ביאור עמוק ונפלא בשנאת אחים ונסיון של יוסף (שייכות לחנוכה)
קאטאלאג: פרשת השבוע וישב נומ׳ 4 פאקעט גייד ז׳ 7 תשמ"ב (1981–82) אידיש 1 שעה 20 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט אז יוסף איז געווען דער צדיק הדור, וואס איז דערהויבן געווארן דורך שמירת הברית, און אז די הלכה וואס וואלט אים געשפארט דעם נסיון איז געווען באהאלטן ביז נאכן נסיון, און ער בינדט דאס צו אסנת און צום ליכט פון חנוכה קעגן דעם חושך פון יון.
דער משגיח הייבט אן מיט דער כתנת פסים און מיט יוסף'ס ווערטער "קמה אלומתי", וואס דער מדרש טייטשט אויף דעם שווייגן פון זיין מאמע. פארוואס רעכנט יוסף דאס שווייגן פון רחל און נישט איר גרעסערן זכות, וואס זי האט אקטיוו איבערגעגעבן די סימנים צו לאה? דערנאך פרעגט ער פארוואס יעקב האט נישט געוואוסט אז די ירח מיינט בלהה, כאטש די גמרא זאגט אז ווער עס דערציט א יתום איז ווי ער האט אים געבוירן, און פארוואס אשת פוטיפר, וואס האט געמיינט לשם שמים, האט נישט פשוט געגעבן איר טאכטער. נאך הקדמות וועגן צדיק הדור, יוסף'ס נסיונות און הלכות וואס ווערן נתגלה נאר אין זייער צייט, ברענגט ער דעם מדרש אז אסנת איז געווען די טאכטער פון דינה, אדאפטירט ביי פוטיפר. די הלכה איז געווען באהאלטן כדי יוסף זאל האבן דעם נסיון. ער ערקלערט די דריי בריתות, רחל'ס שווייגן אלס שמירת הברית, די כתנת פסים, און צום סוף חנוכה: יון האט צובראכן די הבדלות, און יוסף, ווי דאס חנוכה ליכט, ברענגט ליכטיגקייט אין חושך.
ענינים: יוסף און זיינע ברידער · שמירת הברית · דער נס חנוכה און די יוונים
סדר השיעור
-
0:00 די כתנת פסים און רחל'ס שווייגן שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח עפנט מיט דער כתנת פסים, וואס דער מדרש בינדט צו קריעת ים סוף, און מיט יוסף'ס ווערטער "קמה אלומתי", וואס מ'טייטשט אויף דעם שווייגן פון זיין מאמע. ער ברענגט דעם מדרש פון רחל'ס טענה און פרעגט פארוואס יוסף רעכנט איר שווייגן און נישט איר גרעסערן זכות, וואס זי האט איבערגעגעבן די סימנים צו לאה.
-
7:59 פארוואס יעקב האט נישט געוואוסט אז די ירח איז בלהה שטייט אינעם קאטאלאג
ביים חלום פון שמש און ירח ערקלערט רש"י אז יעקב האט נישט געוואוסט אז די ירח מיינט בלהה, וואס האט מגדל געווען יוסף. דער משגיח פרעגט ווי אזוי יעקב האט נישט געוואוסט די פשוטע גמרא אז ווער עס דערציט א יתום איז כאילו ילדו, וואס מ'לערנט ארויס פון "בני יעקב ויוסף".
-
11:52 אשת פוטיפר האט געמיינט לשם שמים שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט רש"י אז אשת פוטיפר, אזוי ווי תמר, האט געמיינט לשם שמים, ווייל זי האט געזען אין איר אצטגנינות אז זי וועט האבן קינדער פון יוסף, און ער בינדט עס צו משיח בן יוסף און משיח בן דוד. יוסף האט נישט געוואלט טאן קיין עבירה אפילו צו ברענגען משיח. דערנאך פרעגט ער פארוואס זי האט נישט פשוט געגעבן איר טאכטער.
-
17:06 יוסף דער צדיק הדור און זיינע נסיונות שטייט אינעם קאטאלאג
אלס ערשטע הקדמה ערקלערט דער משגיח אז אין יעדן דור איז דא א צדיק הדור דורך וועמען עס קומען אלע השפעות, און אין די צייטן פון די שבטים איז דאס געווען יוסף, וואס איז געווען אויסגעארבעט אין שמירת הברית. כדי דאס צו פארדינען האט ער געמוזט גיין קיין מצרים, דעם ערגסטן ארט, און האבן נסיונות יעדן טאג פון אשת פוטיפר; דורך דעם איז ער דערהויבן געווארן צו דער מדה פון יסוד און צו דער מדריגה פון די אבות. ער לייגט צו אז אזוי ווי יוסף'ס גלות האט זיך געענדיגט מיט מלכות, איז די שווערסטע צייט פונעם גלות פונקט פאר עלות השחר.
-
27:44 הלכות וואס ווערן נתגלה נאר אין זייער צייט שטייט אינעם קאטאלאג
אלס צווייטע הקדמה ערקלערט דער משגיח אז געוויסע הלכות ווערן נתגלה נאר אין א געוויסער צייט, ווי "מואבי ולא מואבית", וואס מ'האט נאך נישט געוואוסט ווען מחלון און כליון האבן חתונה געהאט. ווייל דער שטן האט מורא פאר משיח, באהאלט דער רבונו של עולם דעם ייחוס פון דוד אין אומגעריכטע ערטער, ווי ביי די טעכטער פון לוט, אז דער שטן זאל גארנישט חושד זיין.
-
33:08 דער מדרש פון אסנת, די טאכטער פון דינה מעשה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח דערציילט דעם מדרש וואס רבינו בחיי ברענגט: די טאכטער פון דינה פון שכם איז אוועקגעשיקט געווארן פון יעקב מיט א קמיע, דער מלאך מיכאל האט זי געברענגט קיין מצרים, און פוטיפר, וואס האט נישט געקענט האבן קינדער, האט זי אדאפטירט. ווען די טעכטער האבן געווארפן תכשיטים אויף יוסף פון דער וואנט, האט אסנת געווארפן איר קמיע, און יוסף האט דערקענט אז זי איז פון זיין משפחה און זי געבעטן פאר א ווייב.
-
38:04 פארוואס די הלכה איז געווען באהאלטן ביז נאכן נסיון שטייט אינעם קאטאלאג
מיט די הקדמות ענטפערט דער משגיח: אשת פוטיפר האט נישט געוואוסט אז אן אדאפטירטע טאכטער ווערט גערעכנט ווי איר אייגענע, פונקט ווי יעקב האט עס נישט געוואוסט. די הלכה איז געווען באהאלטן כדי יוסף זאל האבן זיין גרויסן נסיון און דערהויבן ווערן צו דער מדריגה פון די אבות; זי איז נתגלה געווארן למפרע ווען דער חלום איז מקוים געווארן. ער גלייכט עס צו דער גמרא וועגן פארשרייבן די גרייס פון א כזית, און געפינט דעם מקור פון דער הלכה אין יוסף'ס חלום.
-
46:13 די דריי בריתות און שבת שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז כדי צו ווערן א צדיק און א משפיע דארף מען היטן דריי בריתות: ברית העינים, ברית הלשון און ברית המעור. יוסף האט אפגעהיטן אלע דריי און דערפאר איז ער זוכה געווען צו שבת, ווי חז"ל לערנען פון "והכן". ער טייטשט "והנה עיניכם רואות... כי פי המדבר" אז יוסף האט געוויזן די ברידער זיין שמירת הברית, און לייגט צו אז א ריין מויל איז א סימן פון שמירת הברית.
-
51:31 רחל'ס שווייגן און דער פשט פון דער כתנת פסים שטייט אינעם קאטאלאג
צוריקקומענדיג צום אנהייב, ערקלערט דער משגיח אז יוסף'ס מלכות איז נישט געקומען פון רחל'ס אקטיווער פעולה נאר פון איר שווייגן, איר שמירת ברית הפה. די כתנת פסים איז געווען א מלבוש וואס האט מרמז געווען אויף שמירת הברית, מיט דעם כח צו שפאלטן דעם ים; די ברידער האבן געפרעגט ווי אזוי איינער וואס רעדט לשון הרע קען זיין דער שומר הברית. ער ווייזט ווי די אותיות פון יוסף'ס נאמען און פון "פסים" זענען מרמז אויף דעם, און פארוואס די ברידער האבן אים אויסגעטון די כתונת.
-
59:17 חנוכה קעגן דעם חושך פון יון שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח פרעגט פארוואס קיינער רעדט נישט וועגן אסנת'ס צדקות און פארוואס זי הייסט אזוי, און גייט אריבער צו חנוכה: יון האט צובראכן די חומות, און חנוכה, לויט בית הלל, איז מוסיף והולך אין ליכטיגקייט. יון איז חושך; זיי האבן צובראכן דעם סורג וואס טיילט אפ צווישן א איד און א גוי, און זיך אוועקגעשטעלט קעגן חודש, שבת און מילה, ווייל יעדעס איז א הבדלה.
-
1:06:10 קרח, די הבדלות פון דער בריאה, און טאג קעגן נאכט שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט קרח, וואס האט זיך אויך געקריגט קעגן די הבדלות, און רש"י'ס תירוץ פון "בקר", ווייל די בריאה אליין באשטייט פון הבדלות. ליכט און חושך זענען אקעגן ישראל און די אומות; כמעט אלע מצוות טוט מען ביי טאג. יון האט געוואלט אז די נאכט זאל אריינגיין אין דעם תחום פון טאג, דערפאר האט דער רבונו של עולם מדה כנגד מדה געגעבן חנוכה, וואס מ'צינדט אן אין די פינצטערסטע נעכט פון יאר.
-
1:12:10 יוסף אלס דאס ליכט פון חנוכה, און אסנת שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז יוסף, וואס זיין נאמען מיינט מוסיף, איז דער צדיק פון "אור זרוע לצדיק", דאס באהאלטענע ליכט וואס גייט אראפ אין דעם חושך פון מצרים, ווי די שכינה אין סנה. אסנת, אליין אין מצרים, האט געזען ווי יוסף האלט זיך בקדושה און האט זיך אפגעלערנט פון אים; יוסף האט זי דערהאלטן, און דער קרעדיט געהערט צו אים.
-
1:16:41 אנצינדן דאס באהאלטענע ליכט אין זיך שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ענדיגט אז חנוכה לערנט אז יעדער מענטש, אן עולם קטן, האט אין זיך א באהאלטן ליכט ווי א פיילאט לייט, און מ'דארף עס געפינען און זיך אליין אנצינדן. ער ערקלערט דעם שמש אלס א הויך ליכט וואס קומט אראפ צו באלייכטן אידישע נשמות, און ענדיגט מיט א ווונטש אז מ'זאל צוברעכן די מחיצות וואס שיידן אפ פון דעם רבונו של עולם.
דער שיעור, אויסגעשריבן
די כתנת פסים און רחל'ס שווייגן
דער משגיח הייבט אן מיט דער כתנת פסים וואס יעקב האט געמאכט פאר יוסף (בראשית ל"ז, ג), וואס האט אנגערייצט די קנאה פון די ברידער. אבער די ברידער, זאגט ער, זענען געווען העכער פון זיך אפשטעלן אויף א מלבוש, ממילא מוז דא ליגן עפעס טיפער. דער מדרש זאגט אז צוליב די "פסים" האט זיך שפעטער געשפאלטן דער ים. א,ב
אין יוסף'ס חלום "והנה קמה אלומתי" (בראשית ל"ז, ז) טייטשט דער מדרש "אלומתי" פון לשון אילם: דאס שווייגן פון זיין מאמע איז אים בייגעשטאנען, ווייל רחל האט נישט געשריגן ווען מ'האט אריינגעפירט לאה אנשטאט איר. דער משגיח ברענגט דעם מדרש פון רחל'ס טענה פאר אירע קינדער אין גלות, און די תשובה "יש שכר לפעולתך" (ירמיה ל"א, ט"ו). רחל האט געהאט צוויי זכותים: זי האט איבערגעגעבן די סימנים, און זי האט געשוויגן. א קום ועשה איז דאך גרעסער פון א שב ואל תעשה, פארוואס זשע רעכנט יוסף נאר דאס שווייגן? ג,ד,ה,ו
פארוואס יעקב האט נישט געוואוסט אז די ירח איז בלהה
ביים חלום פון שמש און ירח (בראשית ל"ז, ט) ערקלערט רש"י אז יעקב האט נישט געוואוסט אז די ירח מיינט בלהה, וואס האט מגדל געווען יוסף. דער משגיח פרעגט פארוואס: א פערצן-יעריגער בחור לערנט די גמרא (סנהדרין י"ט ע"ב, און אויך אין מגילה) אז ווער עס דערציט א יתום איז כאילו ילדו, פון "בני יעקב ויוסף סלה" (תהלים ע"ז, ט"ז). און די אבות הקדושים האבן געקענט אסאך מער תורה; די מסכת עבודה זרה פון אברהם אבינו האט געהאט פיר הונדערט פרקים (עבודה זרה י"ד ע"ב). ז,ח,ט,י,כ,ל
אשת פוטיפר האט געמיינט לשם שמים
רש"י ערקלערט אז די פרשה פון יהודה און תמר איז נסמך צו דער פרשה פון אשת פוטיפר, ווייל ביידע האבן געמיינט לשם שמים: זי האט געזען אין איר אצטגנינות אז זי וועט האבן קינדער פון יוסף. דער משגיח בינדט עס צו משיח בן יוסף און משיח בן דוד. יוסף האט געענטפערט אז משיח ברענגען איז דעם אייבערשטנס געשעפט; זיין געשעפט איז צו טאן רצון ה', און ער טאר נישט טאן קיין עבירה דערפאר. מ
דערנאך פרעגט דער משגיח: אויב זי האט געמיינט לשם שמים, פארוואס האט זי נישט געטון וואס יעדע אידישע פרוי וואלט געטון? רש"י זאגט דאך אז זי האט נישט געוואוסט צי דאס קינד וועט זיין פון איר אדער פון איר טאכטער. מיט אזא ספק האט זי דאך געדארפט פשוט געבן איר טאכטער.
יוסף דער צדיק הדור און זיינע נסיונות
כדי צו ענטפערן לייגט דער משגיח אוועק הקדמות. ווי די ספרים און דער דרך השם פונעם רמח"ל ערקלערן, איז אין יעדן דור דא א צדיק הדור דורך וועמען עס קומען אלע השפעות, ברוחניות און בגשמיות, און מ'דארף זיך מקשר זיין מיט אים אפילו ווען מ'ווייסט נישט ווער ער איז. אין די צייטן פון די שבטים איז דאס געווען יוסף, וואס ווערט גערופן "הצדיק", דער שליט וואס האט געשפייזט דאס לאנד (בראשית מ"ב, ו). דער צדיק איז אויסגעארבעט אין שמירת הברית, ווייל וואו ס'איז דא א גדר ערוה געפינט מען קדושה (רש"י, ויקרא י"ט, ב). נ,ס,ע
אזא קרוין קומט נישט גרינג. א בחור פון זיבעצן איז יוסף אוועקגעריסן געווארן פון זיין הייליגער משפחה קיין מצרים, אן ארט פול מיט זימה (רש"י, בראשית י"ב, י"א), וואו אשת פוטיפר האט אים געפרואווט יעדן טאג, געטוישט אירע קליידער און אים געסטראשעט (יומא ל"ה ע"ב). דערפאר איז ער געווארן דער נזיר אחיו (בראשית מ"ט, כ"ו), און דערהויבן געווארן צו דער מדריגה פון די אבות: "אבן" איז "אב" און "בן" (רש"י, בראשית מ"ט, כ"ד). פ,צ,ק,אא
הלכות וואס ווערן נתגלה נאר אין זייער צייט
א צווייטע הקדמה: געוויסע הלכות ווערן נתגלה נאר ווען זייער צייט קומט. "מואבי ולא מואבית" (יבמות ע"ו ע"ב) האט מען נאך נישט געוואוסט ווען מחלון און כליון האבן חתונה געהאט און זענען געשטארבן, און עס איז שפעטער נתגלה געווארן. איין טעם, ערקלערט דער משגיח, איז ווייל דער שטן האט מורא פאר משיח, דערפאר באהאלט דער אייבערשטער דעם ייחוס פון דוד וואו קיינער וועט נישט זוכן, ביי די טעכטער פון לוט (בראשית י"ט, ט"ו) און אין מואב, וואס די תורה זאגט "לא יבא... בקהל ה'" (דברים כ"ג, ד). אזוי ווי מ'באהאלט א דיימענט אין א מיסט-קאסטן, האט דער שטן גארנישט חושד געווען. אב,אג,אד
דער מדרש פון אסנת, די טאכטער פון דינה
דער משגיח דערציילט א מדרש וואס רבינו בחיי ברענגט. דינה האט געהאט א טאכטער פון שכם; יעקב האט איר געגעבן דעם נאמען אסנת, זי איבערגעלאזט אין א סנה מיט א קמיע וואס זאגט פון וועלכער משפחה זי איז, און דער מלאך מיכאל האט זי געברענגט קיין מצרים. פוטיפר, וואס האט נישט געקענט האבן קינדער (רש"י, בראשית מ"א, מ"ה), האט זי אדאפטירט. ווען די טעכטער האבן געווארפן תכשיטים אויף יוסף פון די ווענט ("בנות צעדה עלי שור", בראשית מ"ט, כ"ב), האט אסנת געווארפן איר קמיע, און יוסף האט דערקענט זיין משפחה און זי חתונה געהאט. אה,או,אז
פארוואס די הלכה איז געווען באהאלטן ביז נאכן נסיון
יעצט ווערן די קשיות מתורץ. אשת פוטיפר האט געזען אז פון איר מיט יוסף וועט ארויסקומען א קינד, אבער זי האט נישט געוואוסט אז אסנת, איר אדאפטירטע טאכטער, ווערט גערעכנט ווי איר טאכטער; פון וואנען זאל זי וויסן די גמרא, אז אפילו יעקב האט עס נישט געוואוסט? מן השמים האט מען עס באהאלטן. ווען יעקב וואלט עס געוואוסט, וואלט ער עס איבערגעגעבן צו יוסף; יוסף וואלט איר געזאגט אז ס'מיינט איר טאכטער, זי וואלט צוגעהערט, און ער וואלט קיינמאל נישט געהאט דעם גרויסן נסיון וואס האט אים געמאכט פאר א צדיק.
ערשט נאכן נסיון, ווען יוסף איז געווארן דער הערשער איבער מצרים, איז די הלכה נתגלה געווארן למפרע. דער משגיח גלייכט עס צו דער גמרא אז ווער עס עסט א כזית חלב זאל פארשרייבן ווי גרויס עס איז, אפשר וועט מען שפעטער טוישן דעם שיעור (יומא פ' ע"א). ווייל יעדע הלכה איז מרומז אין דער תורה (תענית ט' ע"א), איז איר מקור יוסף'ס חלום, און דערפאר בינדט "בני יעקב ויוסף סלה" (תהלים ע"ז, ט"ז) די הלכה צו יוסף. אח,אט,כ
די דריי בריתות און שבת
כדי צו ווערן א צדיק און א משפיע, יעדער לויט זיין מדריגה, דארף מען היטן דריי בריתות: ברית העינים, ברית הלשון און ברית המעור. יוסף האט אפגעהיטן אלע דריי, און דערפאר איז ער זוכה געווען צו שבת, וואס קומט נאך יום השישי; חז"ל לערנען פון "והכן" אז יוסף האט געהאלטן שבת אין מצרים (חולין צ"א ע"א). שבת לדורותם איז "ברית עולם" (שמות ל"א, ט"ז). אי,אל
רחל'ס שווייגן און די כתנת פסים
צוריק צום אנהייב: רחל'ס איבערגעבן די סימנים איז געווען א פעולה, און דערפאר וועלן אידן צוריקקומען פון גלות. אבער יוסף'ס מלכות איז געקומען פון איר שווייגן, איר שמירת ברית הפה. דערפאר האט ער געזאגט "אלומתי": איר מוזט קומען צו מיינע אוצרות ווייל מיין מאמע האט געשוויגן.
די כתנת פסים איז געווען א מלבוש וואס האט מרמז געווען אויף שמירת הברית, מיט דעם כח צו שפאלטן דעם ים, ווייל ווער עס שפאלט זיינע אייגענע תאוות איז זוכה צו שפאלטן דעם ים. די ברידער האבן געטענה'ט: ווי אזוי קען איינער וואס רעדט לשון הרע (בראשית ל"ז, ב) זיין דער שומר הברית? דער משגיח לייגט צו אז אין "יוסף" ליגן יו"ד און וא"ו, די משפיע'דיגע אותיות פון שם הוי"ה, און סמ"ך און פ"א, מרמז אויף זעכציג מסכתות און אכציג ברייתות (שיר השירים ו', ח); "פסים" טראגט די זעלבע סמ"ך און פ"א. דערפאר האבן זיי אויסגעטון "את יוסף את כתנתו" (בראשית ל"ז, כ"ג). אע,אנ,אס
חנוכה קעגן דעם חושך פון יון
דער משגיח פרעגט פארוואס קיינער רעדט נישט פון אסנת'ס צדקות, און פארוואס זי הייסט אזוי. ער גייט אריבער צו חנוכה: "יוונים נקבצו עלי... ופרצו חומות מגדלי" (מעוז צור). חנוכה גייט לויט בית הלל, מוסיף והולך יעדע נאכט (שבת כ"א ע"ב), און אזוי דארף א אידישער בחור אלעמאל צולייגן אין קדושה. אפ,אצ
יון איז חושך (בראשית רבה ב', ד), און עס האט זיך אויך געשפרייט. זיי האבן געמאכט דרייצן פרצות אינעם סורג, וואו א גוי טאר נישט אריינגיין (מדות ב', ג), און צובראכן די מחיצה צווישן א איד און א גוי, און געפאדערט אז אידן זאלן זאגן אז זיי האבן נישט קיין חלק אין אלקי ישראל. זיי האבן זיך אוועקגעשטעלט קעגן חודש, שבת און מילה (מגילת אנטיוכוס) ווייל יעדעס איז א הבדלה: ליכט פון חושך, שבת פון וואך, ישראל פון די אומות. אק,אר,אש
קרח, די הבדלות פון דער בריאה, און טאג קעגן נאכט
קרח האט זיך אויך געקריגט קעגן הבדלה, און משה האט געענטפערט "בקר": אזוי ווי דער אייבערשטער האט אפגעטיילט טאג פון נאכט, אזוי האט ער אפגעטיילט אהרן (רש"י, במדבר ט"ז, ה). די בריאה אליין באשטייט פון הבדלות, פון "ויבדל אלקים בין האור ובין החשך" (בראשית א', ד), ממילא האט דער וואס לייקנט אין זיי נישט קיין שייכות מיט דער בריאה. את,בא
טאג איז ליכט, שבת, ישראל און חודש; נאכט איז יון. כמעט אלע מצוות טוט מען ביי טאג. יון האט געוואלט אז די נאכט זאל אריינגיין אין דעם תחום פון טאג, דערפאר האט דער אייבערשטער מדה כנגד מדה געגעבן חנוכה, אין די לענגסטע נעכט פון יאר, אריינצוברענגען ליכט אין חושך.
יוסף אלס דאס ליכט פון חנוכה, און אסנת
יוסף, וואס זיין נאמען מיינט מוסיף, איז דער צדיק פון "אור זרוע לצדיק" (תהלים צ"ז, י"א), דאס באהאלטענע ליכט; דערפאר הייסט ער צפנת פענח (בראשית מ"א, מ"ה), דער וואס איז מגלה באהאלטענע זאכן. ער איז אראפ אין דעם חושך פון מצרים און דארט אריינגעברענגט ליכט, ווי די שכינה אין סנה, "ורצון שכני סנה... לראש יוסף" (דברים ל"ג, ט"ז). בג,בד,בה
אסנת, אליין אין מצרים, האט געזען דעם מאדנעם בחור וואס האלט זיך בקדושה, און געטראכט: אויב ער קען, קען דאך א טאכטער פון דינה הצדקת אודאי. יוסף האט איר דערהאלטן ביי אידישקייט, און דער קרעדיט געהערט צו אים.
אנצינדן דאס באהאלטענע ליכט אין זיך
דער משגיח ענדיגט אז חנוכה לערנט אז אין דער פינצטערניש איז דא ליכטיגקייט: יעדער מענטש, אן עולם קטן, האט אין זיך א באהאלטן ליכט ווי א פיילאט לייט. ווען מ'צינדט אן די ליכט דארף מען זיך אליין אויך אנצינדן, און צוברעכן די מחיצות וואס שיידן אפ פון רבונו של עולם, אז דער אייבערשטער זאל אנצינדן זיינע ליכט אין ציון.
מראי מקומות
תורה
- א Bereishis 37:3 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 0:42
- ג Bereishis 37:7 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 2:44
- ז Bereishis 37:9 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 8:07
- ס Bereishis 42:6 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 17:33
- פ Bereishis 49:26 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 21:00
- ת לכאורה Bereishis 50:21 25:16 מפתח
- אג לכאורה Bereishis 19:15 מפתח אינעם אויסשרייב: 27:58
- אד Devarim 23:4 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 27:58
- אז Bereishis 49:22 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 33:30
- אכ לכאורה Shemos 16:5 47:37 מפתח
- אל Shemos 31:16 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 46:19
- אס Bereishis 37:23 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 54:37
- אע Bereishis 37:2 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 54:37
- בא Bereishis 1:4 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:06:30
- בב Bereishis 1:5 1:09:19 טעקסט מפתח
- בד Bereishis 41:45 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:12:35
- בה Devarim 33:16 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:12:35
נביאים
כתובים
משנה
תלמוד בבלי
- ט Sanhedrin 19b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 8:07
- י Megillah 13a טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 8:07
- ל Avodah Zarah 14b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 8:07
- ק לכאורה Yoma 35b מפתח אינעם אויסשרייב: 21:00
- אב לכאורה Yevamos 76b מפתח אינעם אויסשרייב: 27:58
- אח לכאורה Yoma 80a מפתח אינעם אויסשרייב: 42:55
- אט לכאורה Taanis 9a מפתח אינעם אויסשרייב: 42:55
- אי לכאורה Chullin 91a מפתח אינעם אויסשרייב: 46:19
- אצ Shabbos 21b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 59:57
מדרש
ראשונים
- ח לכאורה Rashi on Bereishis 37:10 מפתח אינעם אויסשרייב: 8:07
- מ Rashi on Bereishis 39:1 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 12:08
- ע Rashi on Vayikra 19:2 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 17:33
- צ לכאורה Rashi on Bereishis 12:11 מפתח אינעם אויסשרייב: 21:00
- ש Ramban on Bereishis 24:1 24:52 טעקסט מפתח
- אא Rashi on Bereishis 49:24 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 21:00
- אה Rabbeinu Bachya (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 33:30
- או Rashi on Bereishis 41:45 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 33:30
- אמ Rashi on Bereishis 45:12 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 49:44
- את Rashi on Bamidbar 16:5 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 1:06:30
אחרונים און חסידות
תפילה און פיוט
אנדערע
עיקרי הדברים
- 18:50 יוסף איז געווען דער צדיק הדור, דער צינור פון אלע השפעות אין זיין דור, און ער איז צוגעקומען צו דער מדריגה דורך שמירת הברית און די נסיונות אין מצרים.
- 27:54 געוויסע הלכות ווערן נתגלה נאר ווען זייער צייט קומט; די הלכה אז ווער עס דערציט א יתום איז ווי א טאטע איז געווען באהאלטן פון יעקב און פון אשת פוטיפר, כדי יוסף זאל האבן דעם נסיון.
- 33:42 לויטן מדרש איז אסנת געווען די טאכטער פון דינה, וואס איז אוועקגעברענגט געווארן קיין מצרים און אדאפטירט ביי פוטיפר, און יוסף האט זי דערקענט דורך דעם קמיע וואס יעקב האט איר אנגעהאנגען.
- 52:08 יוסף'ס מלכות איז געקומען פון דעם שווייגן פון זיין מאמע, איר שמירת ברית הלשון, נישט פון איר אקטיווער פעולה, און די כתנת פסים האט מרמז געווען אויף זיין שמירת הברית.
- 1:04:36 יון האט זיך אוועקגעשטעלט קעגן חודש, שבת און מילה ווייל יעדעס איז א הבדלה, און חנוכה, וואס מ'צינדט אן אין דער פינצטערסטער צייט פון יאר, ענטפערט מדה כנגד מדה מיט ברענגען ליכט אין חושך.
- 1:16:44 יעדער מענטש האט אין זיך א באהאלטן ליכט, און חנוכה דארף מען עס געפינען און זיך אליין אנצינדן צוזאמען מיט די חנוכה ליכט.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 1:10 פארוואס זאלן די ברידער, וואס זענען געווען העכער פון אזעלכע זאכן, זיך אנרייצן צו שנאה צוליב א מלבוש ווי די כתנת פסים?
תירוץ: 54:37 די כתונת איז געווען א מלבוש וואס האט מרמז געווען אויף שמירת הברית, מיט דעם כח צו שפאלטן דעם ים, און די ברידער האבן געפרעגט ווי אזוי איינער וואס רעדט לשון הרע קען זיין דער שומר הברית.
-
קשיא: 4:24 פארוואס האט יוסף גערעכנט דאס שווייגן פון זיין מאמע און נישט איר גרעסערן זכות, וואס זי האט אקטיוו איבערגעגעבן די סימנים צו לאה?
תירוץ: 52:23 זיין מלכות אלס משפיע איז געקומען דורך שמירת הברית, און איר שווייגן איז געווען א שמירת ברית הפה.
-
קשיא: 9:20 ווי אזוי האט יעקב נישט געוואוסט די פשוטע גמרא אז ווער עס דערציט א יתום איז ווי א טאטע, אז די ירח מיינט בלהה?
תירוץ: 39:49 מן השמים האט מען עס פון אים באהאלטן, ווייל ווען ער וואלט עס געוואוסט וואלט ער עס איבערגעגעבן צו יוסף, און יוסף וואלט נישט געהאט דעם נסיון וואס ער האט געדארפט.
-
קשיא: 15:41 אויב אשת פוטיפר האט געמיינט לשם שמים, פארוואס האט זי נישט פשוט פארגעשלאגן איר טאכטער פאר יוסף?
תירוץ: 38:27 זי האט נישט געוואוסט אז אן אדאפטירטע טאכטער ווי אסנת ווערט גערעכנט ווי איר אייגן קינד, און עס איז איר נישט איינגעפאלן.
-
קשיא: 1:04:32 פארוואס האט יון זיך אוועקגעשטעלט דווקא קעגן חודש, שבת און מילה?
תירוץ: 1:04:54 יעדעס איז א הבדלה: צווישן ליכט און חושך, צווישן שבת און די וואכן-טעג, צווישן ישראל און די אומות, און יון האט נישט געוואלט קיין הבדלות.
מעשיות
-
33:39 אסנת, די טאכטער פון דינה, און די קמיע
לויטן מדרש וואס דער משגיח דערציילט, האט דינה געהאט א טאכטער פון שכם, און די ברידער האבן זי געוואלט הרגענען צוליב דעם פגם משפחה. יעקב האט איר געגעבן דעם נאמען אסנת, זי אריינגעלייגט אין א סנה אין מדבר און איר אנגעהאנגען א קמיע אז זי איז פון דער משפחה פון יעקב. דער מלאך מיכאל האט זי געברענגט קיין מצרים, און פוטיפר, וואס האט נישט געקענט האבן קינדער, האט זי אדאפטירט. ווען יוסף איז געפארן דורך מצרים זענען די טעכטער ארויפגעקראכן אויף די ווענט און געווארפן תכשיטים אויף אים, אבער ער האט נישט געקוקט; אסנת האט נישט געהאט קיין תכשיטים און האט געווארפן איר קמיע. יוסף האט עס געליינט, געוואוסט אז זי איז פון זיין משפחה, און זי געבעטן פאר א ווייב.
אין דער מעשה: אסנת, דינה, שכם בן חמור, יעקב אבינו, דער מלאך מיכאל, פוטיפר, יוסף הצדיק
געדאנקען
- 52:23 יוסף רעכנט דאס שווייגן פון זיין מאמע און נישט איר גרעסערע אקטיווע פעולה, ווייל זיין מלכות און זיין כח צו שפייזן איז געקומען פון שמירת הברית, און איר שווייגן, נישט צו פארשעמען לאה, איז געווען א שמירת ברית הפה.
- 40:37 די הלכה אז ווער עס דערציט א יתום איז ווי א טאטע איז בכוונה באהאלטן געווען פון יעקב און פון אשת פוטיפר: ווען מ'וואלט עס געוואוסט, וואלט יוסף חתונה געהאט מיט אסנת אן דעם נסיון וואס האט אים דערהויבן צו דער מדריגה פון די אבות; זי איז נתגלה געווארן למפרע, און איר מקור אין דער תורה איז יוסף'ס אייגענער חלום.
- 29:45 ווייל דער שטן האט מורא פאר משיח, איז דער ייחוס פון דוד באהאלטן אין אומגעריכטע ערטער ווי ביי די טעכטער פון לוט און מואב, ווי מ'באהאלט א דיימענט אין א מיסט-קאסטן, און די הלכה פון מואבית איז נתגלה געווארן נאר ווען מ'האט עס געדארפט.
- 1:04:41 יון האט זיך אוועקגעשטעלט קעגן חודש, שבת און מילה ווייל יעדעס איז א הבדלה, און די בריאה אליין איז געבויט פון הבדלות; חנוכה ענטפערט מדה כנגד מדה מיט ברענגען ליכט אין די פינצטערסטע נעכט.
- 57:46 די אותיות פון יוסף'ס נאמען זענען מרמז אויף זיין תפקיד: יו"ד און וא"ו זענען די משפיע'דיגע אותיות פון שם הוי"ה, און סמ"ך און פ"א זענען מרמז אויף זעכציג מסכתות און אכציג ברייתות, און דערפאר האט די כתנת "פסים" געטראגן די זעלבע סמ"ך און פ"א.
- 1:13:49 אסנת האט זיך געהאלטן בקדושה אליין אין מצרים ווייל זי האט געזען יוסף'ס הנהגה און זיך אפגעלערנט פון אים; ווי דאס חנוכה ליכט, ברענגט יוסף ליכטיגקייט אין דעם ארט פון חושך אליין.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 18:07 דער משגיח זאגט אז מ'דארף גלייבן אין און זיך מקשר זיין מיטן צדיק הדור, אפילו ווען מ'ווייסט נישט ווער ער איז.
- 26:57 דער משגיח זאגט אז מ'דארף נישט מורא האבן ווען דער גלות ווערט שווערער, ווייל די פינצטערסטע צייט איז פונקט פאר עלות השחר.
- 1:01:18 לויט דעם משגיח דארף א אידישער בחור, ווי די חנוכה ליכט, אלעמאל צולייגן אין קדושה און ליכטיגקייט.
- 1:17:10 דער משגיח זאגט אז ווען מ'צינדט אן די חנוכה ליכט דארף מען וויסן אז מ'דארף זיך אליין אויך אנצינדן, און זוכן דאס באהאלטענע ליכט אין זיך.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אסנת, בועז, בית הלל, בלהה, דינה, דער מלאך מיכאל, דער רמב"ן, יהודה, יוסף הצדיק, יעקב אבינו, כליון, לאה אמנו, לבן, לוט, מחלון, פוטיפר, קרח, רבי משה חיים לוצאטו, רבינו בחיי, רחל אמנו, רש"י, שכם בן חמור, תמר
ערכים הבדלה, יסוד, מואבי ולא מואבית, מוסיף והולך, מזל, צדיק הדור, קדושת הברית