“מכרה כיום את בכורתך לי” - חילוק בין שיטת הצדיק והרשע
קאטאלאג: פרשת השבוע תולדות נומ׳ 7 פאקעט גייד ז׳ 6 תש"נ (1989–90) אידיש 42 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט אז יצחק האט געשפירט די קדושה וואס דער וואס גרייט צו דאס עסן לייגט אריין אין עס, און אז דער פארקויף פון דער בכורה "כיום" ווייזט אויף די פארקערטע שיטות פון יעקב און עשו וועגן דעם "היום".
דער משגיח עפנט אז פרשת תולדות איז א פרשה פון ברכות: ברכה מיינט הוספה, וואס מ'זעט אין דעם אות ב' און אין די חנוכה ליכט וואס ווערן מער יעדע נאכט, קעגן יון וואס האט געוואלט צולייגן צו איר אייגענעם תחום. אין יעדע עליה פון דער סדרה שטייט א ברכה. דערנאך פרעגט ער פארוואס יצחק האט געדארפט מטעמים כדי צו בענטשן. גרויסע צדיקים האבן נישט קיין הנאה פון עסן, ווי מ'זעט פון די מעשיות מיטן לבושי שרד און מיטן ישמח משה. דער תירוץ איז דער כלל פונעם רמב"ן, אז דער כח הפועל איז אין דעם נפעל, וואס ער ברענגט פונעם בעל שם טוב, פונעם חוזה פון לובלין און פון ר' יחזקאל קוזמירער'ס טשאלנט. רבקה האט בסוד צוגעגרייט עשו'ס עסן, און יצחק האט געשפירט קדושה און געמיינט אז עשו איז א נסתר; יעקב'ס עסן האט געברענגט גן עדן. מיטן ב"ח אויף די פירות פון ארץ ישראל ערקלערט ער די ברכה פון דגן און תירוש. צום סוף שטעלט ער אוועק "מכרה כיום" אלס דעם חילוק צווישן דעם היום פון א איד, מצוות, און דעם היום פון עשו, "אכול ושתו כי מחר נמות".
ענינים: יצחק, יעקב און עשו · כשרות און קדושת האכילה
סדר השיעור
-
0:00 ברכה מיינט הוספה: חנוכה און תולדות
דער משגיח רופט תולדות א פרשה פון ברכות און ערקלערט אז ברכה מיינט הוספה, וואס מ'זעט אין דעם אות ב' און אין די חנוכה ליכט וואס מ'לייגט צו יעדע נאכט, קעגן יון וואס האט געוואלט פארגרעסערן איר אייגענעם תחום. ער מערקט אן אז תולדות איז די זעקסטע סדרה און אז אין יעדע עליה שטייט א ברכה.
-
8:52 צדיקים וואס האבן נישט געשפירט דעם טעם פון עסן מעשה
ביי יצחק'ס בקשה פון מטעמים לייגט דער משגיח צו אז גרויסע צדיקים זענען אינגאנצן אפגעשיידט פון עולם הזה, און דערציילט ווי דער לבושי שרד האט אויסגעטרונקען פלעשער בראנפן אינמיטן לערנען אן צו וויסן, און ווי דער ישמח משה האט געגעסן א טאפ שמוציגע וואסער אנשטאט זופ אן צו באמערקן.
-
16:08 כח הפועל בנפעל
דער משגיח פרעגט פארוואס יצחק האט געדארפט עסן כדי צו געבן א ברכה פון תורה, און ברענגט דעם כלל פונעם רמב"ן אז דער כח הפועל איז אין דעם נפעל, מיט דעם בעל שם טוב וואס האט געקענט זאגן דעם סטאליער'ס מחשבות אין א טיש, דעם חוזה פון לובלין'ס בעט, דעם מסילת ישרים, און ר' יחזקאל קוזמירער'ס טשאלנט וואס מ'האט געקאכט לכבוד שבת קודש.
-
23:23 וויאזוי יצחק האט געגעסן פון עשו און זיך אפגענארט
דער משגיח פרעגט וויאזוי יצחק האט געקענט עסן פון עשו'ס ציד ווען עשו איז געווען א מומר און זיין שחיטה איז נבילה, און וויאזוי ער האט זיך אפגענארט אין אים. ער ענטפערט אז עשו איז געווען שטארק אין כיבוד אב, און אז רבקה, וואס האט געוואוסט דעם אמת דורך נבואה, האט בסוד געשאכטן און געקאכט, און יצחק האט געשפירט קדושה און געמיינט אז עשו איז א נסתר.
-
30:57 דער טאג פון די ברכות: גן עדן און גיהנום
אין דעם טאג פון די ברכות האט רבקה צוגעגרייט פאר יעקב, און יצחק האט געשפירט גן עדן אין דעם עסן, בשעת עשו'ס אייגענע עסן האט געברענגט דעם טעם פון גיהנום. דער משגיח טייטשט "כי ציד בפיו" אז עשו האט אפגענארט דעם טאטן מיט עסן וואס ער האט נישט אליין צוגעגרייט.
-
35:04 די קדושה פון די פירות פון ארץ ישראל
דער משגיח ערקלערט אז דער אייבערשטער אליין גיט אכטונג אויף ארץ ישראל, ממילא וואקסן אירע פירות אין קדושה, און ער ברענגט דעם ב"ח אויף "לאכול מפריה" אין דער ברכה מעין שלש. דערפאר האט יצחק געבענטשט יעקב מיט דגן און תירוש, וואס דער מדרש טייטשט אויף הלכה און אגדה.
-
38:58 "מכרה כיום": צוויי שיטות אין היום שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט יעקב'ס ווערטער "מכרה כיום את בכורתך לי": דער היום פון א איד איז צו טאן מצוות און דער שכר קומט מארגן, און דער היום פון עשו איז "אכול ושתו כי מחר נמות". לויט עשו'ס אייגענע שיטה דארף ער נישט די בכורה, און עשו איז מודה.
דער שיעור, אויסגעשריבן
ברכה מיינט הוספה: חנוכה און תולדות
דער משגיח עפנט אז די היינטיגע פרשה איז א פרשה פון ברכות, און ברכה מיינט אלעמאל הוספה. ער ברענגט פונעם מהר"ל אז דער ב' איז די ערשטע הוספה איבער איינס, און פון די צוויי אין יעדע מדריגה פון די צאלן, ב', כ' און ר', ווערט דאס ווארט ברכה.
אויף דעם איז געבויט חנוכה אין כסלו: יעדע נאכט קומט צו א ליכטל, "מוסיף והולך", א הוספה אין קדושה וואס גייט אריין אפילו אין רשות הרבים. די יוונים האבן געוואלט פארקערט, צולייגן צו א תחום וואס איז נישט זייערס, און האבן פרצות געמאכט אין די חומות. דער נאמען יון, א יוד וואס ווערט אויסגעצויגן אויף א וואו און א נון, איז מרמז דערויף. א,ב
צדיקים וואס האבן נישט געשפירט דעם טעם פון עסן
יצחק האט געבעטן ביי עשו מטעמים "כאשר אהבתי", און רבקה האט זיי געמאכט ווי ער האט ליב געהאט. כדי דאס צו פארשטיין, זאגט דער משגיח, דארף מען וויסן ווי גרויס צדיקים זענען: זיי זענען אינגאנצן אפגעשיידט פון עולם הזה, און זייער גאנצע הנאה איז תורה און מצוות. ו,ז
ער דערציילט פונעם לבושי שרד אין צפת, וואס איז מוצאי שבת געווען פארטיפט אין א סוגיה און האט אויסגעטרונקען דריי פלעשער בראנפן אן צו וויסן, און ווען מ'האט אים צום סוף געגעבן א גלעזל, האט ער געזאגט אז ס'איז שטארק. דער ישמח משה האט געגעסן א טאפ זייף-וואסער פאר וועטשערע און גארנישט באמערקט. דער משגיח לייגט צו אז מ'דארף דאס נישט נאכמאכן, נאר וויסן אז די צדיקים האבן זייער הנאה פון רוחניות.
כח הפועל בנפעל
דער מדרש טייטשט יצחק'ס ברכה אויף מקרא, משנה, הלכה און אגדה. פרעגט דער משגיח: אויב אזוי, פארוואס האט ער געדארפט עסן דערצו? ער ענטפערט מיטן כלל פונעם רמב"ן, אז דער כח הפועל איז אין דעם נפעל, און דערפאר דארף מען מאכן ציצית און תפילין לשמה. ח
דער בעל שם טוב האט געקענט זאגן פון א טיש דעם סטאליער'ס מחשבות, און דער חוזה פון לובלין האט נישט געקענט שלאפן אין א בעט וואס אן ערליכער איד האט געמאכט אין די ניין טעג, ווייל זי איז געווען פול מיט עצבות. ווי דער מסילת ישרים זאגט, טוט א זון וואס ס'איז א נחת רוח פארן טאטן אפילו אן געהייסן; אזוי קאכן ערליכע אידישע פרויען און זאגן "לכבוד שבת קודש". ט
וויאזוי יצחק האט געגעסן פון עשו
יצחק האט ליב געהאט עשו "כי ציד בפיו", און רש"י טייטשט אז עשו האט אים אפגענארט. פרעגט דער משגיח: וויאזוי האט יצחק בכלל געקענט עסן פון עשו? עשו איז געווען א מומר און זיין שחיטה איז נבילה, און דער אייבערשטער ברענגט נישט קיין תקלה דורך צדיקים. און וויאזוי האט ער זיך אפגענארט אין אים? כ,ל,מ
עשו איז געווען שטארק אין כיבוד אב; אפילו רבן שמעון בן גמליאל האט געזאגט אז ער קומט נישט צו עשו'ס כיבוד אב. רבקה האט געוואוסט דורך נבואה אז דער יונגערער איז דער אויסדערוויילטער, אבער זי האט נישט געוואלט מצער זיין יצחק'ן. האט זי געזאגט צו עשו: וואס דארפסטו זיך מאטערן, ברענג די בהמה, איך וועל שעכטן און קאכן, און דו וועסט עס אריינטראגן. נ,ס
דער טאג פון די ברכות: גן עדן און גיהנום
אין דעם טאג פון די ברכות האט רבקה צוגעגרייט פאר יעקב, צוויי ציגן, איינס פאר פסח און איינס פאר חגיגה, און מיט דעם איז אריינגעקומען דער ריח פון גן עדן; יצחק האט געשפירט קדושה און אים געבענטשט. ווען עשו האט געברענגט זיין אייגן עסן, איז אריינגעקומען גיהנום. דאס, זאגט דער משגיח, איז "כי ציד בפיו": עשו'ס אפנארעריי איז געווען אז ער האט נישט אליין צוגעגרייט. פ,צ,ק,כ
די קדושה פון די פירות פון ארץ ישראל
דער רמב"ן זאגט אז דער אייבערשטער אליין גיט אכטונג אויף ארץ ישראל, ממילא וואקסן אירע פירות אין קדושה. דער ב"ח פרעגט וואס "לאכול מפריה" אין דער ברכה מעין שלש לייגט צו, און ענטפערט אז די פירות געבן קדושה צו דינען דעם אייבערשטן. דערפאר האט יצחק געבענטשט יעקב מיט דגן און תירוש, וואס דער מדרש טייטשט אויף הלכה און אגדה: אזא עסן ברענגט צו תורה. ר,ח
מראי מקומות
תורה
- ה Bereishis 27:28 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 7:18
- ו Bereishis 27:4 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 9:00
- ז Bereishis 27:14 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 9:00
- כ Bereishis 25:28 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 23:26, 31:31
- ס Bereishis 25:22-23 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 26:29
- ע Bereishis 27:22 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 29:27
- ש Bereishis 25:31 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 39:06
- אב Bereishis 25:32 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 40:45
נביאים
תלמוד בבלי
מדרש
זוהר און קבלה
ראשונים
אחרונים און חסידות
תפילה און פיוט
עיקרי הדברים
- 0:53 ברכה מיינט הוספה, און דער יסוד פון חנוכה, "מוסיף והולך", איז א הוספה אין קדושה, פארקערט פון יון וואס האט געוואלט צולייגן צו איר אייגענעם תחום.
- 9:35 גרויסע צדיקים האבן נישט קיין הנאה פון גשמיות'דיגע עסן; זייער הנאה איז תורה און מצוות.
- 17:10 דער כח פון דעם וואס מאכט א זאך גייט אריין אין דער זאך, ממילא האט עסן וואס איז צוגעגרייט געווארן אין קדושה א קדושה אין זיך.
- 29:12 יצחק האט געגעסן פון עשו ווייל רבקה האט בסוד געשאכטן און געקאכט, און די קדושה וואס ער האט געשפירט האט אים געברענגט צו מיינען אז עשו איז א באהאלטענער צדיק.
- 35:11 די פירות פון ארץ ישראל האבן קדושה אין זיך, דערפאר טייטשט מען די ברכה פון דגן און תירוש אויף תורה.
- 39:06 "מכרה כיום" ווייזט אויף צוויי שיטות אין היום: ביי א איד איז היינט צו טאן מצוות און מארגן קומט דער שכר; ביי עשו איז היינט צו הנאה האבן פון עולם הזה.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 16:08 פארוואס האט יצחק געדארפט מטעמים כדי צו געבן א ברכה פון תורה?
תירוץ: 17:02 ווייל דער כח פון דעם וואס גרייט צו גייט אריין אין דעם עסן; יצחק האט געשפירט די קדושה דערין, און פון עסן וואס איז געמאכט אין קדושה קומט מען צו קדושה.
-
קשיא: 23:47 וויאזוי האט יצחק געקענט עסן פון עשו'ס ציד, ווען עשו איז געווען א מומר און זיין שחיטה איז נבילה?
תירוץ: 28:55 רבקה האט אליין געשאכטן און צוגעגרייט, און עשו האט עס נאר אריינגעברענגט.
-
קשיא: 25:41 וויאזוי האט יצחק זיך געקענט אפנארן אז עשו איז א צדיק?
תירוץ: 26:16 עשו איז געווען שטארק אין כיבוד אב, און יצחק האט געשפירט קדושה אין דעם עסן וואס רבקה האט צוגעגרייט, ממילא האט ער געמיינט אז עשו איז א נסתר.
-
קשיא: 34:12 פארוואס זאגט דער פסוק "כי ציד בפיו" ביי עשו?
תירוץ: 34:39 ס'גייט אויף זיין אפנארעריי: ער האט געברענגט עסן וואס ער האט נישט אליין צוגעגרייט.
-
קשיא: 39:06 וואס לייגט "כיום" צו אין "מכרה כיום את בכורתך לי"?
תירוץ: 39:28 עס מיינט "לויט דיין שיטה פון היום": לויט עשו'ס שיטה פון הנאה האבן היינט דארף ער נישט די בכורה.
-
קשיא: 35:34 וואס לייגט צו "לאכול מפריה" אין דער ברכה מעין שלש?
תירוץ: 36:01 לויטן ב"ח וואקסן די פירות פון ארץ ישראל אין קדושה, און דאס עסן דערפון גיט קדושה צו דינען דעם אייבערשטן.
מעשיות
-
10:26 דער לבושי שרד מיטן בראנפן
דער לבושי שרד, וואס האט געוואוינט אין צפת, פלעגט זיך זעצן לערנען מוצאי שבת א סך שעה'ן, און א בעל הבית פלעגט אים ברענגען א גלעזל בראנפן. איינמאל, ווען ער איז געווען פארטיפט אין א סוגיה, האט דער איד איבערגעלאזט די פלאש אויפן טיש. דער לבושי שרד איז געווארן דורשטיג, און נישט וויסנדיג אז ס'איז בראנפן האט ער אנגעגאסן א גרויסע גלאז, אויסגעטרונקען און ווייטער געלערנט; אזוי איז געשען מיט א צווייטע און א דריטע פלאש, בשעת דער איד האט זיך באהאלטן צו זען ווער עס ליידיגט זיי אויס. ווען מ'האט אים צום סוף געגעבן א קליין גלעזל בראנפן, האט ער פארזוכט און געזאגט אז ס'איז שטארק.
אין דער מעשה: דער ערבי נחל
-
14:36 דעם ישמח משה'ס וועטשערע
דעם ישמח משה'ס רביצין האט איינמאל געדארפט גיין צו א שמחה און האט אים נישט געקענט געבן וועטשערע, האט זי אים געזאגט אז זיין וועטשערע איז אין טאפ אויפן אויוון. דארט איז אויך געשטאנען א טאפ שמוציגע וואסער מיט זייף. ער האט גענומען יענעם טאפ און עס געגעסן פאר וועטשערע. ווען זי איז צוריקגעקומען און געפרעגט פארוואס ער האט נישט געגעסן, האט ער געזאגט אז ער האט געגעסן פונעם טאפ, און זי האט פארשטאנען וואס ער האט געגעסן; ער האט גארנישט באמערקט.
אין דער מעשה: דער ישמח משה
-
18:11 דעם חוזה פון לובלין'ס בעט
דער חוזה פון לובלין איז געווען שטארק מקפיד אז זיינע כלים זאלן זיין געמאכט ביי ערליכע אידן, ווייל ער האט געשפירט דעם כח הפועל אין זיי. איינמאל, ווען ער האט געדארפט זיין אויף שבת ביי א תלמיד, האבן די תלמידים געלאזט מאכן א בעט ביי אן ערליכן סטאליער, אבער ער האט נישט געקענט שלאפן די גאנצע נאכט. ווען מ'האט אים געזאגט אז א גרויסער ערליכער איד האט עס געמאכט, האט ער געזאגט אז ער האט עס געמאכט אין די ניין טעג, און די בעט איז געווען פול מיט מחשבות פון עצבות.
אין דער מעשה: דער לובלינער חוזה
-
20:46 ר' יחזקאל קוזמירער'ס טשאלנט
א רב וואס איז געווען אויף שבת ביי ר' יחזקאל קוזמירער האט געהאלטן אז דער טשאלנט איז זייער געשמאק, און האט געבעטן ביי די רביצין דעם רעצעפט פאר זיין ווייב, אבער אינדערהיים איז עס נישט געווען דאס. דאס צווייטע מאל האט ער געפרעגט וואס זי האט אויסגעלאזט. האט זי געזאגט אז זי האט אלעס דערציילט, נאר יעדן ערב שבת קומט אריין איר מאן דער רבי, ווארפט אריין א הויפן בעבלעך און זאגט "לכבוד שבת קודש"; דעם טייל, האט דער רב געזאגט, האט ער נישט אינדערהיים.
אין דער מעשה: Reb Yechezkel of Kuzmir
געדאנקען
- 3:55 דער משגיח טייטשט אז די יוונים וואס האבן פרצות געמאכט אין די חומות האבן געוואלט צולייגן צו א תחום וואס איז נישט זייערס, פארקערט פון דער הוספה אין קדושה פון חנוכה, וואס גייט אריין אפילו אין רשות הרבים למטה מעשרה.
- 5:10 א יוד וואס מ'ציט אויס ווערט א וואו, און נאך מער א לאנגע נון, אזוי אז דער נאמען יון אליין ווייזט אויף יון'ס רצון זיך אויסצוברייטערן.
- 30:33 יצחק'ס "מטעמים כאשר אהבתי" זענען נישט געווען געשמאקע עסן; וואס ער האט געשפירט און ליב געהאט איז געווען די קדושה וואס דער וואס האט עס צוגעגרייט האט אריינגעלייגט.
- 29:46 יצחק האט געשפירט קדושה אין דעם עסן וואס עשו האט אריינגעברענגט און רבקה האט בסוד צוגעגרייט, און ער האט געמיינט אז עשו איז א נסתר, וואס איז גרעסער ווי א צדיק בנגלה.
- 34:39 "כי ציד בפיו" איז דער פשט אז עשו האט אפגענארט דעם טאטן מיט עסן וואס ער האט נישט אליין צוגעגרייט.
- 40:45 יעקב'ס "כיום" מיינט "לויט דיין שיטה פון היום": ווייל עשו לעבט פאר היינטיגע הנאה און רעכנט אז ער וועט שטארבן, איז לויט זיין אייגענע שיטה די בכורה בא אים גארנישט ווערט.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 19:53 מיטן מסילת ישרים זאגט דער משגיח אז מ'דארף וויסן וואס דער רבונו של עולם וויל און עס טאן אפילו וואו די תורה פארלאנגט עס נישט בפירוש, אזוי ווי א זון וואס טוט וואס ס'איז א נחת רוח פארן טאטן אן געהייסן.
- 20:30 דער משגיח זאגט אז א אשה וואס גרייט צו דאס עסן לכבוד שבת, אדער כדי איר מאן און קינדער זאלן קענען לערנען און דינען דעם אייבערשטן, לייגט אריין קדושה אין דעם עסן.
- 39:33 דער משגיח זאגט אז דער שיטה פון א איד איז אז היינט טוט מען מצוות און מארגן קומט דער שכר, ממילא ערווארט ער נישט אז עולם הזה זאל זיין זיין פלאץ פון הנאה.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען דמא בן נתינה, דער ב"ח, דער הייליגער בעל שם טוב, דער ישמח משה, דער לובלינער חוזה, דער מהר"ל פון פראג, דער ערבי נחל, דער רמב"ן, יוסף הצדיק, יעקב אבינו, יצחק אבינו, עשו, ר' חזקל'ע קוזמירער, רבן שמעון בן גמליאל, רבקה אמנו, רש"י
ערכים בכורה, כח הפועל בנפעל, כיבוד אב, מוסיף והולך, מטעמים