שאתה מדליק ומטיב את הנרות - חנוכה הוא יו"ט של אהרן ומדתו - הוד
קאטאלאג: זמנים סעודת זאת חנוכה נומ׳ 7 פאקעט גייד ז׳ 20 תשנ"ד (1993–94) אידיש 58 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט אז חנוכה איז דער יום טוב פון אהרן הכהן: דורך די חנוכה ליכט גייט ווייטער אהרנ'ס הדלקת המנורה אין יעדן איד, און מיט איר זיין מידה פון הוד, הודאה, שלום און דער אור הגנוז.
דער משגיח עפנט מיטן מדרש אז אהרן האט מען געזאגט אז זיין חלק איז גרעסער פון די נשיאים ווייל ער צינדט אן די נרות, און מיטן רמב"ן אז דאס איז א רמז אויף דעם נס חנוכה פון די חשמונאים. לויט דעם שפת אמת און דעם חתם סופר ערקלערט ער אז חנוכה טוט יעדער איד די עבודה פון בית המקדש און ווערט ווי א כהן. מיט דעם ענין פונעם אריז"ל אז א צדיק'ס נשמה קומט צו צו דעם וואס טוט די מצוה וואס ער איז געווען רגיל אין איר, ערקלערט ער אז אהרן, וואס האט קיינמאל נישט געשינוי'ט, ווערט נתעבר אין יעדן איד וואס צינדט. הודאה, זאגט ער, איז אהרנ'ס מידה פון הוד. דערנאך ערקלערט ער פארוואס זאת חנוכה איז דער גמר חתימה: די ליכט פון חנוכה איז דער אור הגנוז, און מ'משפט'ט א איד לויט דעם באהאלטענעם גוטס אין אים, ווי די מעשה מיטן חוזה פון לובלין ווייזט. ער פארבינדט שלום בית, וואס איז עדיף פון נר חנוכה, מיט אהרן אוהב שלום, רעדט וועגן די י"ג מידות הרחמים, און ענדיגט מיטן זיך איינוואוינען צו דאנקען דעם אייבערשטן, בפרט אינעם דאווענען אינדערפרי.
ענינים: די חנוכה ליכט · דער משכן און די כהנים · הודאה און שבח צום אייבערשטן
סדר השיעור
-
0:00 אנהייב נישט אויפגעכאפט (נישט קלאר אויפגענומען)
-
13:49 אהרנ'ס חלק און די קשיא אויפן רמב"ן שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם מדרש אז אהרנ'ס חלק, דאס אנצינדן די מנורה, איז גרעסער פון די נשיאים, און דעם רמב"ן אז דאס איז א רמז אויפן נס חנוכה; ער פרעגט וואס פאר א שייכות האט חנוכה מיט אהרן און זיין שבט. ער דערמאנט דעם שפת אמת און דעם חתם סופר אז די חנוכה ליכט פירן ווייטער די עבודה פון בית המקדש, און יעדער איד ווערט ווי א כהן.
-
18:02 אהרן וואס האט נישט געשינוי'ט לעבט אין יעדן איד שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם חתם סופר אויף "שלא שינה": אהרן האט קיינמאל נישט איבערגעלאזט די הדלקה צוליב דער קטורת. מיטן ענין פונעם אריז"ל, מיט דער מעשה פונעם מדרש שמואל און רבי פנחס בן יאיר, אז א צדיק'ס נשמה קומט צו צו דעם וואס טוט זיין מצוה, ערקלערט ער אז אהרנ'ס נשמה ווערט נתעבר אין יעדן איד וואס צינדט חנוכה ליכט, און זיין הדלקה איז לעולם קיימת.
-
23:40 הלל והודאה: אהרנ'ס מידה פון הוד שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז חנוכה, אין כסלו און טבת, שטייט העכער פון סדר החדשים, און יעדער איד האט באקומען א ניצוץ פון אהרנ'ס נשמה. דער עיקר פון חנוכה איז הלל והודאה; הודאה איז הוד, וואס איז אהרן און דער בית המקדש, און חנוכה איז א חינוך זיך איינצוואוינען צו דאנקען דעם אייבערשטן אויף אלעס.
-
29:43 זאת חנוכה דער גמר חתימה; די מעשה מיטן לובלינער מעשה
דער משגיח ברענגט דעם בת עין, אין נאמען פונעם אריז"ל, אז דער גמר חתימה איז זאת חנוכה, און פרעגט וואס דאס העלפט פאר איינעם וואס האט נישט געטון קיין ריכטיגע תשובה. ער דערציילט די מעשה, פונעם אמרי אמת און פונעם שם משמואל, פון א מוסר וועמענס קוויטל דער חוזה פון לובלין האט צום ערשט נישט געקענט אויפטון, ווייל זיין נשמה האט געלייכט אלס ער האט געצונדן חנוכה ליכט.
-
33:16 דער אור הגנוז און דער משפט לויט דעם באהאלטענעם גוטס
דער משגיח ערקלערט די מעשה מיטן בני יששכר: די חנוכה ליכט איז דער אור הגנוז פון משיח, וואס איז באהאלטן אין יעדן איד. חנוכה משפט'ט מען א איד לויט דעם ליכט און נישט לויט זיינע מעשים, אזוי ווי משיח וועט געפינען א זכות אויפן ערגסטן איד לויט רבי גדליה פון לינעץ; ממילא איז גענוג א ביסל תשובה, און דערמיט איז מובן דעם רוזשינער'ס ווארט אויף זאת חנוכה.
-
39:50 שלום בית איז עדיף פון נר חנוכה
דער משגיח פרעגט פארוואס דער רמב"ם ברענגט דעם שבח פון שלום דווקא ביי דער הלכה אז נר שבת איז עדיף פון נר חנוכה משום שלום בית. ער ערקלערט עס מיטן מאירי: נר שבת איז די מצוה פון דער פרוי און נר חנוכה פון דעם מאן. חנוכה איז אהרנ'ס יום טוב, און אהרן איז געווען אוהב שלום ורודף שלום, דערפאר איז די גרויסקייט פון שלום בית נתגלה געווארן ביי נר חנוכה.
-
45:03 די י"ג מידות הרחמים אין חנוכה
דער משגיח ברענגט פונעם אריז"ל, דורכן בני יששכר, אז די י"ג מידות הרחמים קומען אראפ איבער די טעג פון חנוכה און ווערן פולשטענדיג אין אכטן טאג. ער פארבינדט דאס מיטן פסוק פונעם שמן וואס גייט אראפ אויף אהרנ'ס זקן, און זאגט אז יעדער יום טוב גיט א מידה אויפן גאנצן יאר: פון חנוכה, הוד.
-
48:28 דאנקען דעם אייבערשטן פאר זיין השגחה
דער משגיח ערקלערט די הודאה אין מודים "על חיינו המסורים בידך": דער אייבערשטער אליין גיט אכטונג אויף יעדן טריט. מיטן רמב"ן זאגט ער אז דער וואס גלייבט אז אלעס איז א נס דאנקט כסדר. ער מאנט אנצוהייבן דעם טאג מיט לויב אינעם דאווענען אינדערפרי, און ערקלערט דעם פסוק פון מצרף לכסף: דאס לויבן דעם אייבערשטן מאכט ריין דעם מענטש און עפנט די ליכט פון דער תורה. ער ענדיגט מיט א תפילה אז אויפן לעצטן טאג חנוכה זאל יעדער שפירן די זיסקייט פון לויבן דעם אייבערשטן, און חנוכה זאל זיין א הכנה צום יום שכולו שבת.
דער שיעור, אויסגעשריבן
אהרנ'ס חלק און די קשיא אויפן רמב"ן
אהרן וואס האט נישט געשינוי'ט
אויף "ויעש כן אהרן", להגיד שבחו שלא שינה, ברענגט דער משגיח דעם חתם סופר: אהרן האט געקענט אויסקלייבן די קטורת, פונדעסטוועגן האט ער קיינמאל נישט איבערגעלאזט די הדלקה. ה,ו
דערנאך ברענגט ער דעם אריז"ל, מיט רבי חיים ויטאל'ס מעשה פונעם מדרש שמואל, אז א צדיק'ס נשמה קומט צו צו דעם וואס טוט די מצוה וואס ער איז געווען רגיל אין איר. ממילא ווערט אהרנ'ס נשמה נתעבר אין יעדן איד וואס צינדט חנוכה ליכט מיט כוונה, און זיין הדלקה איז לעולם קיימת, אפילו נאכן חורבן.
הלל והודאה: די מידה פון הוד
דער משגיח ערקלערט אז חנוכה, וואס פאלט אין כסלו און טבת, שטייט העכער פון די חדשים, און יעדער איד איז זוכה געווען צו א ניצוץ פון אהרנ'ס נשמה, וואס בלייבט מיט אים כל זמן ס'איז חנוכה, און דערמיט דארף מען זיך פרייען.
דער גמר חתימה און די מעשה מיטן לובלינער
דער משגיח ברענגט דעם בת עין, אין נאמען פונעם אריז"ל, אז דער גמר חתימה איז זאת חנוכה, און פרעגט וואס דאס גיט פאר איינעם וואס האט נישט געטון קיין ריכטיגע תשובה. ער דערציילט די מעשה פונעם אמרי אמת און שם משמואל: דער חוזה פון לובלין האט נישט געקענט אויפטון מיט א קוויטל קעגן א מוסר, ווייל יענער האט דעמאלט געצונדן חנוכה ליכט און זיין נשמה האט געלייכט אין אלע עולמות. ל
דער אור הגנוז
פארוואס האבן דעם מוסר'ס אנדערע מצוות אים נישט באשיצט? דער משגיח ענטפערט מיטן בני יששכר: די חנוכה ליכט איז דער אור הגנוז וואס איז באהאלטן לימות המשיח. אין יעדן איד איז דא א באהאלטענע ליכט צוגעדעקט מיטן חושך, און דאס צינדן חנוכה ליכט צינדט עס אן. מ
דערפאר משפט'ט מען זאת חנוכה א איד נישט לויט זיינע מעשים נאר לויט דעם גוטס וואס איז באהאלטן אין אים. רבי גדליה פון לינעץ שרייבט אז משיח וועט געפינען א זכות אויפן ערגסטן איד, און דער משגיח ערקלערט אז דאס איז ווייל משיח איז דער אור הגנוז.
ממילא ווערט דעמאלט אנגענומען אפילו א קליינע תשובה לויט די כוחות. דערמיט איז מובן דעם רוזשינער'ס ווארט, אז וואס צדיקים פועל'ן ראש השנה און יום כיפור, קען א פשוט'ער איד פועל'ן זאת חנוכה.
שלום בית און נר חנוכה
די י"ג מידות הרחמים
דאנקען פאר דער השגחה
דער משגיח ערקלערט די הודאה אין מודים, "על חיינו המסורים בידך": דער אייבערשטער אליין גיט אכטונג אויף יעדן טריט. ווער עס גלייבט נישט אין השגחה פרטית ווערט איבערגעגעבן צו די מזלות, און ווער עס גלייבט און דאנקט זעט יעדן טאג נסים. אא
ער ברענגט דעם רמב"ן אז קיינער האט נישט קיין חלק אין תורת משה רבינו ביז ער גלייבט אז אלעס וואס גייט אויף אים דורך איז א נס. פון חנוכה, זאגט דער משגיח, דארף מען זיך איינוואוינען צו דאנקען דעם אייבערשטן א גאנץ יאר. אב
ער מאנט אויפצושטיין אינדערפרי און אנהייבן דעם טאג מיט לויב, און מערקט אן אז דעם אינדערפרי איז דער מנין געווען שוואך. אויף "ואיש לפי מהללו" זאגט ער אז אזוי ווי דער מצרף מאכט ריין דאס זילבער, מאכט דאס לויבן ריין דעם מענטש און עפנט דעם אור הגנוז פון דער תורה. ער ענדיגט מיט א תפילה אז יעדער זאל שפירן די זיסקייט דערפון. אג
מראי מקומות
תורה
כתובים
משנה
תלמוד בבלי
ראשונים
- א Rashi on Bamidbar 8:2 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 14:23
- ב Ramban on Bamidbar 8:2 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 14:23
- ט לכאורה Rashi on Shabbos 21b מפתח אינעם אויסשרייב: 25:39
- ס Rambam, Hilchos Megillah v'Chanukah 4:14 טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 39:56
- ע לכאורה Rashi on Shabbos 23b 40:34 מפתח
- אב Ramban (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 49:58
אחרונים און חסידות
- ג Sfas Emes (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 16:28
- ד Chasam Sofer (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 16:28
- ו Chasam Sofer (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 18:02
- ל Bas Ayin (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 30:01
- מ Bnei Yissaschar (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 33:16
- צ Chasam Sofer (מקום נישט באשטימט) 41:40 מפתח
- ש Bnei Yissaschar (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 45:11
תפילה און פיוט
אנדערע
עיקרי הדברים
- 16:28 דער משגיח ערקלערט לויטן שפת אמת און דעם חתם סופר אז די חנוכה ליכט איז דאס איינציגע וואס איז געבליבן פון דער עבודה פון בית המקדש, ממילא ווערט יעדער איד אכט טעג ווי א כהן.
- 21:50 ווייל אהרן האט קיינמאל נישט געשינוי'ט אין זיין הדלקה, ווערט זיין נשמה נתעבר אין יעדן איד וואס צינדט חנוכה ליכט מיט די ריכטיגע כוונה, און אזוי איז זיין הדלקה לעולם קיימת.
- 25:39 דער עיקר פון חנוכה איז הלל והודאה, און הודאה איז די מידה פון הוד, וואס איז אהרן און דער בית המקדש.
- 30:25 זאת חנוכה איז דער גמר חתימה ווייל די חנוכה ליכט איז דער אור הגנוז, און דעמאלט משפט'ט מען א איד לויט דעם באהאלטענעם גוטס אין אים, נישט לויט זיינע מעשים.
- 43:31 שלום בית איז עדיף אפילו פון נר חנוכה ווייל חנוכה איז אהרנ'ס יום טוב, און אהרן איז געווען אוהב שלום ורודף שלום.
- 48:18 פון חנוכה נעמט מען הודאה אויף א גאנץ יאר: דאנקען דעם אייבערשטן פאר זיין השגחה און פאר די טאג-טעגליכע נסים, בפרט אינעם דאווענען אינדערפרי.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 15:42 פארוואס זאגט דער מדרש אז אהרנ'ס חלק אין חנוכה איז לעולם קיימת, ווען אלע אידן צינדן חנוכה ליכט, נישט נאר אהרן און זיין שבט?
תירוץ: 22:48 ווייל אהרנ'ס נשמה ווערט נתעבר אין יעדן איד וואס צינדט; דורך דעם ווערט יעדער איד א כהן און אהרנ'ס הדלקה גייט ווייטער לעולם, אפילו נאכן חורבן.
-
קשיא: 30:58 וואס גיט זאת חנוכה, דער גמר חתימה, פאר איינעם וואס האט נישט געטון קיין ריכטיגע תשובה ראש השנה און יום כיפור?
תירוץ: 34:45 חנוכה משפט'ט מען א איד לויט דעם אור הגנוז אין אים, ממילא ווערט אנגענומען אפילו א קליינע תשובה לויט זיינע כוחות.
-
קשיא: 33:04 פארוואס האט דער חוזה דאס ערשטע מאל גארנישט געקענט טון דעם מוסר, ער האט דאך זיכער אויך געהאט א מזוזה און אנדערע מצוות?
תירוץ: 33:34 ווייל די חנוכה ליכט איז דער אור הגנוז, און בשעת'ן צינדן האט ער אנגעצונדן דעם אור הגנוז פון זיין אייגענער נשמה.
-
קשיא: 40:23 פארוואס שטעלט דער רמב"ם אוועק דעם שבח פון שלום ביי דער הלכה אז נר שבת איז עדיף פון נר חנוכה משום שלום בית?
תירוץ: 43:34 ווייל חנוכה איז אהרנ'ס יום טוב, און אהרן איז געווען אוהב שלום ורודף שלום; די גרויסקייט פון שלום בית איז נתגלה געווארן דורך זיין מצוה.
-
קשיא: 37:01 פארוואס וועט משיח האבן דעם כח צו געפינען א זכות אפילו אויפן ערגסטן איד?
תירוץ: 37:03 ווייל משיח איז דער אור הגנוז, און ער קען ארויסברענגען די ליכטיגקייט וואס איז באהאלטן אין יעדן איד.
מעשיות
-
20:40 דער מדרש שמואל און דער אריז"ל
רבי חיים ויטאל דערציילט אז איינמאל איז דער מדרש שמואל אריינגעקומען צום אריז"ל, און דער אריז"ל האט זיך אויפגעשטעלט פאר אים, צו אלעמענס וואונדער. דער אריז"ל האט אים געפרעגט מיט וואס פאר א מצוה ער איז יעצט געווען עוסק, האט ער געזאגט פדיון שבויים. האט דער אריז"ל געזאגט אז ער האט זיך נישט אויפגעשטעלט פאר אים, נאר פאר דער נשמה פון רבי פנחס בן יאיר, וואס איז געווען רגיל אין דער מצוה און איז יעצט אין אים כדי אים צו העלפן.
אין דער מעשה: רבי חיים ויטאל, דער הייליגער אר"י, the Midrash Shmuel, רבי פינחס בן יאיר
-
31:41 דעם מוסר'ס קוויטל ביים חוזה פון לובלין
אין א שטעטל איז געווען א מוסר וואס האט געמאכט פאר די אידן צרות וואס מ'האט נישט געקענט אויסהאלטן, און מ'האט געברענגט צום חוזה פון לובלין א קוויטל אז ער זאל אים מבער זיין מן העולם. האט דער חוזה געזאגט אז דער איד וואס שטייט אין קוויטל, זיין נשמה לייכט אין אלע עולמות. א צייט שפעטער האט מען נאכאמאל אריינגעברענגט דאס קוויטל, און דאס מאל האט עס באלד געווירקט. אז מ'האט געפרעגט פארוואס, האט דער חוזה געענטפערט אז דאס ערשטע מאל האט יענער געצונדן חנוכה ליכט, און א איד וואס צינדט חנוכה ליכט לייכט אין אלע עולמות, האט ער אים גארנישט געקענט טון.
אין דער מעשה: דער לובלינער חוזה, the Imrei Emes, דער שפת אמת, דער שם משמואל, דער אבני נזר
געדאנקען
- 21:50 דער משגיח ערקלערט אהרנ'ס אייביגע הדלקה מיטן ענין פונעם אריז"ל אז א צדיק'ס נשמה קומט צו צו דעם וואס טוט זיין מצוה: אהרן, וואס האט קיינמאל נישט געשינוי'ט, ווערט נתעבר אין יעדן איד וואס צינדט חנוכה ליכט, און דערפאר ווערט יעדער איד א כהן חנוכה.
- 25:46 הודאה, דער עיקר פון חנוכה, איז אהרנ'ס מידה פון הוד, און הוד איז דער בית המקדש; דער משגיח לייגט צו אז הודאה איז בגימטריא "אהרן הכהן".
- 33:12 דער משגיח ערקלערט פארוואס א מוסר איז געווען באשיצט בשעת'ן צינדן: די חנוכה ליכט איז דער אור הגנוז פון משיח, און דאס צינדן צינדט אן דעם אור הגנוז אין דער אייגענער נשמה, ממילא האט מען אים דעמאלט גארנישט געקענט טון.
- 34:45 זאת חנוכה משפט'ט מען לויט ווי א איד וועט אויסקוקן לימות המשיח, לויט זיין באהאלטענעם גוטס; דערפאר ווערט דעמאלט אנגענומען אפילו א קליינע תשובה לויט זיינע כוחות, און דערמיט איז מובן דעם רוזשינער'ס ווארט אז וואס צדיקים פועל'ן ראש השנה און יום כיפור קען א פשוט'ער איד פועל'ן זאת חנוכה.
- 41:58 לויטן מאירי לערנט דער משגיח אז שלום בית איז עדיף כדי עס זאל נישט זיין קיין קריג צווישן מאן און ווייב וועמענס מצוה מ'זאל טון, און ער ערקלערט אז חז"ל האבן מגלה געווען די גרויסקייט פון שלום דווקא ביי נר חנוכה ווייל חנוכה איז דער יום טוב פון אהרן אוהב שלום.
- 52:54 דער משגיח טייטשט "ואיש לפי מהללו": אזוי ווי דער מצרף מאכט ריין דאס זילבער און דער כור דאס גאלד, אזוי מאכט דאס לויבן דעם אייבערשטן ריין דעם מענטש, און נאך אזא דאווענען ווערט אים נתגלה דער אור הגנוז וואס ליגט אין דער תורה.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 29:09 דער משגיח זאגט אז א איד דארף זיך איינוואוינען צו דאנקען און לויבן דעם אייבערשטן אויף יעדע קלייניגקייט, און דאס איז דער טייטש פון חנוכה, חינוך.
- 24:54 דער משגיח זאגט אז מ'דארף זיך פרייען מיטן מקיים זיין די מצוה פון הדלקת הנרות, ווייל א ניצוץ פון אהרנ'ס נשמה בלייבט מיט אים כל זמן ס'איז חנוכה.
- 50:59 דער משגיח מאנט אויפצושטיין אינדערפרי און דאווענען מיטן מנין חנוכה, אנהייבן דעם טאג מיט לויב צום אייבערשטן; ער מערקט אן אז דעם אינדערפרי איז דער מנין געווען שוואך.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אהרן הכהן, דער אבני נזר, דער אמרי אמת, דער בת עין, דער דברי חיים, דער צאנזער רב, דער הייליגער אר"י, דער חתם סופר, דער לובלינער חוזה, דער מאירי, דער מדרש שמואל, דער רוזשינער, דער רמב"ם, דער רמב"ן, דער שם משמואל, דער שפת אמת, מתתיהו בן יוחנן כהן גדול, רבי גדליה ליניצער, רבי חיים ויטאל, רבי פינחס בן יאיר, רבי פינחס קאריצער, רבינו יונה, רש"י
ערכים אור הגנוז, גמר חתימה, הוד, הודאה, השגחה פרטית, זאת חנוכה, חשמונאים, י"ג מדות הרחמים, פדיון שבויים, קטורת, שלום בית