טעם על מה שמדליקין במנורה יחידה ולא בנרות נפרדות
קאטאלאג: זמנים סעודת זאת חנוכה נומ׳ 5 פאקעט גייד ז׳ 20 תשנ"ב (1991–92) אידיש 1 שעה 1 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט פארוואס די חנוכה מנורה איז איין שטיק מיט אכט ליכטלעך: אירע אנגעצונדענע און לעדיגע ליכט האלטן ביידע זייטן פונעם נס, די ישועה פאר אידן און די מפלה פון די אומות, ביז זאת חנוכה ווערן אלע אכט פול.
דער משגיח עפנט מיטן פסוק אין בהעלותך וועגן אהרן וואס האט אנגעצונדן די מנורה און אז זי איז "מקשה", און פרעגט פארוואס די תורה חזר'ט דאס איבער. דערנאך פרעגט ער פארוואס דער מנהג איז צו האבן איין מנורה פון אכט ליכט און נישט באזונדערע ליכט יעדע נאכט. פון די צוויי נוסחאות פון דער ברכה אין דער גמרא ברענגט ער ארויס צוויי זייטן פונעם נס: די ישועה פון כלל ישראל און די מפלה פון די אומות, וואס שטימען מיט מוסיף והולך פון בית הלל און פוחת והולך פון בית שמאי. דורכן אריז"ל אויף די שמונה מלכים פון אדום און דעם בני יששכר ערקלערט ער אז דער שמן האט געברענט ווייל ס'האט געשיינט די "אורך ימים" פון משיח, דערפאר שטייען אלע אכט ליכט שוין פון דער ערשטער נאכט. די פולע ליכט זענען אידן, די לעדיגע די אומות. אויף לעדיגע כלים מאכט מען נישט קיין ברכה, דערפאר דארף די מנורה זיין איין שטיק. זאת חנוכה, אזוי ווי שמיני עצרת, זענען אלע אכט פול. ער ענדיגט מיט א מעשה וועגן אמונה און א ברכה.
ענינים: די חנוכה ליכט · זאת חנוכה · משיח און ימות המשיח · אידן און די אומות העולם
סדר השיעור
-
0:00 אנהייב אן א טראנסקריפט (נישט קלאר אויפגענומען)
-
20:56 פארוואס איין מנורה און פארוואס מקשה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח לערנט דעם פסוק וועגן אהרן וואס האט אנגעצונדן די מנורה און פרעגט פארוואס די תורה חזר'ט איבער אז זי איז מקשה. ער פרעגט פארוואס דער מנהג איז איין מנורה פון אכט ליכט, און רעדט וועגן דעם סדר פונעם אריז"ל צו שטעלן די ליכט צום פתח, קעגן דער גמרא אז מ'דארף צינדן סמוך לפתח, און אז דער שולחן ערוך הרב איז דא אנדערש.
-
24:48 צוויי זייטן פונעם נס שטייט אינעם קאטאלאג
פון דער גמרא אין מגילה וועגן די צוויי נוסחאות פון דער ברכה ווייזט דער משגיח אז דער נס איז געווען סיי א נקמה אין די שונאים סיי א ישועה פאר אידן, אזוי ווי די מכות אין מצרים וואס זענען געווען א רפואה פאר אידן. ער פארבינדט די צוויי זייטן מיט פוחת והולך פון בית שמאי און מוסיף והולך פון בית הלל, און דערמאנט דערנאך די מגילת תענית וועגן כ"ה כסלו.
-
28:25 די לאנגע טעג פון משיח אין אכט ליכט שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם אריז"ל אויף די שמונה מלכים פון אדום: נאכן לאנגן גלות אדום וועלן קומען די ימות המשיח וואס זענען לאנגע טעג. לויטן בני יששכר איז חנוכה א הכנה צו משיח, און דער שמן האט געדויערט ווייל ס'איז געקומען א טאג פון "אורך ימים". דערפאר שטייט א מנורה פון אכט קנים פון דער ערשטער נאכט.
-
34:14 אהרן האט אנגעגרייט די חנוכה מנורה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח פרעגט פארוואס עס וואלט נישט געווען גענוג מיט אכט באזונדערע ליכט, און ברענגט דעם רמב"ן אז די מנורה פון אהרן איז מרמז אויף חנוכה. מיט זיין עבודה שלא שינה האט אהרן ממשיך געווען די אור פון משיח און אנגעגרייט די מנורה פון די חשמונאים און אונזערע, און "כן עשה" גייט אויף די חנוכה מנורה. ער פארבינדט דאס מיט נחשון בן עמינדב, דער שורש פון משיח.
-
37:24 חנוכה אלס המשך פון סוכות שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם שפת אמת אז חנוכה איז א המשך פון סוכות, וואו די פרי החג וואס ווערן ווייניגער זענען מקריב געווארן פאר די אומות. ממילא האבן די אומות אויך עפעס א חלק אין די חנוכה ליכט, און דאס איז פוחת והולך פון בית שמאי. ביידע שיטות זענען ריכטיג, און די צוויי נוסחאות פון דער ברכה שטימען מיט זיי.
-
41:11 פולע ליכט און לעדיגע ליכט שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז די מנורה באשטייט פון ליכטיגע פולע ליכט און פינסטערע לעדיגע: די פולע זענען כלל ישראל וואס וואקסט יעדע נאכט, און די לעדיגע זענען די אומות וואס ווערן ווייניגער. אזוי ווי דער חושך אין מצרים בשעת אידן האבן געהאט ליכט, זענען ביידע אין דער מנורה. די זיבן פינסטערע ליכט זענען קעגן די זיבן מלכי אדום וואס ביי זיי שטייט "וימת".
-
47:23 זאת חנוכה און פארוואס מקשה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח גלייכט זאת חנוכה צו שמיני עצרת וואס קומט נאך זיבן טעג, ווען אלע אכט סטרונעס פונעם כנור פון משיח שפילן. דערנאך ענטפערט ער פארוואס די מנורה דארף זיין מקשה: אויף א כלי ריק מאכט מען נישט קיין ברכה, און ווען זי איז איין שטיק מיט אן אנגעצונדן ליכט הייסן די לעדיגע ליכט נישט קיין כלי ריק. די לעדיגע ליכט זענען פונקט אזא מצוה ווי די פולע.
-
51:48 היינט זענען אלע אכט ליכט פול שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח זאגט אז היינט, זאת חנוכה, קומט כ"ה כסלו צו זיין שלימות: אלע אכט ליכט זענען פול, קיין איינס לעדיג, און די אומות האבן נישט קיין חלק, אזוי ווי שמיני עצרת. די עבודה פון אהרן האט געגעבן אידן א מנורה מיט חושך און אור, און "כן עשה" רעדט פון יעדן אידנס מנורה. היינט זענען אלע אכט ליכט קודש, א סימן טוב.
-
56:30 גלייבן אין די אור פון משיח
דער משגיח זאגט אז אידן קוקן אויף דער מנורה און גלייבן אז די אור פון משיח לייכט פון איר, און דערציילט פון א צדיק וואס האט געזען די אושפיזין און דעם קאצקער וואס האט געענטפערט אז גלייבן אז זיי קומען איז גרעסער. ער ענדיגט מיט א ברכה אויף דער גאולה.
דער שיעור, אויסגעשריבן
פארוואס איין מנורה און פארוואס מקשה
דער משגיח לערנט דעם פסוק אין בהעלותך וועגן אהרן וואס האט אנגעצונדן די מנורה, און פרעגט פארוואס די תורה דערציילט נאכאמאל די מעשה המנורה, וואס שטייט שוין אין פרשת תרומה, און לייגט צו נאר אז זי איז מקשה, פון איין שטיק. דערנאך פרעגט ער פארוואס דער מנהג איז איין מנורה פון אכט ליכט, און נישט יעדן טאג א נייע לאמפ, וואס וואלט אפשר געווען מער פראקטיש. א,ב
צוויי זייטן פונעם נס
די גמרא אין מגילה ברענגט צוויי נוסחאות פון דער ברכה: "הנבחר לעמו ישראל מכל צריהם" און "הקל המושיע". דער משגיח ערקלערט אז דער נס האט געהאט ביידע, א נקמה אין די שונאים און א ישועה פאר אידן, אזוי ווי דער זוהר זאגט אז די מכות מצרים זענען געווען א רפואה פאר אידן. מוסיף והולך פון בית הלל איז די ישועה, און פוחת והולך פון בית שמאי איז די מפלה פון די אומות; מ'דארף ביידע, נאר די שאלה איז וועלכע איז דער עיקר. ה,ו,ז
די לאנגע טעג פון משיח אין אכט ליכט
דער משגיח דערמאנט די מגילת תענית וועגן כ"ה כסלו, און ברענגט דעם אריז"ל אויף די שמונה מלכים פון אדום: נאכן לאנגן גלות אדום וועט דער אייבערשטער באצאלן כלל ישראל, "שמחנו כימות עניתנו", און די ימות המשיח וועלן זיין לאנגע טעג. ח,ט
דער בני יששכר זאגט אז חנוכה איז א הכנה צו די ימות המשיח, און מיטן צינדן מקיים מען "ערכתי נר למשיחי". דער משגיח ערקלערט אז דער שמן האט געדויערט ווייל דעמאלט איז געקומען א טאג פון "אורך ימים". דערפאר שטעלט מען אוועק אפילו די ערשטע נאכט א מנורה פון אכט קנים, א פרסומי ניסא אז איין טאג האט זיך געצויגן אכט טעג. כ,ל
אהרן האט אנגעגרייט די חנוכה מנורה
פארוואס זשע נישט אכט באזונדערע ליכט? דער משגיח ברענגט דעם רמב"ן אז די מנורה פון אהרן איז מרמז אויף חנוכה. אהרן, וואס מ'לויבט אים "שלא שינה", האט געברענגט צייטן אן שינוי און ממשיך געווען די אור פון משיח, און אנגעגרייט די מנורה פון די חשמונאים און אונזערע. ממילא גייט "כן עשה את המנורה" אויף די חנוכה מנורה. ער לייגט צו אז נחשון בן עמינדב, דער שורש פון משיח, גייט מיט אלע אכט טעג. מ,נ
חנוכה אלס המשך פון סוכות
דער שפת אמת זאגט אז חנוכה איז א המשך פון סוכות, וואו די פרי החג, וואס ווערן אלץ ווייניגער, זענען מקריב געווארן פאר די אומות. דער משגיח לערנט ארויס אז אויך די חנוכה ליכט געבן די אומות עפעס א חלק, און דאס איז פוחת והולך פון בית שמאי. ביידע שיטות זענען ריכטיג; דער ביאור הלכה זאגט אז ס'איז נישט קיין ממש פסק, און דער מנהג איז ווי בית הלל. "הנבחר" שטימט מיט פוחת והולך, "הקל המושיע" מיט מוסיף והולך, און ביידע זענען אין דער מנורה. ס,ע
פולע ליכט און לעדיגע ליכט
די מנורה איז איין שטיק: די ערשטע נאכט ברענט איין ליכט און זיבן בלייבן לעדיג. זי האט ליכטיגע און פינסטערע ליכט, אזוי ווי אין מצרים איז דער חושך געקומען מיט ליכט פאר אידן, וואס דער זוהר רופט א רפואה פאר זיי. ו
די פולע ליכט זענען כלל ישראל, וואס וואקסט ווי "אור זרוע לצדיק"; די לעדיגע זענען די אומות, וואס זייער ליכט ווערט אפגעהאלטן. יעדע נאכט ווערט ביי אידן ליכטיגער און ביי די אומות פינסטערער. די זיבן פינסטערע ליכט זענען קעגן די זיבן מלכי אדום וואס ביי זיי שטייט "וימת"; ביים אכטן שטייט עס שוין נישט. פ,צ,ק
זאת חנוכה און פארוואס מקשה
דער משגיח טייטשט "זאת חנוכת המזבח" אויפן אכטן טאג, זאת חנוכה. לויטן שפת אמת, אזוי ווי שמיני עצרת קומט נאך זיבן טעג סוכות, קומט זאת חנוכה נאך זיבן טעג חנוכה, ווען אלע אכט סטרונעס פונעם כנור פון משיח שפילן. ר,ש,ס
דערמיט איז מתורץ דער מקשה: אויף א כלי ריק מאכט מען נישט קיין ברכה, ווי אידן נעמען אראפ לעדיגע כלים פארן בענטשן. אכט באזונדערע ליכט וואלטן געלאזט זיבן לעדיגע כלים, אבער ווען זיי זענען איין שטיק מיט אן אנגעצונדן ליכט, הייסט עס נישט קיין כלי ריק. די לעדיגע ליכט זענען פונקט אזא מצוה: זיי זענען דער פרסומי ניסא פון "הנבחר", און די פולע פון "הקל המושיע".
היינט זענען אלע אכט ליכט פול
היינט, זאת חנוכה, קומט כ"ה כסלו צו זיין שלימות: אלע אכט ליכט זענען פול, און די אומות האבן נישט קיין חלק, אזוי ווי שמיני עצרת. די עבודה פון אהרן האט געגעבן יעדן איד א מנורה מיט חושך און אור.
גלייבן אין די אור פון משיח
דער משגיח זאגט אז אידן קוקן אויף דער מנורה און גלייבן אז די אור פון משיח לייכט פון איר, און אז דאס איז א גרויסע זאך. א צדיק וואס האט געהאט א מחלוקת מיטן קאצקער האט אים געשיקט זאגן אז ער זעט די אושפיזין מיט די אייגענע אויגן. דער קאצקער האט געענטפערט אז ווען סוכות קומט גלייבט ער אז זיי קומען, און גלייבן, זאגט דער משגיח, איז די גרעסערע מדריגה. ער ענדיגט מיט א ברכה אויף דער גאולה.
מראי מקומות
תורה
נביאים
כתובים
תלמוד בבלי
מדרש
זוהר און קבלה
ראשונים
אחרונים און חסידות
תפילה און פיוט
אנדערע
עיקרי הדברים
- 21:34 דער משגיח פרעגט פארוואס די תורה חזר'ט איבער די מעשה המנורה אין בהעלותך, מיט נאר דעם פרט אז זי איז מקשה, און פארוואס אידן נוצן איין מנורה פון אכט ליכט און נישט באזונדערע ליכט.
- 25:21 דער נס האט צוויי זייטן, די נקמה אין די שונאים און די ישועה פון אידן, און דאס שפיגלט זיך אפ אין די צוויי נוסחאות פון דער ברכה און אין פוחת והולך און מוסיף והולך.
- 31:58 דער שמן האט געברענט אכט טעג ווייל דעמאלט האבן געשיינט די "לאנגע טעג" פון משיח, דערפאר שטעלט מען אוועק א מנורה פון אכט קנים אפילו די ערשטע נאכט, צו ווייזן אז איין טאג האט זיך געצויגן אכט טעג.
- 43:08 די אנגעצונדענע ליכט זענען כלל ישראל, וואס ווערט יעדע נאכט ליכטיגער, און די פינסטערע לעדיגע ליכט זענען די אומות, וואס ווערן אלץ ווייניגער.
- 49:25 די מנורה דארף זיין איין שטיק ווייל אויף לעדיגע כלים מאכט מען נישט קיין ברכה; ווען זי איז איין שטיק מיט אן אנגעצונדן ליכט, הייסט עס נישט קיין כלי ריק.
- 48:13 זאת חנוכה איז אזוי ווי שמיני עצרת: אלע אכט ליכט זענען פול, קיין איינס איז נישט לעדיג, און די אור פון משיח ווערט אינגאנצן נתגלה.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 21:15 פארוואס חזר'ט די תורה איבער די מעשה המנורה אין בהעלותך, מיט נאר דעם פרט אז זי איז מקשה?
תירוץ: 36:01 ווייל דער פסוק רעדט פון די חנוכה מנורה וואס אהרן האט אנגעגרייט, וואס דארף זיין איין שטיק.
-
קשיא: 22:04 פארוואס צינדן אידן איין מנורה פון אכט ליכט און נישט באזונדערע ליכט יעדע נאכט?
תירוץ: 32:34 כדי צו ווייזן פון דער ערשטער נאכט אז איין טאג האט זיך געצויגן אכט, די לאנגע טעג פון משיח.
-
קשיא: 34:14 וואלט נישט געווען גענוג אוועקצושטעלן אכט באזונדערע ליכט און צינדן איינס?
תירוץ: 49:25 ניין: אויף לעדיגע כלים מאכט מען נישט קיין ברכה, און נאר ווען עס איז איין שטיק הייסן די לעדיגע ליכט נישט קיין כלי ריק.
מעשיות
-
57:13 זען די אושפיזין אדער גלייבן
א צדיק וואס האט געהאט א מחלוקת מיטן קאצקער רבי האט אים געשיקט זאגן ווי אזוי קען ער האבן מיט אים א מחלוקת, ווען ביי אים קומען די זיבן אושפיזין אין סוכה און ער זעט זיי מיט די אייגענע אויגן. דער קאצקער האט אים צוריק געענטפערט מיטן זעלבן שליח, אז ווען סוכות קומט גלייבט ער אז די אושפיזין קומען. דער משגיח זאגט אז גלייבן איז א גרעסערע מדריגה.
אין דער מעשה: the Kotzker Rebbe
געדאנקען
- 35:40 דער משגיח טייטשט "כן עשה את המנורה" אין בהעלותך אויף די חנוכה מנורה: די הדלקה פון אהרן האט אנגעגרייט די מנורה פון די חשמונאים און פון יעדן איד, און דערפאר ווערט דארט איבערגעחזר'ט נאר דער פרט פון מקשה.
- 43:32 די לעדיגע ליכט אין דער מנורה זענען נישט אומזיסט: זיי שטייען פאר די אומות און די "פוחת והולך" זייט פונעם נס, און די לעדיגע מנורה איז פונקט אזא מצוה און פרסומי ניסא ווי די פולע.
- 29:15 דער משגיח ערקלערט דעם נס פונעם שמן אז דעמאלט האבן געשיינט די "לאנגע טעג" פון משיח: איין טאג האט זיך געצויגן אכט, אזוי ווי די לאנגע טעג וואס וועלן קומען נאכן גלות אדום.
- 46:12 די זיבן פינסטערע ליכט די ערשטע נאכט זענען קעגן די זיבן מלכי אדום וואס ביי זיי שטייט "וימת"; ביים אכטן שטייט עס שוין נישט.
- 49:26 דער דין אז מ'מאכט נישט קיין ברכה אויף לעדיגע כלים ערקלערט פארוואס די מנורה דארף זיין איין שטיק: צוזאמען מיט אן אנגעצונדן ליכט הייסן די לעדיגע ליכט נישט קיין כלי ריק.
- 48:07 לויטן שפת אמת אז חנוכה איז א המשך פון סוכות, איז זאת חנוכה איר שמיני עצרת: די אומות, וואס האבן געהאט א חלק אין די זיבן טעג, האבן נישט קיין חלק, און אלע אכט ליכט זענען פול און קודש.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 56:54 דער משגיח זאגט אז אידן קוקן אויף דער מנורה און גלייבן אז די אור פון משיח לייכט ארויס פון איר, און אז אזא אמונה איז א גרויסע זאך.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אהרן הכהן, בית הלל, בית שמאי, דער בני יששכר, דער בעל התניא, דער הייליגער אר"י, דער קאצקער רבי, דער רמב"ן, דער שפת אמת, נחשון בן עמינדב, רש"י
ערכים אושפיזין, זאת חנוכה, מוסיף והולך, פרסומי ניסא, שמיני עצרת