דיבורים המעוררים את הלב
קאטאלאג: זמנים אלול נומ׳ 1 פאקעט גייד ז׳ 15 תשל"ה (1974–75) אידיש 57 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
לכבוד חודש אלול לערנט דער משגיח אז ווען מ'לאזט אפ יענעם ווי ביי שמיטה, לאזט דער אייבערשטער אפ אונזערע חובות, און ער ווארנט אז ליצנות, דער היפך פון אמונה, האט פרעה אפגעשלאסן פון דעם אמת און שליסט א מענטש ארויס פון תפילה.
דער משגיח עפנט מיט חודש אלול, די פערציג טעג פון רצון ווען משה רבינו איז ארויפגעגאנגען נאך די לוחות שניות, און זאגט אז די תשובה פון יענע צייט האט איבערגעלאזט א רושם אויף דעם זמן פאר אלע דורות. פון דער פרשה פון שמיטה ערקלערט ער אז שמיטה מיינט אפלאזן: וואס א מענטש טוט אויף דער וועלט טוט דער אייבערשטער אין הימל, און ווער עס לאזט אפ יענעמס חוב, ברענגט אז מ'זאל אים אפלאזן זיין חוב. דאס געשעט יעדן תשרי, און אין א קלענערע מאס יעדן שבת, און דערפאר איז מען מוחל יענעם פאר ראש השנה און מ'נעמט אויף זיך אהבת ישראל פארן דאווענען. מחזק זיין איינער דעם אנדערן איז די עבודה פון דער צייט, און דער גרעסטער שונא דערפון איז ליצנות. מיט ר' צדוק ווייזט ער אז ליצנות איז דער היפך פון אמונה און שליסט א מענטש ארויס פון די היכלות פון תפילה. פרעה, א לץ, איז אנטלאפן מיט שפאס פון דעם אמת פון די מכות, און איז באשטראפט געווארן מדה כנגד מדה. צום סוף רעדט ער פון ראש השנה ווי א טאג פון אמת, און פון דעם אייבערשטנס אהבה צו כלל ישראל.
ענינים: חודש אלול · ספיקות אין אמונה און עמלק · בין אדם לחבירו · שמיטה און יובל
סדר השיעור
-
0:00 אלול, ימי רצון און די לוחות שניות שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח שילדערט די פערציג טעג פון רצון ווען משה רבינו איז ארויפגעגאנגען נאך די לוחות שניות, און ווי צעבראכן דאס פאלק איז געווען נאכן עגל, און ער זאגט אז זייער תשובה האט איבערגעלאזט א רושם אויף די טעג פאר אלע דורות. ער לייגט צו אז די לוחות שניות זענען געגעבן געווארן צו בעלי תשובה און זענען געווען גרעסער פון די ערשטע.
-
3:46 שמיטה און דער באליבטער זיבעטער שטייט אינעם קאטאלאג
פון דער פרשה פון שמיטה ערקלערט דער משגיח אז שמיטה מיינט אפלאזן, און אז יעדע מצוה וואס א מענטש טוט אויף דער וועלט, טוט דער אייבערשטער דאס זעלבע אין הימל. ער ברענגט אז אלע שביעיים זענען חביב, שבת ביי די טעג און תשרי ביי די חדשים, און אז דער חשבון פון שמיטה יארן הייבט זיך אן פון תשרי.
-
8:50 אפלאזן יענעמס חובות פאר ראש השנה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז דער אייבערשטער האט געגעבן די מצוה פון שמיטת כספים כדי אז ווען מיר לאזן אפ יענעמס חוב, זאלן מיר מעורר זיין אז מ'זאל אונז אפלאזן אונזער חוב, און אז דאס געשעט יעדן תשרי און יעדן שבת, א קליינער ראש השנה. ער ברענגט די גמרא אז דער שטן האט נישט קיין שליטה יום כיפור, און רעדט וועגן מוחל זיין יענעם און מקבל זיין אהבת ישראל פארן דאווענען אין אלול.
-
13:19 ליצנות, דער היפך פון אמונה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח רופט אז מ'זאל מחזק זיין איינער דעם אנדערן אין עבודת השם, און ווארנט אז ליצנות קילט אפ די אידישקייט. מיט ר' צדוק ערקלערט ער אז אמונה, דער ערשטער פון די עשרת הדברות, איז דער שורש און דער פתח פון יעדע גוטע זאך, און ליצנות איז דער שורש פון יעדע שלעכטע זאך, און אז מן השמים העלפט מען דעם לץ אין זיין ליצנות.
-
17:11 לצים ווערן ארויסגעשלאסן פון די היכלות פון תפילה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח שילדערט ווי מ'מאכט חוזק פון א בחור וואס דאוונט מיט ווארעמקייט, און רופט ליצנות די קליפה פון עמלק. ער ברענגט די גמרא אז לצים מקבלים נישט פני השכינה, און דעם פשט פון ר' צדוק אז מ'לאזט נישט אריין א לץ אין די היכלות פון תפילה, ווי די כרובים ביים גן עדן, און דעם בעל שם טובס יסוד אז א מענטש איז דארט וואו זיין מחשבה איז, מיט א מעשה פונעם בעל שם טוב.
-
23:10 פרעה דער לץ שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם מדרש וואס רופט פרעה א לץ, און פרעגט וואו מ'זעט זיין ליצנות, און פארוואס א מענטש מיט שכל האט אויסגעהאלטן איין מכה נאך די אנדערע. ער ענטפערט אז שפאס איז אן אנטלויפן פון דער מציאות, און ווייזט ווי איין ליצנות שטופט אוועק הונדערט תוכחות מיט א מעשה פון א קינד וואס האט פארענדיגט א דרשה וועגן דעם לויתן.
-
32:42 פרעהס שטראף, מדה כנגד מדה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם פסוק "את אשר התעללתי במצרים" מיט רש"י'ס פשט, און זאגט אז פרעהס שטראף איז געווען מדה כנגד מדה: דער אייבערשטער האט געמאכט א שפאס פון דעם וואס האט געמאכט שפאס. דערנאך שילדערט ער ווי יוסף האט איינגעזאמלט די געלט פון דער גאנצער וועלט קיין מצרים, ווי די אומות האבן מקנא געווען, און ווי אלעס איז ארויס מיט יוסף'ס משפחה.
-
37:35 ראש השנה, א טאג פון אמת שטייט אינעם קאטאלאג
א גרויסער טייל פון דעם חלק איז פארלוירן אין דער אויפנאמע. אין וואס איז געבליבן זאגט דער משגיח אז דאס איז די הכנה צו ראש השנה, ער ווייזט אן אויף דעם חתימה פון דער ברכה פון ראש השנה, וואס רעדט פון אמת, און זאגט אז וויבאלד די תורה איז מחייב יעדן איד, דארף יעדער איינער מאכן א חשבון פאר זיך.
-
46:44 אלול און דעם אייבערשטנס אהבה צו כלל ישראל שטייט אינעם קאטאלאג
אין א שוואך אויפגענומענעם סוף זאגט דער משגיח אז אזוי ווי משה רבינו האט אין אלול אנגעהויבן אראפברענגען די לוחות פון הימל, דארף א איד יעצט מטהר זיין זיין הארץ און זיך מקשר זיין צום אייבערשטן, ער דערמאנט "אחת שאלתי מאת ה'", און רעדט פון דער גרויסער אהבה צווישן דעם אייבערשטן און א איד, וואס פאר איר גיט א מענטש אוועק אלעס וואס ער האט. ער ענדיגט מיט ברכות אויף א גוטן אלול און א גוטן ראש השנה.
דער שיעור, אויסגעשריבן
אלול, ימי רצון און די לוחות שניות
דער משגיח עפנט מיט די פערציג טעג פון רצון, ווען משה רבינו איז ארויפגעגאנגען נאך די לוחות שניות, און דאס פאלק איז געווען צעבראכן נאכן חטא העגל. די תשובה פון דעמאלט, זאגט ער, האט איבערגעלאזט א רושם אויף די טעג פאר אלע דורות. חז"ל זאגן אז משה רבינו האט נישט איבערגעלאזט קיין ווינקל אין הימל, און האט מתקן געווען דעם שורש פון אלע אידישע נשמות. און די לוחות שניות, וואס זענען געגעבן געווארן צו בעלי תשובה, זענען געווען גרעסער פון די ערשטע.
שמיטה און דער באליבטער זיבעטער
דערנאך נעמט דער משגיח די פרשה פון שמיטה, "מקץ שבע שנים", און ערקלערט אז דאס ווארט שמיטה מיינט אפלאזן, און די תורה רופט עס "שמיטה לה'". ס'שטייט אין מדרש אז וואס א מענטש טוט אויף דער וועלט, טוט דער אייבערשטער אין הימל; דערפאר האט ער געגעבן מצוות, יעדע מצוה א פעולה וואס ברענגט ארויס די זעלבע זאך למעלה. א,ב,ג
אפלאזן יענעמס חובות פאר ראש השנה
פון דא ערקלערט דער משגיח די מצוה פון שמיטת כספים. דער אייבערשטער וויל אונז אפלאזן אונזער חוב, האט ער באפוילן אז מיר זאלן אפלאזן וואס יענער איז אונז שולדיג; מיט דעם וואס מיר לאזן אפ דא אונטן, זענען מיר מעורר אז מ'זאל אפלאזן אויבן. דאס געשעט יעדן תשרי און יעדן שבת, א קליינער ראש השנה.
ליצנות, דער היפך פון אמונה
לצים ווערן ארויסגעשלאסן פון תפילה
ר' צדוק לייגט צו אז אזוי ווי א מענטש איז מעורר למעלה מיט מצוות, אזוי מיט ליצנות: מן השמים שטעלט מען אים צו גוטע וויצן. פון א בחור וואס דאוונט מיט ווארעמקייט מאכט מען חוזק, און איין וויץ קען אים אויסליידיגן. דאס, זאגט דער משגיח, איז די קליפה פון עמלק, וואס דער מדרש רופט א לץ. ח,ל
די גמרא זאגט אז לצים מקבלים נישט פני השכינה. ר' צדוק ערקלערט אז מ'לאזט נישט א לץ דאווענען: יעדער חלק פון תפילה איז א היכל, און מ'שטופט אים אוועק, ווי מ'האט אוועקגעשטעלט שומרים ביים גן עדן נאכן חטא פון אדם הראשון. מ,ח,נ
א מענטש איז דארט וואו זיין מחשבה איז, ווי דער בעל שם טוב האט געלערנט. דער בעש"ט האט אמאל באגריסט א איד נאכן דאווענען; ער איז געווען אין דאנציג ביי זיין סחורה. דער לץ פארלירט יעדע שייכות צום דאווענען און צום לערנען.
פרעה דער לץ
דער מדרש לערנט אויף פרעה דעם פסוק וואס רופט דעם בעל גאווה א לץ. דער משגיח זאגט אז ער האט געזוכט אין חומש און אין מדרש, און נישט געטראפן קיין איין וויץ פון פרעה. פארוואס זשע רופט מען אים א לץ? ס
ער פרעגט נאך א קשיא. פרעה איז געווארנט געווארן און האט געזען ווי יעדע מכה קומט פונקט ווי משה רבינו האט געזאגט, און פונדעסטוועגן האט ער אויסגעהאלטן מיט כמעט איבערמענטשלעכן כח. א מענטש מיט שכל, וואס לעבט מיט חשבון, וואלט זיך אונטערגעגעבן נאך איין אדער צוויי מכות, ווייל ס'האט חרוב געמאכט זיין לאנד.
דער תירוץ איז זיין ליצנות. א וויץ איז אן אנטלויפן, דער היפך פון דער מציאות. מכות זענען יסורים, אבער א וויץ נעמט א מענטש אוועק פון זיין מצב, און ממילא שטעלט ער זיך קיינמאל נישט אנטקעגן אים, און גיט זיך נישט אונטער פאר משה רבינו.
א לץ ענטפערט קיינמאל נישט מיט שכל. דער משגיח דערציילט פון א מלמד וואס האט געשילדערט פאר יונגע תלמידים דאס גוטס וואס איז אנגעגרייט פאר צדיקים, צווישן דעם דער לויתן; א קינד האט אויפגעהויבן די האנט און געזאגט אז ער האט נישט ליב קיין פיש, און די דרשה איז געווען פארטיג. איין ליצנות שטופט אוועק הונדערט תוכחות; דאס, זאגט דער משגיח, איז דער חורבן. ע
פרעהס שטראף, מדה כנגד מדה
וואס איז געווען פרעהס עונש? דער משגיח ברענגט דעם פסוק אז א איד זאל דערציילן פאר זיינע קינדער "את אשר התעללתי במצרים", און רש"י'ס פשט אז דער אייבערשטער האט חוזק געמאכט פון מצרים. מדה כנגד מדה: דער אייבערשטער האט פרעה געלאזט מאכן גוטע וויצן, און דערנאך האט ער געמאכט א וויץ פון אים. פ,צ
דערנאך שילדערט דער משגיח ווי יוסף האט איינגעזאמלט די געלט פון דער גאנצער וועלט קיין מצרים, און עס איז געווארן דאס רייכסטע לאנד, וואס אלע שכנים האבן מקנא געווען, ביז דער גאנצער רכוש איז ארויס מיט יוסף'ס משפחה.
ראש השנה, א טאג פון אמת
א גרויסער טייל פון דעם חלק פון דער אויפנאמע איז פארלוירן. אין וואס איז געבליבן זאגט דער משגיח אז דאס איז די הכנה צו ראש השנה, און פרעגט וואס איז די חתימה פון דער ברכה: זי רעדט פון אמת, און ראש השנה איז אמת, דער היפך פון ליצנות וואס אנטלויפט פון דער מציאות. ק
וויבאלד די תורה איז מחייב יעדן איד, זאגט דער משגיח, דארף יעדער איינער מאכן א חשבון פאר זיך.
אלול און דעם אייבערשטנס אהבה צו כלל ישראל
מראי מקומות
תורה
כתובים
תלמוד בבלי
מדרש
ראשונים
אחרונים און חסידות
תפילה און פיוט
עיקרי הדברים
- 0:13 די פערציג טעג פון אלול זענען געווען ימי רצון, און די תשובה וואס אידן האבן דעמאלט געטון האט איבערגעלאזט א רושם אויף דעם זמן פאר אלע דורות.
- 4:24 שמיטה מיינט אפלאזן; ווען א מענטש לאזט אפ וואס יענער איז אים שולדיג, לאזט דער אייבערשטער אפ דעם חוב פון זיינע עבירות.
- 13:19 אלול פאדערט אז מ'זאל מחזק זיין איינער דעם אנדערן אין עבודת השם, און ליצנות איז דאס וואס קילט אפ די אידישקייט מערסטנס.
- 14:46 לויט ר' צדוק איז אמונה דער שורש און דער פתח פון יעדע גוטע זאך, און ליצנות איז דער שורש פון יעדע שלעכטע זאך און דער אריינגאנג צום היפך.
- 19:33 א לץ ווערט אוועקגעשטופט פון די היכלות פון תפילה, און ער פארלירט די שייכות צום דאווענען און צום לערנען.
- 24:49 פרעה האט אויסגעהאלטן די מכות ווייל ער איז געווען א לץ און איז אנטלאפן מיט שפאס פון דער מציאות, און דער אייבערשטער האט אים באשטראפט מדה כנגד מדה, מיט דעם וואס ער האט געשפילט מיט מצרים.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 8:23 פארוואס הייבט זיך אן דער חשבון פון שמיטה יארן פון תשרי?
תירוץ: 8:13 ווייל יעדער זיבעטער איז א זמן פון מחילה, און ראש השנה איז דער אנהייב פון דעם אפלאזן ווען דער אייבערשטער לאזט אפ אונזערע חובות.
-
קשיא: 19:21 וואס מיינט די גמרא אז לצים מקבלים נישט פני השכינה?
תירוץ: 19:30 ר' צדוק ערקלערט אז מ'לאזט נישט א לץ דאווענען; מ'שטופט אים אוועק פון די היכלות פון תפילה.
-
קשיא: 23:33 וואו זעט מען אז פרעה איז געווען א לץ, און ווי אזוי האט א מענטש מיט שכל אויסגעהאלטן איין מכה נאך די אנדערע?
תירוץ: 27:06 מיט זיינע וויצן איז ער אנטלאפן פון דער מציאות פון די מכות, און ממילא האט ער זיך קיינמאל נישט געדארפט אונטערגעבן פאר משה רבינו.
-
קשיא: 32:42 וואס איז געווען פרעהס עונש פאר זיין ליצנות?
תירוץ: 33:34 מדה כנגד מדה: דער אייבערשטער האט געשפילט מיט מצרים, ווי רש"י ערקלערט, און געמאכט א שפאס פון דעם וואס האט געמאכט שפאס.
מעשיות
-
21:36 דער בעל שם טוב באגריסט א איד נאכן דאווענען
דער בעל שם טוב איז אמאל צוגעקומען צו א איד נאכן דאווענען און אים געזאגט שלום עליכם. דער איד האט געפרעגט פארוואס, ער איז דאך די גאנצע צייט דא געווען. האט דער בעל שם טוב געענטפערט אז ביים דאווענען איז ער געווען אין דאנציג, וואו זיינע מחשבות וועגן זיין סחורה זענען געווען.
אין דער מעשה: דער הייליגער בעל שם טוב
-
31:19 דאס קינד וואס האט נישט ליב פיש
דער משגיח דערציילט א מעשה וואס מ'האט אים דערציילט, פון א מלמד פון יונגע תלמידים וואס האט זיי גערעדט וועגן דעם גוטן וואס איז אנגעגרייט פאר צדיקים, און וועגן דעם גרויסן פיש, דער לויתן, וואס איז אנגעגרייט פאר זיי. האט א קינד אויפגעהויבן די האנט און געזאגט אז ער האט נישט ליב קיין פיש. דאס, זאגט דער משגיח, איז געווען דער סוף פון דער דרשה, ווייל אויף אזא זאך קען מען נישט ענטפערן.
געדאנקען
- 6:39 דער משגיח טייטשט "שמיטה לה'" ווי א שפיגל: ווען מיר לאזן אפ וואס יענער איז אונז שולדיג, ברענגען מיר אז דער אייבערשטער זאל אפלאזן דעם חוב וואס אונזערע עבירות האבן געמאכט.
- 8:23 וויבאלד מ'ציילט די שמיטה יארן פון תשרי, איז ראש השנה אליין א צייט פון אפלאזן, און יעדער שבת, דער זיבעטער טאג, איז א קליינער ראש השנה מיט דעם זעלבן כח.
- 15:07 ליצנות איז פונקט דער היפך פון אמונה: אמונה איז דער טויער אריין צו עבודת השם, און ליצנות איז דער טויער ארויס דערפון.
- 19:21 לויט ר' צדוק מיינט די גמרא אז לצים מקבלים נישט פני השכינה, אז מ'לאזט נישט אריין דעם לץ אין די היכלות פון תפילה, און אפילו ווען ער דאוונט פליען זיינע מחשבות אנדערש וואו.
- 24:49 פרעהס איבערמענטשלעכע עקשנות דורך די מכות איז געקומען פון זיין שפאס: מיט א וויץ אנטלויפט מען פון דער מציאות, און מ'דארף זיך קיינמאל נישט שטעלן אנטקעגן איר.
- 33:34 פרעהס שטראף, "את אשר התעללתי במצרים", איז געווען מדה כנגד מדה: דער אייבערשטער האט אים געלאזט מאכן גוטע וויצן, און דערנאך האט ער געמאכט א שפאס פון אים.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 9:58 דער משגיח זאגט אז פאר ראש השנה און יום כיפור דארף מען מוחל זיין יענעם און אפלאזן וואס ער איז שולדיג, כדי אז דער אייבערשטער זאל אפלאזן אונזער חוב.
- 12:33 דער משגיח זאגט אז דאס דאווענען פון דער צייט דארף זיך אנהייבן מיט מקבל זיין די מצוה פון ואהבת לרעך כמוך.
- 13:19 דער משגיח זאגט אז מ'דארף מחזק זיין יענעם אין עבודת השם, און קיינמאל נישט אפקילן מיט ליצנות.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אדם הראשון, דער הייליגער בעל שם טוב, יוסף הצדיק, משה רבינו, פרעה, רבי צדוק הכהן פון לובלין, רש"י
ערכים אהבת ישראל, אמונה, בעלי תשובה, ליצנות, מדה כנגד מדה, עת רצון, רבונו של עולם, שבירת הלוחות, שטן, שמיטה