“ה' אלקי יגיה חשכי” - האור הגנוז מאיר בתוך החושך
קאטאלאג: זמנים זאת חנוכה נומ׳ 1 פאקעט גייד ז׳ 20 תשמ"ב (1981–82) אידיש 43 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט אז די חנוכה ליכט איז דער אור הגנוז וואס דער רבונו של עולם שיקט ארונטער אינמיטן גרעסטן חושך, אזוי ווי ביי יוסף הצדיק אין מצרים, און אז זאת חנוכה, וואס איז כולל דעם גאנצן חנוכה, איז א טאג פון אמונה און פון דאנקען השם יתברך.
דער משגיח עפנט מיטן חילוק צווישן רשות היחיד, דער רשות פונעם רבונו של עולם, און רשות הרבים: חנוכה צינדט מען ביים פתח, וואו דער איד גייט ארויס אין דער לאנגער נאכט פון גלות, און דארט שיקט דער אייבערשטער ארונטער דעם אור הגנוז. דאס ווענדט ער אן אויף דעם אראפגיין קיין מצרים: יוכבד, סרח, און בפרט יוסף, וואס קיינער האט אים נישט דערקענט ווייל ער איז געווען דער אור הגנוז. אין דעם טאג פון יוסף'ס נסיון, דעם יום אידם פון די עובדי עבודה זרה, האט אים די תורה נישט געקענט ראטעווען, איז דער כסא הכבוד ארונטערגעקומען צו אים; דער משגיח זאגט אז דער טאג איז מסתמא געווען חנוכה, ביי דער תקופה. יוסף איז א סימן פאר זיינע קינדער אז אינעם ערגסטן חושך האלט דער רבונו של עולם א אידן ביי דער האנט: "ה' אלקי יגיה חשכי". זאת חנוכה, די לעצטע חתימה נאך ראש השנה, איז כולל אלע ליכט און איז פאר די וואס לעבן נאר מיט אמונה. ער ענדיגט מיט דאנקען דעם אייבערשטן, קומען אין צייט צום דאווענען, און א ברכה.
ענינים: אור הגנוז · זאת חנוכה · יוסף און זיינע ברידער · הסתר פנים און יסורים
סדר השיעור
-
0:00 חנוכה ביים פתח פון רשות הרבים שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח זאגט אז יעדער ענין האט א שייכות מיטן זמן, און שטעלט אוועק דעם רשות היחיד, דעם רשות פונעם רבונו של עולם, קעגן רשות הרבים. די חנוכה ליכט געהערט ביים פתח וואו כלל ישראל גייט ארויס אין דער לאנגער נאכט פון גלות, און דארט שיקט דער אייבערשטער דעם אור הגנוז, ווי ס'שטייט "ה' אלקי יגיה חשכי".
-
4:02 מיטנעמען חנוכה אין חושך; יוסף נישט דערקענט שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח זאגט אז א איד וואס געפינט זיך אין חושך זאל געדענקען אז דארט איז באהאלטן דער אור הגנוז. ביים אראפגיין קיין מצרים האט מען געדארפט אזא ליכט: יוכבד, וואס איז געבוירן געווארן ביים אריינגאנג, סרח, וואס האט מבשר געווען יעקב אבינו, און יוסף, וואס איז געווען דער אור הגנוז און דערפאר האט מען אים נישט דערקענט.
-
7:23 יוסף'ס טאפלטער חושך און דער כסא הכבוד שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז אין דעם טאג פון יוסף'ס נסיון איז ער געווען סיי אין א מקום פון חושך און סיי אין א זמן פון חושך, דעם יום אידם, און האט זיך נישט געקענט באשיצן מיט תורה; דערפאר איז דער כסא הכבוד ארונטערגעקומען צו אים. יוסף איז געווארן דער כלי פאר דעם אור הגנוז, און דער משגיח פארבינדט די זעקס און דרייסיג ליכט פון חנוכה מיט די ל"ו צדיקים, וואס יוסף איז זייער הויפט.
-
11:28 יוסף'ס נסיון איז געווען חנוכה שטייט אינעם קאטאלאג
נאכדעם וואס ער זאגט אז געוויסע ענינים איז בעסער נישט צו טראכטן דערפון, ערקלערט דער משגיח אז חנוכה גייט מען ארויס אין רשות הרבים, און אז אלץ וואס איז דא אין קדושה האט זיין היפך. ער זאגט אז דער טאג פון יוסף'ס נסיון, ביי דער תקופת טבת, איז געווען חנוכה, און פארבינדט דעם פינף און צוואנציגסטן טאג מיטן פינף און צוואנציגסטן אות וואס פעלט אין "ברוך שם".
-
16:49 יוסף א סימן: דער אייבערשטער האלט ביי דער האנט אינמיטן חושך שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז יוסף, וואס די תורה האט אים דעמאלט נישט געקענט ראטעווען, איז געווארן א סימן פאר זיינע קינדער: ווען אידן אין די ערגסטע צייטן קענען זיך נישט אנכאפן אין א ווארט פון דאווענען אדער לערנען, האלט זיי דער רבונו של עולם פארט ביי דער האנט. ער ברענגט דעם מדרש אז חושך איז יון, און טייטשט "ה' אלקי יגיה חשכי" מיט א משל פון הגהות אויף א שווערן ספר; דערנאך פארבינדט ער "כהיום הזה" מיט כ"ה כסלו.
-
23:55 זאת חנוכה: די לעצטע חתימה וואס איז כולל אלץ שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט פון ספרים און פונעם בני יששכר אז חנוכה איז די לעצטע חתימה פון ראש השנה, און שטעלט אוועק די ליכט פונעם אכטן טאג קעגן דעם חושך פון די אומות'ס נייעם יאר. די אכט נעכט זענען קעגן די מידות הרחמים וואס זענען "מזל", העכער פון זכות, פאר די וואס לעבן מיט אמונה; דער אכטער טאג איז ווי קודש הקדשים און איז כולל אלץ, אזוי ווי מ'ליינט אלע נשיאים.
-
30:01 פארברענען די פתילות; חנוכה איז הודאה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח דערציילט דעם מנהג צו פארברענען אלע פתילות און שמן וואס זענען געבליבן פון גאנצן חנוכה אום זאת חנוכה, א סימן אז דער טאג איז כולל דעם גאנצן חנוכה. ער זאגט אז די עבודה דערפון איז א ביסל אמונה אז יעדער איד איז א צדיק, און אז חנוכה איז פאר הודאה: מ'קען קיינמאל נישט גענוג דאנקען דעם אייבערשטן, און די אכט טעג לערנען א אידן צו דאנקען אויף יעדע קלייניגקייט.
-
36:21 קומען אין צייט צום דאווענען; ברכה צום סוף
דער משגיח בעט אז מ'זאל קומען אין צייט צום דאווענען און זאגן הודו מיטן מנין, דערמאנט אידן וואס דארפן ישועות און א סגולה צו זאגן קטורת מיטן ציבור, און לייגט צו זיין אייגענע סגולה צו זאגן הודו צוזאמען מיטן מנין. ער ענדיגט מיט נעמען אויף זיך צו דאנקען דעם אייבערשטן, דעם קשר פון דאווענען און לערנען, און א ברכה אז דער חושך זאל אנטלויפן און די ליכט פונעם אכטן ליכט זאל שיינען.
דער שיעור, אויסגעשריבן
חנוכה ביים פתח פון רשות הרבים
דער משגיח עפנט אז יעדער ענין אויף דער וועלט האט א שייכות מיטן זמן. ער שטעלט אוועק דעם רשות היחיד, דעם רשות פונעם רבונו של עולם, קעגן רשות הרבים. די חנוכה ליכט געהערט ביים פתח, וואו כלל ישראל גייט ארויס אין דער לאנגער נאכט פון גלות, צווישן די קליפות. דווקא דארט שיקט דער אייבערשטער ארונטער דעם אור הגנוז, און דאס איז דער פשט אין "ה' אלקי יגיה חשכי" (תהלים יח, כט). א
מיטנעמען חנוכה אין חושך
דערפון זאגט דער משגיח אז א איד וואס געפינט זיך פלוצלינג אין חושך זאל געדענקען חנוכה: אין דעם חושך איז באהאלטן דער אור הגנוז, און ווען ער גלייבט עס ווערט עס נתגלה. ביים אראפגיין קיין מצרים האט מען געדארפט אזא ליכט, און ער ווייזט אן אויף יוכבד, וואס איז געבוירן געווארן ביים אריינגאנג, און אויף סרח, וואס האט מבשר געווען יעקב אבינו.
יוסף'ס טאפלטער חושך
אין דעם טאג פון יוסף'ס נסיון איז געווען דער יום אידם, ווי רש"י (בראשית לט, יא) זאגט, איז ער געווען סיי אין א מקום פון חושך און סיי אין א זמן פון חושך. דער משגיח ברענגט די גמרא (עבודה זרה יז) אז תורה באשיצט, אויפן פסוק אין משלי ב, יא, און דעם רמב"ם אז שלעכטע מחשבות קומען נאר אין א הארץ ליידיג פון חכמה. יוסף האט דעמאלט נישט געקענט לערנען, איז דער כסא הכבוד ארונטערגעקומען צו אים, און ער איז געווארן דער כלי פאר דעם אור הגנוז. ג,ד,ה,ו
יוסף'ס נסיון איז געווען חנוכה
דער משגיח זאגט אז געוויסע ענינים איז בעסער אפילו נישט צו טראכטן דערפון, אבער חנוכה גייט מען ארויס אין רשות הרבים כדי צו באלייכטן דעם חושך. אלץ וואס איז דא אין קדושה האט זיין היפך: וואו ס'איז דא אור הגנוז, איז דא חושך.
דערנאך זאגט ער אז דער טאג פון יוסף'ס נסיון איז געווען חנוכה, ווייל אין יענע צייטן איז די תקופת טבת געפאלן ארום חנוכה. דער פינף און צוואנציגסטער טאג איז קעגן דעם פינף און צוואנציגסטן אות וואס פעלט אין "ברוך שם", וואס קומט מיט חנוכה; ביי דער תקופה שטארקט זיך דער חושך, און דער אייבערשטער האט געגעבן די חנוכה ליכט אים צו באלייכטן.
יוסף א סימן פאר זיינע קינדער
יוסף, ערקלערט דער משגיח, האט געדארפט זיין א סימן פאר זיינע קינדער. אין יענעם טאג האט אים אפילו די תורה נישט געקענט ראטעווען. אזוי אויך אין די ערגסטע צייטן, ווען אידן קענען זיך נישט אנכאפן אין א ווארט פון דאווענען אדער לערנען ווייל דער בעל דבר רייסט עס ארויס, קומט ארונטער א חנוכה אויף דער וועלט.
זאת חנוכה: די לעצטע חתימה
דער משגיח ברענגט פון ספרים און פונעם בני יששכר אז פאר די וואס זענען נישט נחתם געווארן ראש השנה און יום כיפור קומט די לעצטע חתימה אום חנוכה. ביי די אומות'ס אכטן טאג קומט א געדיכטע פינסטערניש, ווי אין ישעיה ס, ב, און ביי אידן ברענגט דער אכטער טאג דעם אור הגנוז במילואו און איז כולל דעם גאנצן חנוכה. ח,ט
די אכט נעכט זענען קעגן די מידות פון "נוצר" ביז "ונקה" (שמות לד, ו-ז), וואס זענען "מזל", העכער פון זכות, ווי אין מועד קטן כח. חנוכה איז פאר די וואס מ'קען ביי זיי נישט רעכענען זכיות, און זיי לעבן מיט "צדיק באמונתו יחיה" (חבקוק ב, ד). דער אכטער טאג, ווי קודש הקדשים, איז כולל אלץ, דערפאר ליינט מען אלע נשיאים (במדבר ז). י,כ,ל,מ
פארברענען די פתילות; חנוכה איז הודאה
קומען אין צייט צום דאווענען
חנוכה, זאגט דער משגיח, איז א צייט פון דעת און פון הודאה, ווי ביי יהודה, וואס לאה האט געזאגט אויף אים "הפעם אודה את ה'" (בראשית כט, לה). ער בעט אז מ'זאל קומען אין צייט צום דאווענען כדי אנצוהייבן הודו מיטן מנין, און אפילו פריער. ס
ער דערמאנט אידן וואס דארפן גרויסע ישועות, און איינעם וואס איז געווען מפורסם אלס א בעל רוח הקודש, וואס האט געגעבן א סגולה קעגן א מחלה וואס האט זיך פארשפרייט: צו זאגן קטורת מיטן ציבור. דער משגיח לייגט צו זיין אייגענע סגולה: צו זאגן הודו צוזאמען מיטן מנין.
ער ענדיגט מיט נעמען אויף זיך צו דאנקען דעם אייבערשטן און קומען אין צייט, ווייל ווען מ'דאווענט גוט לערנט מען גוט, און פארקערט. ער בענטשט אז דער חושך זאל אנטלויפן און די ליכט פונעם אכטן ליכט זאל שיינען, מיט דער ביאת המשיח.
מראי מקומות
תורה
נביאים
כתובים
תלמוד בבלי
מדרש
זוהר און קבלה
ראשונים
אחרונים און חסידות
תפילה און פיוט
עיקרי הדברים
- 1:51 מען צינדט חנוכה ביים פתח ווייל דאס געהערט צו דעם ארט וואו א איד גייט ארויס פון רשות היחיד פונעם רבונו של עולם אין רשות הרבים פון חושך, און דארט שיקט דער אייבערשטער ארונטער דעם אור הגנוז.
- 4:12 א איד וואס געפינט זיך פלוצלינג אין א מצב פון חושך זאל מיטנעמען חנוכה און וויסן אז אין דעם חושך איז באהאלטן דער אור הגנוז; ווען ער גלייבט עס, ווערט עס נתגלה.
- 5:50 יוסף איז געווען דער אור הגנוז, דערפאר האט אים קיינער נישט דערקענט, און אין זיין טאפלטן חושך אין מצרים איז דער כסא הכבוד ארונטערגעקומען צו אים.
- 17:18 יוסף איז א סימן פאר זיינע קינדער: אפילו ווען א איד קען זיך נישט אנכאפן אין א ווארט פון דאווענען אדער לערנען, האלט אים דער רבונו של עולם ביי דער האנט אינמיטן חושך.
- 23:57 זאת חנוכה, דער אכטער טאג, איז כולל דעם גאנצן חנוכה, און איז די לעצטע חתימה פאר די וואס זענען נישט נחתם געווארן ראש השנה און יום כיפור.
- 33:11 חנוכה איז א צייט פון הודאה: דער משגיח זאגט אז א איד זאל ביי זיך קובע זיין די אמונה אז דער רבונו של עולם טוט מיט אים אסאך מער ווי ער איז ווערט, און זאל אויף זיך נעמען צו דאנקען אויף יעדע קלייניגקייט.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 5:50 פארוואס האט קיינער נישט דערקענט יוסף?
תירוץ: 6:16 ווייל יוסף איז געווען דער אור הגנוז, וואס איז באהאלטן.
-
קשיא: 8:09 פארוואס האט דער כסא הכבוד געדארפט ארונטערקומען צו יוסף אין דעם טאג פון זיין נסיון?
תירוץ: 8:57 ער איז געווען אין א מקום און א זמן פון חושך, און האט דעמאלט נישט געקענט לערנען, ממילא האט ער נישט געהאט די שמירה פון תורה; דערפאר איז די ליכט פונעם אייבערשטן ארונטערגעקומען צו אים.
-
קשיא: 35:11 אויב מ'קען קיינמאל נישט גענוג דאנקען דעם אייבערשטן, פארוואס דווקא אכט טעג הודאה אויף חנוכה?
תירוץ: 35:15 די אכט טעג זענען כדי זיך אפצולערנען דערפון, אויף זיך צו נעמען צו דאנקען דעם אייבערשטן אויף יעדע קלייניגקייט.
מעשיות
-
38:16 א סגולה קעגן א מחלה וואס האט זיך פארשפרייט
דער משגיח דערציילט פון איינעם וואס איז געווען מפורסם אלס א גרויסער בעל רוח הקודש. ער האט געזאגט אז קעגן א געוויסע מחלה וואס האט זיך לעצטנס פארשפרייט איז דא איין עצה: צו זאגן קטורת מיטן ציבור. דער משגיח זאגט אז דאס איז געגעבן געווארן אלס א סגולה דערויף, און לייגט צו א סגולה פון זיך, צו זאגן הודו צוזאמען מיטן מנין.
געדאנקען
- 2:50 דאס וואס די חנוכה ליכט שטייט ביים פתח ווייזט אויף דעם פונקט וואו א איד גייט ארויס פונעם רשות היחיד פונעם רבונו של עולם אין דעם רשות הרבים פון די קליפות; דווקא דארט ווערט דער אור הגנוז ארונטערגעשיקט.
- 5:45 קיינער האט יוסף נישט דערקענט ווייל ער איז געווען דער אור הגנוז; די ברידער האבן געזען בלויז א מושל, און זיין מדריגה פון צדיק איז געבליבן באהאלטן.
- 9:19 נישט ווי יום כיפור, ווען די תשובה גייט ארויף ביז כסא הכבוד, קומט אום זאת חנוכה דער כסא הכבוד ארונטער צום אידן אינעם נידעריגסטן ארט, אזוי ווי ער איז ארונטערגעקומען צו יוסף.
- 13:46 דער טאג פון יוסף'ס נסיון, דער יום אידם פון די עובדי עבודה זרה, איז געפאלן ביי דער תקופת טבת, ארום חנוכה, ממילא איז די ליכט וואס האט אים געראטעוועט געווען א חנוכה ליכט.
- 20:10 "ה' אלקי יגיה חשכי" מיינט אז דער רבונו של עולם שרייבט הגהות אויפן חושך, אזוי ווי א שפעטערדיגער שרייבט הגהות אויף א ראשון וואס מ'פארשטייט נישט; חנוכה איז די הגהות.
- 26:44 די אכט נעכט פון חנוכה זענען קעגן די מידות פון "נוצר" ביז "ונקה", וואס זענען "מזל", העכער פון יעדן חשבון פון זכיות; דערפאר איז חנוכה פאר די וואס מ'קען ביי זיי נישט רעכענען רוב זכיות, און זיי לעבן נאר מיט אמונה.
- 25:22 ביים אכטן טאג ברענגט די אומות'ס יום טוב א געדיכטע פינסטערניש, און ביי אידן ברענגט די אכטע ליכט דעם אור הגנוז במילואו.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 4:12 דער משגיח זאגט אז א איד וואס געפינט זיך פלוצלינג אין חושך זאל געדענקען חנוכה: דארט איז באהאלטן דער אור הגנוז, און ווען מ'גלייבט עס ווערט עס נתגלה.
- 35:26 דער משגיח זאגט אז מ'זאל מיטנעמען פון חנוכה צו דאנקען דעם רבונו של עולם אויף יעדע קלייניגקייט.
- 37:14 דער משגיח בעט אז מ'זאל קומען אין צייט צום דאווענען כדי אנצוהייבן הודו מיטן גאנצן עולם, און אפילו פריער.
- 38:38 דער משגיח גיט אלס א סגולה פאר די וואס דארפן ישועות צו זאגן הודו צוזאמען מיטן מנין.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אליהו הנביא, דוד המלך, דער רמב"ם, יהודה, יוכבד, יוסף הצדיק, יעקב אבינו, משה רבינו, רב אדא בר אהבה, רש"י, שרח בת אשר
ערכים אור הגנוז, זאת חנוכה, כסא הכבוד, סטרא אחרא, קטורת, קליפה, רבונו של עולם, רשות היחיד, רשות הרבים, תקופת טבת