דערנאך דערציילט ער א מדרש וואס רבינו בחיי ברענגט: די טאכטער פון דינה און שכם האט יעקב באהאלטן מיט א קמיע, דער מלאך מיכאל האט זי געטראגן קיין מצרים, אשת פוטיפר האט זי מגדל געווען, און יוסף האט זי דערקענט דורך דער קמיע וואס זי האט צו אים געווארפן.
-
35:15 די באהאלטענע הלכה פון מגדל יתום
דער משגיח ענטפערט אז אשת פוטיפר, אזוי ווי יעקב, האט נישט געוואוסט אז ווער עס האט מגדל א יתום ווערט גערעכנט ווי ער האט אים געבוירן; די הלכה איז געבליבן באהאלטן כדי יוסף זאל האבן זיין נסיון, און ווען ער האט אים דורכגעהאלטן איז זי נתגלה געווארן פון א פסוק וועגן יוסף, און ער איז זוכה געווען צום נאמען צדיק. ער פארבינדט דעם ברית העינים און דעם ברית הלשון מיטן ברית מילה, און לערנט אזוי די סימנים וואס יוסף האט געגעבן די ברידער אין מקץ, מילה און לשון הקודש.
-
42:21 רחל'ס שווייגן ווי שמירת הברית
צוריקקומענדיג צו רחל, מאכט דער משגיח א חילוק צווישן צוויי זכותים: דאס איבערגעבן די סימנים צו לאה, וואס דערמיט איז זי זוכה געווען אז די קינדער וועלן צוריקקומען, און איר שווייגן ביי דער חופה כדי נישט פארשעמען איר שוועסטער, וואס דאס איז שמירת הלשון און ממילא שמירת הברית. אין דעם זכות איז יוסף'ס אלומה אויפגעשטאנען און ער איז געווארן דער משביר און דער מלך. ער לייגט צו אז יוסף איז דער כח פון דער גאולה פון כלל ישראל, און ברענגט דעם מהר"ל אז דער ים האט זיך געשפאלטן אין זכות פון יוסף, וואס האט געשפאלטן זיין אייגענע גשמיות.
-
46:14 פארוואס די שבטים האבן מורא געהאט פון דער כתונת פסים
דער משגיח פארענטפערט זיין ערשטע קשיא: מיט דער כתונת פסים האט יעקב געוויזן אז יוסף איז דער צדיק און דער משפיע וואס פאר אים וועט זיך דער ים שפאלטן. די שבטים האבן געטענה'ט, ווייל אין זייערע אויגן האט יוסף גערעדט לשון הרע, א פגם אין ברית הלשון, כאטש ער האט עס געמיינט לטובה, און זיי האבן מורא געהאט אז מ'וועט זיי אפשטופן; דערפאר האבן זיי אים קודם אויסגעטון דאס קלייד מיט דעם וואס עס האט סימבאליזירט.
-
49:44 דער דארפסמאן און דער צימעס מעשה
דער משגיח דערציילט פון א פשוט'ן דארפסמאן אין שול ראש השנה, וואס האט געמיינט אז דער עולם וויינט פון הונגער, האט זיך געטרייסט אז דער צימעס אינדערהיים ווערט בעסער וואס לענגער ער קאכט זיך, און האט זיך מייאש געווען ווען מ'האט ווידער געוויינט ביי די תקיעות. ער ווענדט עס אן אויפן גלות: דער גלות איז א הכנה צו דער גאולה, און וואס לענגער ער קאכט זיך אלס גרעסער די גאולה; מצרים, בבל און דער היינטיגער לאנגער גלות ווייזן עס, און כאטש ס'איז שווער צו ווארטן, לוינט זיך צו ווארטן.
-
54:59 די געפאלענע מלכה און דעם שר המשקים'ס חלום
דער משגיח ברענגט דעם זוהר אויף "נפלה לא תוסיף קום" אז ס'איז דא א צייט ווען משיח מוז קומען, און דעם חסד לאברהם אז די שכינה פאלט אלס טיפער מיטן גלות ביז א לעצטן פונקט. ער דערציילט דעם זוהר'ס משל פון א מלכה וואס, ווען מ'האט זי דאס דריטע מאל אראפגעווארפן, וויל זי נישט אויפשטיין ביז דער מלך אליין וועט זי אויפהייבן. דערנאך ערקלערט ער אז דעם שר המשקים'ס חלום, מיט פיר מאל דאס ווארט "כוס", איז געווען א חלום פון גאולה, און דעם שר האופים'ס א חלום פון גלות.
-
59:58 א גאולה וואס איז נישט שולדיג קיינעם
דער משגיח ערקלערט אז ביים קץ הימין וועט די גאולה קומען פונעם אייבערשטן אליין, נישט פון א טובה פון די גוים אדער פון זייער אפשטימען וועגן ארץ ישראל. יוסף, וואס האט געוואוסט אז זיין אויסלייזונג איז א סימן אויף כלל ישראל'ס, האט געקענט ארויסגיין נאך צען יאר דורכן שר המשקים, נאר ער האט בעסער געוואלט נאך צוויי יאר אין תפיסה איידער שולדיג זיין א טובה; ער ברענגט דעם חתם סופר אין דעם גייסט. אזוי לערנט ער "כי אם זכרתני" און "ועשית נא עמדי חסד" אז יוסף בעט מ'זאל אים נישט געדענקען, סיידן דער שר המשקים וועט אים דארפן, ווי דער מדרש ווייזט אז עס איז געשען.
-
1:06:56 יעקב'ס געשריי אויפן לאנגן גלות שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח פארענטפערט דעם מדרש אויף יוסף'ס בטחון: ער האט געווארט אויף א בעסערע גאולה. דעם מדרש אויף די נביאים ערקלערט ער דורך ירמיהו'ס בריוו צו די גלות'דיגע אז דער גלות וועט דויערן זיבעציג יאר און זיי זאלן בויען הייזער, וואס דערויף האט שמעיה הנחלמי זיך באקלאגט. יעקב'ס שרייען ביים חלום פון זון, לבנה און שטערן וואס בוקן זיך ביז דער ערד, דאס הייסט די שכינה גייט אראפ צו דער ערד, איז נישט געווען קיין קריטיק, נאר כלל ישראל'ס געשריי אויף אזא לאנגן גלות.
-
1:12:36 חנוכה: די שכינה למטה מעשרה טפחים שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם בני יששכר אז די ליכט פון חנוכה למטה מעשרה טפחים ווייזט אז די שכינה קומט אראפ נידעריגער ווי צו יעדער אנדערער צייט, און אנטפלעקט די ליכט פון משיח בן יוסף. אין די לענגסטע נעכט פון טבת, ווען דער גלות איז לאנג, קומט די שכינה אראפ אויפצוהייבן כנסת ישראל, און יעדן אידנס אנצינדן צינדט אן די נקודה פון האפענונג אין זיין הארץ. ער שליסט אז מ'לערנט יוסף'ס פרשה חנוכה ווייל דאס איז דער פרימארגן פון דער גאולה, אז חנוכה איז דער גמר חתימה, און בענטשט אז דער אייבערשטער אליין זאל ברענגען די גאולה.
דער שיעור, אויסגעשריבן
חנוכה ווי דער גמר חתימה
דער משגיח עפנט מיט חנוכה. ער דערמאנט א מאמר חז"ל וועגן די גזירות פון די יוונים קעגן טהרה ביי אידן, וואס דער אייבערשטער האט מבטל געווען מיט א נס, און ברענגט פון ספרים פון תלמידי הבעל שם טוב אז כאטש די חתימה איז יום כיפור, איז דער גמר חתימה חנוכה, און ביז דאן קען מען נאך טון תשובה. ער זאגט אז ער וועט שפעטער צוריקקומען דערצו.
די כתונת פסים און רחל'ס שווייגן
דער משגיח זאגט אז די פרשה איז א שווערע. יעקב אבינו איז נישט געווען קיין קליינלעכער מענטש, און די שבטים זענען געווען בעלי מדרגה; פארוואס זשע איז די כתונת פסים געווארן דער ערשטער פונק פון זייער קנאה? חז"ל פארבינדן "פסים" מיט קריעת ים סוף צוליב יוסף, און דאס מאכט נאך שווערער די קשיא וואס דאס קלייד האט דא צו טון. א
דערנאך ברענגט ער דעם מדרש אויף "והנה קמה אלמתי": יוסף'ס אלומה איז אויפגעשטאנען אין זכות פון זיין מאמע רחל'ס שווייגן ווען לבן האט זי פארביטן אויף לאה. אבער רחל האט אויך איבערגעגעבן די סימנים צו לאה, און אין דעם מדרש פון איר תפילה ענטפערט דער אייבערשטער אז דערפאר וועלן די קינדער צוריקקומען. פארוואס, פרעגט ער, דערמאנט דער מדרש נישט דעם גרעסערן זכות? ב,ג,ד
"הבוא נבוא אני ואמך"
די שבטים, ערקלערט דער משגיח, האבן געהאלטן אז יוסף'ס חלומות זענען א טענה אויף נבואה, און האבן אים גע'משפט פאר א נביא שקר. יעקב האט אים אנגעשריגן "הבוא נבוא אני ואמך", ווייל א חלום פון נבואה קען נישט האבן אין זיך קיין שקר, און רחל איז שוין נישט געווען. רש"י זאגט אז יעקב האט נישט געוואוסט אז עס גייט אויף בלהה, וואס האט יוסף מגדל געווען ווי א מאמע. ווי אזוי, פרעגט ער, האט יעקב, וואס האט געקענט די גאנצע תורה, דאס נישט געוואוסט? ה,ו
א צווייטע קשיא קומט פון רש"י'ס פארגלייך פון אשת פוטיפר מיט תמר: זי האט זיך מכוון געווען לשם שמים, ווייל זי האט געזען אז פון איר מיט יוסף וועט ארויסקומען א ייחוס, און צום סוף האט יוסף טאקע חתונה געהאט מיט איר טאכטער. אויב אזוי, פארוואס האט זי אים נישט פשוט געגעבן איר טאכטער, דער זיכערערער וועג? ז
יוסף'ס בטחון און "כי אם זכרתני"
דער מדרש עפנט מיט "אשרי הגבר אשר שם ה' מבטחו" און זאגט עס אויף יוסף, און דערנאך טאדלט ער אים פארוואס ער האט געבעטן דעם שר המשקים ער זאל אים געדענקען, וואס צוליב דעם איז ער געזעסן נאך צוויי יאר. דער משגיח זאגט אז דער מדרש איז סותר זיך, בפרט ווייל דער חובות הלבבות האלט אז השתדלות איז נישט קיין חסרון אין בטחון. ח,ט
יעקב'ס אנשרייען ווי א סימן אויף די נביאים
די נשמה כללית און יוסף דער משביר
כדי צו פארענטפערן אלע קשיות לייגט דער משגיח אוועק דעם כלל וואס דער רמב"ן רופט "מעשה אבות סימן לבנים". די אבות האבן אין זיך איינגענומען יעדע אידישע נשמה, און אזוי איז אין יעדן דור דא א נשמה כללית, דער צדיק הדור, ווי ר' משה חיים לוצאטו רעדט דערפון; ער לעבט מיט אלע איבערלעבענישן פונעם גאנצן דור.
צו דעם ווערט מען זוכה דורך שמירת הברית, אזוי ווי יוסף אין א נסיון גרעסער ווי אלע פריערדיגע. דערפאר איז ער געווארן דער משביר, דער צינור דורך וואס דער אייבערשטער שיקט אראפ ברכה צו כלל ישראל, די מדה פון יסוד. דער שפת אמת לייגט צו אז יוסף איז ארויפגעהויבן געווארן צו דער מדרגה פון די אבות, ווייל זיינע אייגענע קינדער זענען געווארן שבטים. מ
יוסף'ס תפיסה ווי א סימן אויפן גלות
דער משגיח ברענגט דעם תרגום יונתן, אז יוסף האט זיך פעסט געהאלטן קעגן אשת פוטיפר און דערפאר איז ער געווארן א מקור פון ברכה, און רש"י אז "אבן" איז צוזאמגעשטעלט פון "אב" און "בן": יוסף איז געווען סיי א טאטע סיי א זון, די נשמה כללית. נ,ס
ממילא איז וואס מיט יוסף איז פארגעקומען א סימן פאר זיינע קינדער. זיין גיין קיין מצרים האט צוגעגרייט דעם וועג פאר אידן; זיין ארויסגיין פון תפיסה צו מלכות זאגט פאראויס דעם סוף פונעם גלות, ווען כלל ישראל וועט מקבל זיין מלכות שמים; און די לעצטע צייט אין תפיסה, ערגער ווי ביי פוטיפר, זאגט פאראויס אז צום סוף ווערט דער גלות שווערער. ס'איז דא אסאך קיצין, אבער איין קץ ווייסט קיינער נישט.
באהאלטענע חידושים און דער מדרש פון אסנת
נאך א הקדמה פון ספרים: געוויסע חידושים קענען נישט נתגלה ווערן פאר זייער צייט. "מואבי ולא מואבית" איז קלאר געווארן ערשט אין די טעג פון בועז און רות.
דערנאך דערציילט ער א מדרש וואס רבינו בחיי ברענגט. פון שכם איז געבוירן געווארן א טאכטער צו דינה; יעקב האט זי באהאלטן אין א סנה אין מדבר מיט א קמיע אז זי איז פון זיין משפחה. דער מלאך מיכאל האט אסנת געטראגן קיין מצרים, און אשת פוטיפר, וואס האט נישט געהאט קיין קינדער, האט זי מגדל געווען. ווען יוסף איז ארויסגעפארן, האבן די מיידלעך צו אים געווארפן צירונג, ווי "בנות צעדה עלי שור" איז מרמז, אבער ער האט נישט געקוקט. אסנת האט געווארפן די קמיע; יוסף האט דערקענט זיין טאטנס שריפט און זי גענומען. ע,צ
די באהאלטענע הלכה פון מגדל יתום
דערמיט איז מתורץ די קשיא אויף אשת פוטיפר. זי האט געזען א ייחוס פון איר מיט יוסף, אבער האט קיינמאל נישט געטראכט אז עס קען זיין דורך אסנת, ווייל זי האט נישט געוואוסט אז ווער עס האט מגדל א יתום ווערט גערעכנט ווי ער האט אים געבוירן. יעקב האט עס אויך נישט געוואוסט, און דערפאר האט ער נישט פארשטאנען אז "אמך" מיינט בלהה. פ
די הלכה איז געבליבן באהאלטן ביז איר צייט, כדי יוסף זאל האבן זיין נסיון. ווען ער וואלט עס געוואוסט, וואלט ער געקענט ענטפערן אשת פוטיפר אז איר אויפגעצויגענע טאכטער איז ווי איר אייגענע. ערשט נאכדעם וואס ער האט דורכגעהאלטן איז די הלכה נתגלה געווארן, און די גמרא אין סנהדרין לערנט עס ארויס פון א פסוק וועגן יוסף. דורך דעם נסיון איז ער אליין פון די שבטים זוכה געווען צום נאמען צדיק. פ
דער משגיח לייגט צו אז ברית העינים און ברית הלשון זענען פארבונדן מיט ברית מילה: ניבול פה איז א סימן אויף א פגם אין ברית. דערפאר, ווי רש"י ערקלערט אין מקץ, האט יוסף זיך באוויזן פאר די ברידער מיט דעם וואס ער איז נימול און רעדט לשון הקודש, די שפראך פון צדיקים, מיט אויגן וואס זעען ווייטער ווי גשמיות. דאס זענען דריי בריתות צוזאמען. ק
רחל'ס שווייגן ווי שמירת הברית
צוריקקומענדיג צו רחל, מאכט דער משגיח א חילוק צווישן צוויי זכותים. דאס איבערגעבן די סימנים צו לאה האט איר מזכה געווען אז די קינדער וועלן צוריקקומען. איר שווייגן ווען מ'האט געפירט לאה צו דער חופה, כדי נישט פארשעמען איר שוועסטער, איז געווען שמירת הלשון, וואס איז די זעלבע זאך ווי שמירת הברית. דערפאר רעכנט יוסף'ס חלום דעם זכות: דורך דעם איז ער געווארן דער משביר וואס אלע מוזן צו אים אנקומען. ב
ממילא איז יוסף דער כח פון דער גאולה פון כלל ישראל. דער מהר"ל ערקלערט אז דער ים, וואס איז א בחינה פון גשמיות, האט זיך געשפאלטן פאר יוסף, וואס האט געשפאלטן זיין אייגענע גשמיות אין זיין גרויסן נסיון.
פארוואס די שבטים האבן מורא געהאט פון דער כתונת פסים
יעצט איז די ערשטע קשיא פארענטפערט. יעקב האט געזען אז יוסף איז א צדיק און א משפיע, און האט אים געמאכט א כתונת פסים, א "פס ים", צו ווייזן אז פאר אים וועט זיך דער ים שפאלטן. דאס האבן די שבטים נישט געקענט אננעמען: אין זייערע אויגן האט יוסף גערעדט לשון הרע, א פגם אין ברית הלשון, כאטש ער האט עס געמיינט לטובה. זיי האבן מורא געהאט אז מ'וועט זיי אפשטופן, און דערפאר האבן זיי אים קודם אויסגעטון פון דעם וואס דאס קלייד האט באדייט.
דער דארפסמאן און דער צימעס
דער משגיח דערציילט פון א פשוט'ן דארפסמאן אין שול ראש השנה. ווען אלע האבן געוויינט ביי שמונה עשרה, האט ער געמיינט אז זיי זענען הונגעריג, און האט מיטגעוויינט. דערנאך האט ער זיך דערמאנט אינעם צימעס אינדערהיים, וואס ווערט בעסער וואס לענגער ער קאכט זיך, און באשלאסן אז ס'לוינט זיך צו ווארטן. ווען מ'האט ווידער געוויינט ביי די תקיעות, האט ער זיך מייאש געווען: ווער האט כח צו ווארטן?
אזוי איז דער גלות א הכנה צו דער גאולה, און וואס לענגער ער קאכט זיך, אלס גרעסער די גאולה. נאך 210 יאר אין מצרים איז געקומען א גאולה נפלאה; בבל האט געברענגט א קלענערע. היינט, נאך צוויי טויזנט יאר, איז שווער צו ווארטן און אסאך קיצין זענען אריבער, אבער אלעס קומט פונעם אייבערשטן, דעם בעל הטוב, און דער משגיח זאגט אז ס'לוינט זיך צו ווארטן.
די געפאלענע מלכה און דעם שר המשקים'ס חלום
דער זוהר אויף "נפלה לא תוסיף קום" לערנט אז ס'איז דא א צייט ווען משיח מוז קומען. דער חסד לאברהם שרייבט אז וואס מער גלות, אלס טיפער פאלט די שכינה, ביז א לעצטן פונקט; ווער עס קען אויסרעכענען דעם פאל, קען וויסן די צייט. דער זוהר ברענגט א משל: א מלכה וואס מ'האט דאס דריטע מאל אראפגעווארפן וויל נישט אויפשטיין ביז דער מלך אליין וועט זי אויפהייבן. אזוי וועט דער אייבערשטער אליין אויפהייבן כנסת ישראל. ר,ש
א גאולה וואס איז נישט שולדיג קיינעם
ביים קץ הימין, זאגט דער משגיח, וועט די גאולה קומען פונעם אייבערשטן אליין, נישט ווייל די גוים ווילן טון א טובה אדער שטימען אפ וועגן ארץ ישראל. יוסף האט געוואוסט אז זיין אויסלייזונג איז א סימן אויף כלל ישראל'ס. ער האט געקענט ארויסגיין נאך צען יאר דורכן שר המשקים, אבער ער האט געוואלט א גאולה שלימה פונעם אייבערשטן, און האט בעסער געוואלט נאך צוויי יאר אין תפיסה.
דערפאר האט יוסף געזאגט צום שר המשקים: טו מיר נישט קיין טובות, געדענק מיך נישט, סיידן דו וועסט דארפן מיין טובה; דעמאלט וועט די וועלט זען אז די טובה געהערט צו כלל ישראל. דער חתם סופר זאגט אז די אומות האבן געגעבן שאנסן פאר אן אויסלייזונג, ווי אין די טעג פון כורש, אבער מ'וויל די גאולה פונעם אייבערשטן אליין. אא
דאס איז דער פשט אין "כי אם זכרתני": געדענק מיך נאר ווען ס'וועט זיין גוט פאר דיר. דער מדרש ווייזט אז דער שר המשקים האט געשוויגן צוויי יאר און האט דערמאנט יוסף ערשט ווען ער האט אים געדארפט. דער טעם שיידט אפ "ועשית נא עמדי חסד": דער חסד איז מ'זאל מיר נישט צוריקצאלן, ווייל, זאגט דער משגיח, יוסף האט געוואלט אז דער צימעס זאל זיך בעסער אויסקאכן. י,אב
יעקב'ס געשריי אויפן לאנגן גלות
דערמיט איז דער מדרש מתורץ: יוסף האט יא געהאט בטחון; ער האט געווארט צוויי יאר אויף א בעסערע גאולה, ווייל ער האט געוואוסט אז זיין אויסלייזונג איז פונעם גאנצן כלל ישראל. אבער ווארטן איז שווער, ווי דער דארפסמאן וואס האט געוויינט ביי די תקיעות. ח
חנוכה: די שכינה למטה מעשרה טפחים
דער בני יששכר שרייבט אז די נר חנוכה שטעלט מען למטה מעשרה טפחים, כאטש די גמרא אין סוכה זאגט אז די שכינה איז קיינמאל נישט אראפ למטה מעשרה. חנוכה יא, און די ליכט אנטפלעקן די נשמה פון משיח בן יוסף. זיי קומען אין דער תקופת טבת, די לענגסטע נאכט פונעם יאר, ווען דער גלות איז לאנג. אד,אה
דעמאלט קומט די שכינה אראפ למטה מעשרה אויפצוהייבן כנסת ישראל, און אידן טרייסטן זיך אז דער מלך אליין וועט אויפהייבן די מלכה. די שכינה קומט אראפ מיט דער בחינה פון יוסף. אזוי ווי דער כהן האט אנגעצונדן די מנורה, צינדט יעדע אנצינדונג אן א נקודה פון האפענונג אין יעדן אידישן הארץ, אפילו ווען ס'איז שווער צו ווארטן, ווי מ'וויינט ביי די לאנגע תקיעות.
מיטן אנצינדן, זאגט דער משגיח, פארבינדט מען זיך מיט דער בחינה פון יוסף וואס ווערט נתגלה אין די טעג, און מ'נעמט ליכט אויפן גאנצן יאר. יוסף'ס פרשה ליינט מען חנוכה ווייל דאס איז דער פרימארגן פון דער גאולה, און חנוכה איז דער גמר חתימה אפילו פאר די וואס זענען נישט נחתם געווארן יום כיפור. ער שליסט מיט א ברכה אז די ליכט פון משיח זאל אראפקומען, און דער אייבערשטער אליין זאל ברענגען די אמת'ע ליכט פון חנוכה.
מראי מקומות
תורה
נביאים
כתובים
תרגום
תלמוד בבלי
מדרש
- ג Midrash (מקום נישט באשטימט) אינעם אויסשרייב: 5:22
- ד לכאורה Eichah Rabbah, Pesichta 24 מפתח אינעם אויסשרייב: 5:22
- ח לכאורה Bereishis Rabbah 89:3 מפתח אינעם אויסשרייב: 13:26, 1:06:56
- כ Midrash (מקום נישט באשטימט) אינעם אויסשרייב: 17:15, 1:07:47
- ל לכאורה Bereishis Rabbah 89:1 מפתח אינעם אויסשרייב: 19:46
- אב Midrash (מקום נישט באשטימט) אינעם אויסשרייב: 1:04:19
זוהר און קבלה
ראשונים
- ו לכאורה Rashi on Bereishis 37:10 מפתח אינעם אויסשרייב: 8:32
- ז לכאורה Rashi on Bereishis 39:1 מפתח אינעם אויסשרייב: 10:49
- ט Chovos Halevavos (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 13:26
- ס לכאורה Rashi on Bereishis 49:24 מפתח אינעם אויסשרייב: 26:16
- ע לכאורה Rabbeinu Bachya on Bereishis 41:45 מפתח אינעם אויסשרייב: 31:59
אחרונים און חסידות
עיקרי הדברים
- 46:31 דער משגיח ערקלערט אז די כתונת פסים האט געוויזן אז יוסף איז דער צדיק און דער משפיע וואס פאר אים וועט זיך דער ים שפאלטן, און דאס האט די שבטים דערשראקן.
- 21:17 לויט "מעשה אבות סימן לבנים" איז יוסף די נשמה כללית פון זיין דור, ממילא איז זיין אראפגיין אין תפיסה און זיין ארויפגיין צו מלכות א סימן אויף דעם גלות און דער גאולה פון כלל ישראל.
- 23:31 יוסף איז זוכה געווען צו דער מדרגה פון צדיק און משביר דורך שמירת הברית, און רחל'ס שווייגן ביי דער חופה איז געווען די זעלבע שמירה אין דער פארעם פון שמירת הלשון.
- 35:49 די הלכה אז ווער עס האט מגדל א יתום ווערט גערעכנט ווי ער האט אים געבוירן איז געווען באהאלטן פון יעקב און פון אשת פוטיפר כדי יוסף זאל האבן זיין נסיון, און נאכדעם איז זי נתגלה געווארן דורך יוסף.
- 52:09 וואס לענגער דער גלות קאכט זיך, אלס גרעסער וועט זיין די גאולה; דערפאר האט יוסף בעסער געוואלט נאך צוויי יאר אין בית האסורים איידער ארויסגיין דורך א טובה פונעם שר המשקים.
- 1:10:09 יעקב'ס געשריי ביי יוסף'ס חלום איז נישט געווען קיין קריטיק, נאר א געשריי פון הארצן אויף א גלות אזוי לאנג אז די שכינה גייט אראפ ממש ביז דער ערד.
- 1:12:37 די נרות חנוכה שטעלט מען למטה מעשרה טפחים, וואו די שכינה גייט סתם נישט אראפ, ווייל חנוכה קומט זי אראפ אויפצוהייבן כנסת ישראל.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 4:13 פארוואס האט די כתונת פסים ארויסגערופן אזא קנאה, ווען יעקב איז נישט געווען קיין קליינלעכער מענטש?
תירוץ: 46:50 זי האט אנטפלעקט אז יוסף איז דער צדיק און משפיע וואס פאר אים וועט זיך דער ים שפאלטן, און די שבטים, וואס האבן אים געהאלטן פאר איינעם וואס רעדט לשון הרע, האבן מורא געהאט אז מ'וועט זיי אפשטופן.
-
קשיא: 8:00 פארוואס רעכנט דער מדרש יוסף'ס חלום צו רחל'ס שווייגן און נישט צום גרעסערן זכות פון איבערגעבן די סימנים צו לאה?
תירוץ: 42:32 די סימנים האבן איר מזכה געווען אז די קינדער וועלן צוריקקומען, אבער איר שווייגן איז געווען שמירת הלשון, וואס דאס איז שמירת הברית, די מדה וואס האט יוסף געמאכט פאר א משביר.
-
קשיא: 10:13 ווי אזוי האט יעקב, וואס האט געקענט די גאנצע תורה, נישט געוואוסט אז "אמך" מיינט בלהה וואס האט יוסף מגדל געווען?
תירוץ: 36:31 די הלכה אז דער וואס האט מגדל א יתום איז ווי זיין עלטערן איז געווען באהאלטן ביז איר צייט, כדי יוסף זאל האבן זיין נסיון.
-
קשיא: 12:06 אויב אשת פוטיפר האט געזען אז פון איר מיט יוסף וועט ארויסקומען דער באשטימטער ייחוס, פארוואס האט זי אים נישט געגעבן איר טאכטער?
תירוץ: 35:29 זי האט נישט געוואוסט אז די מיידל וואס זי האט מגדל געווען ווערט גערעכנט ווי איר אייגענע טאכטער.
-
קשיא: 13:50 ווי אזוי קען דער מדרש לויבן יוסף'ס בטחון און אים אויך שטראפן פארן בעטן דעם שר המשקים ער זאל אים געדענקען?
תירוץ: 1:06:56 יוסף האט באמת געבעטן אז דער שר המשקים זאל אים נישט העלפן; מיט בטחון אין השם יתברך האט ער געווארט נאך צוויי יאר אויף א בעסערע גאולה.
-
קשיא: 19:23 פארוואס נעמט דער מדרש יעקב'ס גרינגע אנשרייען פאר דעם סימן אז אידן וועלן שרייען אויף זייערע נביאים?
תירוץ: 1:09:38 יעקב'ס געשריי איז געווען כלל ישראל'ס געשריי אויף א לאנגן גלות, אזוי ווי ווען ירמיהו האט געזאגט אז דער גלות וועט דויערן זיבעציג יאר און מ'האט אויף אים געשריגן.
מעשיות
-
32:21 אסנת און די קמיע
דער משגיח דערציילט א מדרש וואס רבינו בחיי ברענגט: פון שכם איז געבוירן געווארן א טאכטער צו דינה, און יעקב האט זי אוועקגעפירט אין מדבר, זי באהאלטן אין א סנה, און איר אויפגעהאנגען אויפן האלדז א קמיע מיט א שריפט אז זי איז פון יעקב'ס משפחה, די טאכטער פון דינה. דער מלאך מיכאל האט זי געטראגן קיין מצרים, און אשת פוטיפר, וואס האט נישט געהאט קיין קינדער, האט זי מגדל געווען ווי איר אייגענע טאכטער. ווען יוסף איז ארויסגעפארן, זענען די מיידלעך ארויף אויף די ווענט און געווארפן צו אים זייערע צירונג, נאר ער האט נישט געקוקט. אסנת, וואס האט נישט געהאט וואס צו ווארפן, האט אים צוגעווארפן די קמיע; יוסף האט דערקענט זיין טאטנס שריפט און האט זי גענומען פאר א ווייב.
אין דער מעשה: אסנת, דינה, שכם בן חמור, יעקב אבינו, דער מלאך מיכאל, פוטיפר'ס ווייב, יוסף הצדיק
-
50:13 דער דארפסמאן ראש השנה
א פשוט'ער דארפסמאן איז געקומען אין שול ראש השנה, און ביי שמונה עשרה פון שחרית האט יעדער איינער גענומען וויינען. ער האט זיך געוואונדערט פארוואס, און האט באשלאסן אז זיי זענען הונגעריג ווייל ס'איז שוין שפעט, האט ער מיטגעוויינט. דערנאך האט ער זיך דערמאנט אז אינדערהיים האט זיין ווייב אריינגעלייגט א שטיק טרוקן פלייש אין צימעס, וואס ווערט בעסער וואס לענגער ער קאכט זיך, און האט זיך געטרייסט אז ס'לוינט זיך צו ווארטן. ווען דער עולם האט ווידער געוויינט ביי די תקיעות, האט ער זיך מייאש געווען: דער צימעס ווערט טאקע געשמאקער, אבער ווער האט כח צו ווארטן?
געדאנקען
- 46:33 דער משגיח טייטשט "פסים" ווי "פס ים": דאס קלייד האט מכריז געווען אז יוסף איז דער צדיק וואס פאר אים וועט זיך דער ים שפאלטן, און דאס, נישט סתם האבן ליב, האט די שבטים דערשראקן.
- 43:08 רחל'ס שווייגן ווען מ'האט געפירט לאה צו דער חופה איז א סארט שמירת הברית, ווייל שמירת הלשון און שמירת הברית איז איין זאך, און דערפאר איז איר זון געווארן דער משביר פאר דער וועלט.
- 36:46 די הלכה אז דער וואס האט מגדל א יתום ווערט ווי זיין עלטערן איז געווען באהאלטן אפילו פון יעקב ביז יוסף האט דורכגעהאלטן זיין נסיון, און דעמאלט האט מען עס געלערנט דווקא פון א פסוק וועגן יוסף.
- 1:01:21 יוסף'ס בקשה "זכרתני" האט באמת געמיינט "זאלסט מיר נישט געדענקען סיידן דו וועסט מיך דארפן": ער האט בעסער געוואלט נאך צוויי יאר אין תפיסה איידער א גאולה וואס איז שולדיג א טובה פון א מענטש.
- 1:10:57 אין חלום, דאס וואס יעקב און רחל בוקן זיך צו דער ערד איז מרמז אויף הקב"ה און די שכינה וואס גייען אראפ צו דער ערד, און יעקב'ס געשריי איז געווען א געשריי אויף דער לענג פונעם גלות.
- 58:16 דעם שר המשקים'ס חלום, מיט פיר מאל "כוס", איז געווען א חלום פון יוסף'ס און כלל ישראל'ס גאולה, דערפאר איז דער פשט פון ארויסגיין מקוים געווארן, און דעם שר האופים'ס איז געווען א חלום פון גלות.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 54:24 דער משגיח זאגט אז כאטש ס'איז זייער שווער צו ווארטן אויף דער גאולה, ווייסן די וואס פארשטייען אז אויב דער אייבערשטער האט געמאכט מ'זאל ווארטן, לוינט זיך צו ווארטן.
- 1:16:23 דער משגיח זאגט אז מיטן אנצינדן די ליכט פון חנוכה פארבינדט זיך א איד מיט דער בחינה פון יוסף וואס ווערט נתגלה אין די טעג, און מ'זאל נעמען פון דער ליכט פון חנוכה אויפן גאנצן יאר.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אסנת, בועז, בלהה, דינה, דער בני יששכר, דער חתם סופר, דער מהר"ל פון פראג, דער מלאך מיכאל, דער סאטמארער רב, דער רמב"ן, דער שפת אמת, יוסף הצדיק, יעקב אבינו, לאה אמנו, לבן, פוטיפר'ס ווייב, רבי משה חיים לוצאטו, רבינו בחיי, רות, רחל אמנו, רש"י, שכם בן חמור, שמעיה
ערכים בטחון, גמר חתימה, יסוד, למטה מעשרה, מעשה אבות סימן לבנים, נשמה כללית, צדיק הדור, קדושת הברית, קץ, רבונו של עולם, שכינה