מתתיהו בן יוחנן - הכל מתנה וחנינה מה' יתברך. צריכים להללו!
קאטאלאג: זמנים סעודת זאת חנוכה נומ׳ 6 פאקעט גייד ז׳ 20 תשנ"ג (1992–93) אידיש 55 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט אז דער נאמען מתתיהו בן יוחנן ווייזט אויף א נשמה וואס ווייסט אז אלץ וואס זי באקומט איז א מתנת חנם פונעם אייבערשטן, און אז חנוכה, און בפרט זאת חנוכה, לערנט אז אפילו די טבע איז א נס.
דער משגיח פרעגט פארוואס מ'דערמאנט אין על הנסים מתתיהו מיט זיין טאטנס נאמען, נישט אזוי ווי ביי מרדכי אויף פורים. ער ברענגט די גמרא אז די גאנצע וועלט ווערט געשפייזט בשביל חנינא בני, און ערקלערט אז אין יעדן דור איז דא א נשמה וואס הייסט "חנינא", וואס ווייסט אז עס קומט אים גארנישט און אלץ איז חסד. משה רבינו, דער ענו מכל אדם, און יעקב אבינו, דער איש אמת, האבן זיך אזוי געהאלטן. מתתיהו, א מתנה פון י-ק-ו, בן יוחנן, טראגט דעם זעלבן ענין. פון דער מעשה מיט רבי חנינא'ס טאכטער, וואו דער חומץ האט געברענט ווי בוימל, ערקלערט ער אז ביי דעם וואס זעט אלץ ווי א מתנה איז טבע און נס דאס זעלבע. דורך דעם חתם סופר'ס בילד פונעם דור וואס האט געזען דעם מן און דערנאך ברויט פון דער ערד, לערנט ער אז די טבע איז נאר א פארהאנג. חנוכה, די לעצטע מצוה וואס איז געגעבן געווארן, איז די חתימה פון אמונה, און אין זכות פון אמונה וועט משיח קומען.
ענינים: ניסים און טבע · הודאה און שבח צום אייבערשטן · זאת חנוכה
סדר השיעור
-
0:00 פארוואס מתתיהו ווערט דערמאנט מיט זיין טאטן שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח פרעגט פארוואס מ'זאגט אין על הנסים מתתיהו בן יוחנן מיטן טאטנס נאמען, בשעת אויף פורים דערמאנט מען נאר מרדכי און אסתר. ער ברענגט די גמרא אז די וועלט ווערט געשפייזט בשביל חנינא, און ערקלערט אז אין יעדן דור איז דא א נשמה וואס הייסט "חנינא", וואס ווייסט אז אלץ איז א חן פונעם אייבערשטן.
-
3:45 עס קומט גארנישט: משה, יעקב און מתתיהו שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ווייזט אז משה רבינו, דער ענו מכל אדם, האט מתפלל געווען נאר אויף א מתנת חנם, און אז יעקב אבינו, דער איש אמת, האט געוואוסט אז עס קומט אים גארנישט. דערנאך טייטשט ער דעם נאמען מתתיהו בן יוחנן, אזוי ווי מרדכי בן יאיר, אלס א באשרייבונג פון דער נשמה: א מתנה פון י-ק-ו און חן.
-
7:32 שמן אדער חומץ: אלץ איז א נס שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט די גמרא אז ווער עס זעט חנינא, חנניה אדער יוחנן אין חלום וועט זען ניסים, און די מעשה מיט רבי חנינא בן דוסא'ס טאכטער, וואס איר חומץ האט געברענט א גאנצן שבת. ער פרעגט ווי אזוי רבי חנינא האט זיך געמעגט פארלאזן אויף א נס, און ענטפערט אז ביי דעם וואס ווייסט אז יעדער אטעם איז א מתנה, איז שמן וואס ברענט און חומץ וואס ברענט דער זעלבער נס.
-
14:10 דער מן, ברויט און דער פארהאנג פון טבע שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם חתם סופר'ס בילד פונעם דור וואס איז געבוירן געווארן אין מדבר, וואס האט זיך געוואונדערט ווען ברויט איז געוואקסן פון דער ערד, און ערקלערט אז ברויט פון דער ערד איז א פלא פונקט ווי ברויט פון הימל. ער לאכט אפ פונעם חכם וואס מיינט אז "גראוויטי" ערקלערט עפעס, און לערנט אז די טבע איז נאר א פארהאנג; ווער עס איז דבוק אין אייבערשטן זעט אלקות אין יעדע זאך, ווי דער בעל שם טוב האט געלערנט.
-
19:53 אמונה איז זרעים; די ווייניגע חשמונאים שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז דער וואס זעט חנינא אין חלום זעט ניסים אין יעדן לעפל עסן און יעדן אטעם, און אז אמונה הייסט זרעים ווייל א איד פלאנצט מיט'ן וויסן אז דאס וואקסן איז א נס, נישט אזוי ווי א גוי וואס איז צוגעוואוינט דערצו. די חשמונאים, א קליין הייפל מענטשן, זענען געגאנגען מלחמה האלטן אויף דער מדריגה פון מתתיהו בן יוחנן, מיט'ן וויסן אז אלץ קומט פונעם אייבערשטן.
-
23:29 זאת חנוכה און די חתימה פון אמונה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם חתם סופר אויפן נס פונעם ערשטן טאג, און ערקלערט אז נאך זיבן טעג ניסים האבן אידן דערקענט אז אפילו דער בוימל פונעם אכטן טאג, זאת חנוכה, וואס האט געברענט על פי טבע, איז א נס. חנוכה, די לעצטע מצוה וואס איז געגעבן געווארן, ענדיגט די מצוות וואס הייבן זיך אן מיט אנכי, און גיט דעם לעצטן דור אמונה, און אין איר זכות וועט משיח קומען; ער ענדיגט מיט א ברכה.
-
39:23 מעשיות ביים טיש: אויסקערן דעם בית המדרש מעשה
נאך א לאנגע לאך וואס איז נישט איבערגעשריבן, ווערן דערציילט מעשיות ביים טיש, צווישן זיי פון א חסיד וואס האט אויסגעקערט א בית המדרש ביינאכט כדי צו משמש זיין א צדיק וואס איז געקומען, און פון ר' הערש, דער משמש פון ר' מענדל רימאנאווער, וואס זיין אויסקערן האט ארויסגעקערט מחשבות זרות פארן דאווענען. א סך פון דעם חלק איז שטארק צעמישט.
דער שיעור, אויסגעשריבן
פארוואס מתתיהו ווערט דערמאנט מיט זיין טאטן
דער משגיח עפנט מיט א קשיא: אין על הנסים פון חנוכה דערמאנט מען מתתיהו מיט זיין טאטנס נאמען, בן יוחנן, בשעת ביי פורים דערמאנט מען נאר מרדכי און אסתר, אן די טאטעס.
ער ברענגט די גמרא אז יעדן טאג גייט ארויס א בת קול אז די גאנצע וועלט ווערט געשפייזט בשביל חנינא בני, און חנינא אליין האט גענוג מיט א קב חרובין פון ערב שבת צו ערב שבת. רב האט דאס געזאגט לאנג נאך רבי חנינא'ס צייט. דער משגיח ערקלערט אז אין יעדן דור איז דא א נשמה וואס הייסט "חנינא": איינער וואס ווייסט אז וואס ער באקומט קומט אים נישט, נאר ס'איז חסד און חן פונעם רבונו של עולם. א
עס קומט גארנישט: משה, יעקב און מתתיהו
משה רבינו, דער ענו מכל אדם, האט געוואוסט אז עס קומט אים גארנישט, אפילו נישט די לופט וואס ער אטעמט, דערפאר ווען ער האט מתפלל געווען פאר זיך האט ער געבעטן נאר א מתנת חנם. אזא נשמה האט מורא צו נעמען עפעס, דערפאר האט חנינא גענוג מיט חרובין. אויך יעקב אבינו, דער איש אמת, האט געוואוסט אז עס קומט אים גארנישט, און האט גערעדט פונעם אייבערשטן וואס האט אים געפירט אלע זיינע טעג. ה
שמן אדער חומץ: אלץ איז א נס
דער משגיח ברענגט די גמרא אין ברכות אז ווער עס זעט חנינא, חנניה אדער יוחנן אין חלום, נעמען מיט צוויי נונ'ס, וועט זען ניסי ניסים. דערנאך דערציילט ער די מעשה אין דער גמרא: רבי חנינא בן דוסא'ס טאכטער האט אנגעצונדן די שבת ליכט און געכאפט אז זי האט אריינגעגאסן חומץ אנשטאט בוימל. דער טאטע האט איר געזאגט אז דער וואס האט געהייסן שמן זאל ברענען קען הייסן חומץ זאל ברענען, און עס האט געברענט א גאנצן שבת. ב,ג
ער פרעגט: דער דרך פון צדיקים איז דאך נישט צו בעטן אויף א נס. ער ענטפערט אז רבי חנינא האט געפילט יעדן טראפן וואסער און יעדן אטעם ווי א מתנה; אזוי ווי דוד המלך'ס שבח אויף יעדן אטעם, האט ער געדאנקט דעם אייבערשטן אויף יעדן פונק פייער. ביי אים זענען שמן און חומץ דער זעלבער נס, ממילא האט ער געמעגט מתפלל זיין אז חומץ זאל ברענען. נאר מיר, וואס זענען צוגעוואוינט אז שמן ברענט, רופן חומץ וואס ברענט א נס. ז
דער מן, ברויט און דער פארהאנג פון טבע
דער חתם סופר אין זיינע דרשות מאלט אויס דעם דור וואס איז געבוירן געווארן אין מדבר, צוגעוואוינט אז ברויט פאלט פון הימל. ווען דער מן האט אויפגעהערט אין ארץ ישראל און זיי האבן געגעסן פון דער ערד, האבן זיי זיך געוואונדערט אז ברויט וואקסט פון דער ערד. דער משגיח זאגט אז ס'איז טאקע דער זעלבער פלא. ח,ט
ער לאכט אפ פונעם ציניקער וואס זאגט אז א זאך פאלט צוליב גראוויטי, און דערציילט פון א רבי וואס האט געפרעגט פארוואס א מעסער שניידט ברויט און נישט פארקערט: דער חכם ווייסט נאר אז הארט שניידט ווייך, נישט פארוואס. ביי דעם וואס זעט דעם אייבערשטן אין אלץ, איז אראפפאלן אדער ארויפפאלן דער זעלבער נס; ווי עס שטייט אין ספרים, אלהים בגימטריא הטבע. דער אייבערשטער באנייט די בריאה יעדן רגע, און די טבע איז נאר א פארהאנג איבער אלקות, ווי דער בעל שם טוב האט געלערנט.
אמונה איז זרעים; די ווייניגע חשמונאים
דער וואס זעט חנינא אין חלום זעט ניסים אין יעדן לעפל עסן און יעדן אטעם. דער משגיח ערקלערט פארוואס אמונה איז סדר זרעים: א גוי פלאנצט אויך, אבער פון צוגעוואוינטקייט, און א איד ווייסט אז דאס וואקסן איז א נס. די חשמונאים, א קליין הייפל ווי רש"י ברענגט, זענען געגאנגען מלחמה האלטן אויף דער מדריגה פון מתתיהו בן יוחנן. י,כ
זאת חנוכה און די חתימה פון אמונה
דער משגיח ברענגט דעם חתם סופר אויף דער באוואוסטער קשיא וואס איז געווען דער נס פונעם ערשטן טאג. דעם אכטן טאג האט דער בוימל געברענט על פי טבע; אבער נאך זיבן טעג וואס מ'האט געזען אז דער אייבערשטער פירט די וועלט, האבן אידן דערקענט אז שמן וואס ברענט איז א נס פונקט ווי חומץ וואס ברענט. דאס, זאגט דער משגיח, איז זאת חנוכה.
די אמונה וואס א איד איז קובע ביי זיך אויף חנוכה דארף בלייבן נאך חנוכה, צו וויסן אז מ'דארף אלעמאל דאנקען דעם אייבערשטן אויף יעדע זאך. חבקוק האט אלע מצוות געשטעלט אויף אמונה, און אין דעם דור איז גלייבן אליין די גרויסע עבודה. ל
חנוכה איז די לעצטע מצוה וואס איז געגעבן געווארן, און די מצוות זענען אנטקעגן די דורות, ממילא לויטן חשבון וואס דער ספר חרדים שטעלט פאר הייבן זיי זיך אן מיט אנכי און ענדיגן זיך מיט אמונה פארן לעצטן דור. דער משגיח זאגט מ'זאל האלטן די מנורה פאר די אויגן און זיך האלטן ביי אמונה אין שווערע צייטן, און אז אין איר זכות וועט משיח קומען, ווי דער מדרש לערנט. ער ענדיגט מיט א ברכה. מ,נ,ס
מעשיות ביים טיש
נאך א לאנגע לאך וואס איז נישט איבערגעשריבן, ווערן דערציילט מעשיות ביים טיש. א חסיד וואס האט א גאנצן שבת נישט געקענט צוקומען צו א צדיק וואס איז געקומען, האט ביינאכט אויסגעקערט דעם בית המדרש כדי אים צו משמש זיין.
ר' מענדל רימאנאווער האט אנגעזאגט זיין משמש ר' הערש ער זאל נישט אויסקערן דעם בית המדרש דעם אינדערפרי נאך זיין חתונה, און ר' הערש איז דאך געקומען פרי און אויסגעקערט. ר' מענדל האט געזאגט אז ר' הערש'ס אויסקערן קערט ארויס די מחשבות זרות, און אן דעם האט ער נישט געוואוסט ווי אזוי ער וועט קענען דאווענען.
מראי מקומות
תורה
נביאים
כתובים
תלמוד בבלי
מדרש
- ס לכאורה Midrash on Shir HaShirim 4:8 אינעם אויסשרייב: 28:03
ראשונים
אחרונים און חסידות
עיקרי הדברים
- 2:18 אין יעדן דור איז דא א נשמה וואס הייסט "חנינא", וואס ווייסט אז עס קומט אים גארנישט און אלץ וואס ער באקומט איז חסד פונעם רבונו של עולם, און פאר זיין וועגן ווערט די וועלט געשפייזט.
- 6:42 דער נאמען מתתיהו בן יוחנן דריקט אויס די הכרה: "מתתיהו" איז א מתנה פון י-ק-ו, און "יוחנן" האט אין זיך "חנן", חן.
- 11:22 ביי דעם וואס זעט אלץ ווי א מתנה איז נישט קיין נפקא מינה צי בוימל ברענט אדער חומץ ברענט: אלץ איז גלייך א נס.
- 18:12 די טבע איז נאר א פארהאנג איבער אלקות; א איד וואס איז דבוק אינעם אייבערשטן זעט אלקות אין פייער, אין א בוים און אין א וואנט.
- 24:43 דער אכטער טאג, זאת חנוכה, האט געלערנט אז אפילו בוימל וואס ברענט על פי טבע איז א נס, און אז דער אייבערשטער פירט די וועלט.
- 27:53 חנוכה איז די לעצטע פון די מצוות וואס זענען געגעבן געווארן, ממילא הייבט זיך דער חשבון המצוות אן מיט אמונה (אנכי) און ענדיגט זיך מיט אמונה, און אין זכות פון אמונה וועט משיח קומען.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 0:38 פארוואס ווערט מתתיהו דערמאנט מיט זיין טאטנס נאמען, בשעת אויף פורים דערמאנט מען מרדכי אליין?
תירוץ: 6:13 ווייל "בן יוחנן", אזוי ווי מרדכי'ס ייחוס אין דער גמרא, באשרייבט מתתיהו'ס אייגענע נשמה: איינער וואס ווייסט אז אלץ איז א מתנה און א חן פונעם אייבערשטן.
-
קשיא: 1:38 ווי אזוי זאגט די גמרא אז די וועלט ווערט געשפייזט בשביל חנינא אין רב'ס צייטן, לאנג נאך רבי חנינא'ס צייט?
תירוץ: 2:18 אין יעדן דור איז דא א נשמה וואס הייסט חנינא, וואס ווייסט אז אלץ וואס ער באקומט איז חסד פונעם אייבערשטן.
-
קשיא: 9:15 צדיקים בעטן נישט אויף ניסים; ווי אזוי האט רבי חנינא געבעטן אז חומץ זאל ברענען?
תירוץ: 11:22 ביי אים זענען שמן און חומץ געווען דאס זעלבע; אלץ איז גלייך געווען א מתנה, ממילא האט ער געמעגט מתפלל זיין אז חומץ זאל ברענען פונקט ווי מ'דאוונט און מ'דאנקט אויף שמן וואס ברענט.
-
קשיא: 21:25 פארוואס הייסט אמונה "זרעים", אז א גוי פלאנצט אויך און ריכט זיך אויף וואקסן?
תירוץ: 21:36 דער גוי איז צוגעוואוינט דערצו און ווייסט נישט אז ס'איז א נס; דער איד גלייבט אינעם אייבערשטן און ווייסט אז דאס וואקסן איז א נס.
-
קשיא: 23:33 וואס איז געווען דער נס פונעם ערשטן טאג חנוכה, אז ס'איז געווען גענוג בוימל אויף איין נאכט?
תירוץ: 24:36 נאך זיבן טעג ניסים האבן זיי דערקענט אז אפילו דאס ברענען על פי טבע איז א נס; דאס איז זאת חנוכה.
מעשיות
-
8:12 רבי חנינא'ס טאכטער און דער חומץ
רבי חנינא בן דוסא'ס טאכטער האט אנגעצונדן די ליכט אויף שבת, און דערנאך האט זי געכאפט אז אנשטאט בוימל האט זי אריינגעגאסן חומץ, און זי איז געווען צעטומלט אז עס וועט נישט ברענען שבת. איר טאטע האט איר געזאגט אז דער וואס האט געהייסן בוימל זאל ברענען קען הייסן חומץ זאל ברענען. די ליכט האט געברענט א גאנצן שבת, און מ'האט דערפון גענומען אויף הבדלה.
אין דער מעשה: רבי חנינא בן דוסא
-
16:42 דער רבי, דער מעסער און דאס ברויט
א רבי האט אפגעלאכט פון די וויסנשאפט'לער און געפרעגט פארוואס א מעסער שניידט ברויט און נישט ברויט דעם מעסער. דער וויסנשאפט'לער ענטפערט אז דער מעסער איז הארט און דאס ברויט איז ווייך. דער רבי האט געזאגט אז ער פארשטייט מער: פארוואס א הארטע זאך שניידט א ווייכע, ווען עס קען פונקט אזוי זיין פארקערט.
-
42:10 ר' הערש קערט אויס דעם בית המדרש
ר' מענדל רימאנאווער האט אנגעזאגט זיין געטריען משמש ר' הערש ער זאל נישט קומען אויסקערן דעם בית המדרש דעם אינדערפרי נאך זיין חתונה. ר' הערש איז דאך געקומען פרי און אויסגעקערט פארן דאווענען. ר' מענדל האט געזאגט אז ווען ר' הערש קערט אויס דעם בית המדרש קערט ער ארויס די מחשבות זרות, און ער האט נישט געוואוסט ווי אזוי ער וועט קענען דאווענען אן דעם.
אין דער מעשה: Reb Mendel of Rimanov, Reb Hersh
געדאנקען
- 2:18 "חנינא" איז נישט נאר א מענטש פון אמאל, נאר א סארט נשמה וואס איז דא אין יעדן דור, דער וואס ווייסט אז עס קומט אים גארנישט, און בשבילו ווערט די וועלט נאך היינט געשפייזט.
- 6:13 דער טאטנס נאמען "יוחנן" ווערט צוגעלייגט צו מתתיהו ווייל, אזוי ווי מרדכי'ס ייחוס אין דער גמרא, באשרייבט עס דעם זעלבן מענטשנס נשמה: א מתנה פונעם אייבערשטן, באקומען ווי א חן.
- 9:15 רבי חנינא האט געמעגט בעטן אז חומץ זאל ברענען, הגם צדיקים בעטן נישט אויף ניסים, ווייל ביי אים איז נישט געווען קיין חילוק צווישן שמן און חומץ; נאר דער וואס מיינט אז שמן ברענט פון זיך אליין זעט א נס אין חומץ.
- 14:33 ברויט וואס וואקסט פון דער ערד איז נישט ווייניגער א פלא ווי מן וואס פאלט פון הימל; דער דור המדבר האט זיך דערויף געוואונדערט נאר ווייל זיי זענען געווען צוגעוואוינט צום פארקערטן.
- 21:04 אמונה הייסט "זרעים" ווייל א איד פלאנצט מיט'ן וויסן אז דאס וואקסן איז א נס; א גוי פלאנצט אויך און ריכט זיך אויף וואקסן, אבער פון צוגעוואוינטקייט.
- 24:33 זאת חנוכה איז דער טאג וואס דער בוימל האט געברענט על פי טבע, און דאס איז זיין לימוד: נאך זיבן טעג ניסים דערקענט מען אז אויך ברענען על פי טבע איז א נס.
- 28:07 דער סדר פון די מצוות איז אנטקעגן דעם סדר פון די דורות: זיי הייבן זיך אן מיט אנכי און ענדיגן זיך מיט חנוכה, ממילא באקומט דער לעצטער דור די מצוה פון אמונה.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 19:41 דער משגיח זאגט אז מ'דארף זיך צוגעוואוינען צו זען אלקות אין יעדע זאך.
- 26:25 דער משגיח זאגט אז די אמונה וואס מ'איז קובע ביי זיך אויף חנוכה זאל בלייבן נאך חנוכה, צו וויסן אז מ'דארף אלעמאל דאנקען דעם אייבערשטן אויף יעדע זאך.
- 28:57 דער משגיח זאגט מ'זאל האלטן כסדר די מנורה פאר די אויגן און זיך האלטן ביי אמונה אפילו אין שווערע צייטן.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען דוד המלך, דער הייליגער אר"י, דער הייליגער בעל שם טוב, דער חתם סופר, חבקוק, יעקב אבינו, מרדכי הצדיק, משה רבינו, מתתיהו בן יוחנן כהן גדול, ר' הערשעלע רימאנאווער, ר' מענדעלע רימאנאווער, רב, רבי חנינא בן דוסא, רש"י
ערכים אמונה, זאת חנוכה, מחשבות זרות, מתנת חנם, רבונו של עולם