מרדכי and אסתר Rectified the חטא עץ הדעת
קאטאלאג: ZMANIM (English) פורים נומ׳ 14 פאקעט גייד ז׳ 66 תשס"ד (2003–04) ענגליש 55 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט אז דער שורש פונעם חטא פון אדם הראשון, פונעם עגל און פונעם טעות ביי דער סעודה פון אחשורוש איז געווען וואס מ'האט נישט געווארט, אז מרדכי איז געקומען דאס מתקן זיין, און אז פורים און פרשת פרה ברענגען א ישועה אפילו פאר די אידן וואס שטייען אינדרויסן.
דער משגיח עפנט מיט רש"י ביים עגל: די אידן האבן גערעכנט די ארבעים יום פון משה רבינו פונעם טאג ווען ער איז ארויף, און זיך גע'טועה'ט. פארוואס קען מען נישט זאגן מקצת היום ככולו? ער ברענגט דעם בני יששכר אז די ארבעים סאה פון א מקוה האלטן ת"תק לוגין, און אז מתן תורה איז א נייע געבורט ווי א מקוה, ממילא האט מען געדארפט ת"תק גאנצע שעות. יעדער טעות האט א שורש: מ'האט נישט געווארט, אזוי ווי אדם הראשון האט נישט געווארט ביז שבת צו מאכן קידוש פונעם עץ הדעת. דער זעלבער טעות האט זיך איבערגע'חזר'ט ווען די אידן האבן פאלש גערעכנט די שבעים שנה און זענען געגאנגען צו דער סעודה פון אחשורוש, בשעת מרדכי האט געווארנט אז מ'דארף ווארטן. דער משגיח לערנט דערפון ארויס וועגן ווארטן אויף משיח היינט. דערנאך רעדט ער וועגן די אותיות מנצפ"ך, די שקלים פון המן, די ווים לעמודים וואס משה האט פארגעסן, די נדחים פון שבט דן, קאפיטל ל"ד אין תהלים, און פרשת פרה ווי א ישועה פאר די וואס זענען אינדרויסן.
ענינים: פורים · אדם הראשון און גן עדן · ווארטן אויף משיח · חטא העגל און די י"ג מידות · דעם אייבערשטנס אהבה צו כלל ישראל
סדר השיעור
-
0:00 ארבעים גאנצע טעג: מתן תורה ווי א מקוה
דער משגיח פרעגט, פון רש"י ביים עגל, פארוואס האט מען נישט געקענט רעכענען א טייל פונעם ערשטן טאג פאר די ארבעים יום פון משה רבינו. ער ברענגט דעם בני יששכר אז די ארבעים סאה פון א מקוה זענען ת"תק לוגין, דער שיעור וואו אפילו א בריה ווערט בטל, און אז די ת"תק שעות פון ראש חודש אלול ביז יום כיפור זענען א מקוה, און ער זאגט דאס אויף מתן תורה, וואס האט געדארפט ת"תק גאנצע שעות.
-
8:39 דער שורש פונעם טעות: נישט ווארטן
דער משגיח זאגט אז יעדער טעות האט א שורש: די אידן האבן נישט געווארט נאך איין טאג, אזוי ווי אדם הראשון האט נישט געווארט ביז שבת צו מאכן קידוש פונעם עץ הדעת. ווען מ'וואלט געווארט, וואלט מתן תורה געברענגט דעם עולם התיקון. ער דערציילט ווי דער מלבי"ם האט באשריבן פאר די משכילים וויפיל א איד מוז ווארטן איידער ער טאר עסן, און ער שליסט אז די גאנצע תורה איז געבויט אויף ווארטן.
-
15:14 די סעודה פון אחשורוש און דער תיקון פון מרדכי שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט די גמרא אז מ'האט פאלש גערעכנט די שבעים שנה, און ערקלערט אז די אידן זענען געגאנגען צו דער סעודה פון אחשורוש ווייל זיי האבן געמיינט אז די גאולה וועט שוין נישט קומען, בשעת מרדכי האט געווארנט אז מ'דארף ווארטן. ממילא איז מרדכי געווען א תיקון פונעם חטא פון אדם הראשון, ווייל דער עץ הדעת איז געמישט פון טוב און רע, און מיט'ן ווארטן ביז שבת וואלט נאר דאס גוטע געבליבן.
-
20:32 אונזער עבודה היינט: ווארטן אויף משיח
דער משגיח לערנט ארויס: דער תיקון פונעם חטא איז צו ווארטן אויף משיח. הגם די סימנים אין דער גמרא פאסן צו אונזער דור, טאר מען נישט מיינען אז די גאולה איז שוין דא; ער רופט די מדינה א געמיש פון טוב און רע, און ברענגט דעם נביא וועגן ווארטן אויף השם וואס באהאלט זיין פנים.
-
24:26 די פינף אותיות מנצפ"ך: דין און גאולה
דער משגיח ברענגט פונעם בני יששכר בשם האריז"ל אז די פינף אותיות מנצפ"ך זענען אותיות פון דין, די ר"פ דינין, און לויט דעם מדרש אויך אותיות פון גאולה, יעדער איינס פארבונדן מיט א גאולה פון אברהם אבינו ביז דער לעצטער. ער ברענגט דעם פסוק אין ישעיה וועגן ווארטן אויף דעם צדיק, און ווייזט די פינף אותיות ביי המן, זרש און זיינע חכמים.
-
29:43 המנ'ס שקלים און די פארגעסענע אידן
דער משגיח ערקלערט אז המנ'ס עשרת אלפים ככר כסף איז געווען קעגן דעם מחצית השקל פון די זעכציג ריבוא, אבער נישט קעגן די עקסטערע 1775 שקלים וואס משה האט פארגעסן און פון וועלכע מ'האט געמאכט די ווים לעמודים. די זענען קעגן די אותיות צום סוף פון דער תורה און קעגן די נדחים פון שבט דן, וואס דער ענן האט זיי נישט באשיצט און עמלק האט זיך מיט זיי געשלאגן; המן האט נישט געגעבן קעגן זיי, און זיי האבן געברענגט די ישועה.
-
36:37 קאפיטל ל"ד אין תהלים און שבט דן
דער משגיח ברענגט אז קאפיטל ל"ד אין תהלים, וואס פון זיין פסוק נעמט מען דעם צירוף פונעם חודש פון שבט דן, גייט דורך דעם גאנצן אלף בית און לייגט צו נאך איין פסוק אינדרויסן, אז השם איז פודה די נפש פון זיינע קנעכט; דער פסוק גייט אויף די נדחים פון דן און איז בגימטריא ווים לעמודים. דער גאנצער אלף בית מיט מנצפ"ך קומט אויס 1775, די פארגעסענע שקלים, צו ווייזן אז זיי זענען אריין אין כלל ישראל.
-
43:00 כלל ישראל: דער שורש וואו קיין עבירה דערגרייכט נישט
דער משגיח פרעגט פארוואס האט השם אזוי ליב די נדחים פון דן, און ענטפערט פון פרשת כי תשא וואס מ'לייענט ארום פורים: השם איז מחונן אפילו די וואס זענען נישט ראוי, ווייל ער קוקט אויפן שורש פון דער אידישער נשמה. ער ברענגט דעם ישמח משה וועגן דעם 'אינזל' פון כלל ישראל וואו קיין עבירה קען נישט מאכן קיין פגם, און דעם רמב"ם אז יעדער איד וויל אינעווייניג טון דעם רצון השם, און ער פארבינדט דאס מיט דער ישועה פון פורים און מיט עד דלא ידע.
-
48:18 פרשת פרה: א ישועה מחוץ למחנה
דער משגיח ערקלערט אז פרשת פרה נאך פורים איז א המשך פון פורים און איז ממתיק די ר"פ דינין. ער ברענגט די קשיא פונעם תניא פארוואס די פרה אדומה איז מכפר מער ווי א חטאת, און לייגט צו אז די פרה ווערט געמאכט מחוץ למחנה, צו ברענגען א ישועה פאר די וואס זענען אינדרויסן, אזוי ווי די לעצטע אותיות פון דער תורה. ער שליסט מיט א ברכה אז מ'זאל זיך מטהר זיין אויף פסח.
דער שיעור, אויסגעשריבן
ארבעים גאנצע טעג: מתן תורה ווי א מקוה
דער משגיח עפנט מיט רש"י ביים עגל: די אידן האבן גערעכנט די ארבעים יום פון משה רבינו פונעם טאג ווען ער איז ארויף, אבער יענעם טאג האט געפעלט די נאכט, און זיי האבן זיך גע'טועה'ט מיט איין טאג. ער פרעגט: פארוואס זאגט מען דא נישט מקצת היום ככולו? א
ער ברענגט דעם בני יששכר: די ארבעים סאה פון א מקוה האלטן ת"תק לוגין, און דער ירושלמי זאגט אז אין ת"תק ווערט אפילו א בריה בטל. מ'גייט ארויס פון דער מקוה ווי א בריה חדשה, און די ת"תק שעות פון די ארבעים טעג פון ראש חודש אלול ביז יום כיפור זענען אזא מקוה, ווי דער זוהר רופט יום כיפור מקוה ישראל. ב,ג,ד
דער שורש פונעם טעות: נישט ווארטן
יעדער טעות, זאגט דער משגיח, האט א שורש: מ'האט געדארפט ווארטן נאך איין טאג, און מ'האט נישט געווארט. דאס איז אויך געווען דער חטא פון אדם הראשון. דער מדרש, וואס דער אריז"ל ברענגט, זאגט אז אדם הראשון האט געדארפט ווארטן ביז שבת און מאכן קידוש אויפן זאפט פון די ווינטרויבן פונעם עץ הדעת, און דאן וואלט די וועלט געווען אזוי ווי השם האט עס געוואלט. ח
ביי מתן תורה, זאגט די גמרא, איז פון די אידן אוועק די זוהמא פון יענעם חטא; ווען זיי וואלטן פארענדיגט די ארבעים טעג, וואלט גלייך געקומען דער עולם התיקון. זיי האבן עס קאליע געמאכט דעם לעצטן טאג מיט'ן נישט ווארטן. דערנאך דערציילט דער משגיח ווי דער מלבי"ם האט באשריבן פאר די משכילים וויפיל א איד מוז ווארטן איידער ער טאר עסן, און ער שליסט אז די גאנצע תורה איז געבויט אויף ווארטן. ז
די סעודה פון אחשורוש און דער תיקון פון מרדכי
די גמרא זאגט אז מ'האט פאלש גערעכנט די שבעים שנה. די אידן האבן געמיינט אז די גאולה וועט נישט קומען און זענען געגאנגען צו דער סעודה פון אחשורוש, וואס איז געמאכט געווארן דאס צו פייערן, בשעת מרדכי האט געווארנט אז מ'דארף ווארטן. דער זעלבער טעות ווי ביים עגל. י
ממילא איז מרדכי געווען, אין א קליינער מאס, א תיקון פונעם חטא פון אדם הראשון. דער עץ הדעת האט אין זיך טוב און רע; ווען אדם וואלט געווארט ביז שבת, ווען דער רע האט נישט קיין שליטה, וואלט נאר דאס גוטע געבליבן.
אונזער עבודה היינט: ווארטן אויף משיח
די פינף אותיות מנצפ"ך
המנ'ס שקלים און די פארגעסענע אידן
המן האט געגעבן עשרת אלפים ככר כסף קעגן דעם מחצית השקל פון די זעכציג ריבוא. אבער ס'זענען געווען נאך 1775 שקלים, פון וועלכע מ'האט געמאכט די ווים לעמודים, און משה האט זיי פארגעסן. פארוואס, אז די תורה איז אים געגעבן במתנה כדי ער זאל נישט פארגעסן? ע,פ,צ
דער משגיח ערקלערט אז זיי זענען קעגן די אותיות צום סוף פון דער תורה וואס יהושע האט געשריבן, און קעגן די נדחים פון שבט דן, וואס דער ענן האט זיי נישט באשיצט און עמלק האט זיי אטאקירט. קיין איד ווערט קיינמאל נישט אפגעשטויסן פון השם. המן האט קעגן זיי גארנישט געגעבן, ממילא האבן זיי געברענגט די ישועה; ווי די ווים וואס שטעקן ארויס איבער די יריעות, זענען זיי געשטאנען אינדרויסן. ק
קאפיטל ל"ד אין תהלים און שבט דן
כלל ישראל: דער שורש וואו קיין עבירה דערגרייכט נישט
פארוואס האט השם אזוי ליב די נדחים פון דן? פרשת כי תשא, וואס מ'לייענט ארום פורים, לערנט אז השם איז מחונן אפילו די וואס זענען נישט ראוי, ווייל ער קוקט אויפן שורש פון דער נשמה. דער ישמח משה רעדט וועגן א 'אינזל' וואס הייסט כלל ישראל, וואו קיין עבירה קען נישט מאכן קיין פגם, און דער רמב"ם זאגט אז יעדער איד וויל אינעווייניג טון דעם רצון השם. ת,אא,אב
פרשת פרה: א ישועה מחוץ למחנה
פרשת פרה, דער שבת נאך פורים, איז א המשך פון פורים און איז ממתיק די ר"פ דינין. דער תניא פרעגט פארוואס די פרה אדומה איז מכפר מער ווי א חטאת, און ענטפערט אז א חטאת איז מכפר נאר אויף שוגג, און די פרה אפילו אויף מזיד, ווייל זי קומט פון א העכערן מקום. אה
דער משגיח לייגט צו אז א חטאת ווערט געמאכט אינעווייניג, און די פרה מחוץ למחנה, צו ברענגען א ישועה פאר די וואס זענען אינדרויסן, ווי דן און די לעצטע אותיות פון דער תורה. דא פרעגט מען נישט קיין קשיות; דאס איז עד דלא ידע. ער שליסט מיט א ברכה אז מ'זאל זיך מטהר זיין און אריינקומען אין פסח מיט קדושה. אג
מראי מקומות
תורה
נביאים
כתובים
תלמוד בבלי
- ה Gemara (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 6:39
- ז Shabbos 146a טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 11:15
- ט לכאורה Avodah Zarah 5a 12:06 מפתח
- י Megillah 11b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 15:14
- כ לכאורה Sotah 49b; Sanhedrin 97a מפתח אינעם אויסשרייב: 20:37
- ק לכאורה Bava Basra 15a מפתח אינעם אויסשרייב: 31:50
- אג Megillah 7b טעקסט מפתח אינעם אויסשרייב: 47:18, 51:30
תלמוד ירושלמי
מדרש
זוהר און קבלה
ראשונים
אחרונים און חסידות
- ב Bnei Yissaschar (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 1:36
- ו Yismach Moshe (מקום נישט באשטימט) 7:07 מפתח
- מ Bnei Yissaschar (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 24:26
- ש Bnei Yissaschar (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 37:50
- אא לכאורה Yismach Moshe, Parshas Devarim מפתח אינעם אויסשרייב: 43:24
- אד Bnei Yissaschar (מקום נישט באשטימט) 48:55 מפתח
- אה Tanya (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 48:18
עיקרי הדברים
- 4:31 מתן תורה איז געווען א נייע געבורט ווי טבילה אין א מקוה, דערפאר האט מען געדארפט ארבעים גאנצע טעג פון פיר און צוואנציג שעה, ת"תק שעות קעגן די ת"תק לוגין פון א מקוה, און מקצת היום ככולו איז דא נישט שייך.
- 9:08 דער שורש פונעם טעות ביים עגל, און פונעם חטא פון אדם הראשון פאר דעם, איז געווען וואס מ'האט נישט געווארט: אדם הראשון האט געדארפט ווארטן ביז שבת און מאכן קידוש איבער דעם זאפט פונעם עץ הדעת.
- 16:25 די אידן וואס זענען געגאנגען צו דער סעודה פון אחשורוש האבן איבערגע'חזר'ט דעם זעלבן טעות: זיי האבן געמיינט אז די שבעים שנה זענען אריבער אן א גאולה, בשעת מרדכי האט זיי געווארנט אז מ'דארף ווארטן, און דערמיט איז ער געווען א תיקון פונעם חטא פון אדם הראשון.
- 20:37 דער משגיח זאגט אז די עבודה פון אונזער דור איז צו ווארטן אויף משיח און נישט מיינען אז די גאולה איז שוין געקומען.
- 30:27 די עקסטערע 1775 שקלים, פון וועלכע מ'האט געמאכט די ווים לעמודים, זענען קעגן די נדחים פון שבט דן וואס זענען געשטאנען אינדרויסן פונעם מחנה, און המנ'ס געלט האט נישט געהאט קיין קעגנגעוויכט צו זייער זכות.
- 44:13 ביים שורש פון יעדער אידישער נשמה, וואס הייסט כלל ישראל, קען קיין עבירה נישט דערגרייכן, און פון דארט איז השם יתברך מיטן אידן מחונן אפילו ווען זיי זענען נישט ראוי, אזוי ווי ביי פורים.
- 48:26 פרשת פרה, וואס מ'לייענט נאך פורים, איז א המשך פון פורים: די פרה אדומה ווערט געמאכט מחוץ למחנה און ברענגט א ישועה פאר די וואס זענען אינדרויסן.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 1:06 פארוואס האט מען נישט געקענט רעכענען א טייל פונעם ערשטן טאג פאר די ארבעים יום פון משה, לויט דעם כלל מקצת היום ככולו?
תירוץ: 6:42 ווייל מתן תורה איז ווי א מקוה און דארף ת"תק גאנצע שעות, אזוי ווי א מקוה דארף ת"תק לוגין; דאס גייט נאך שעות, נישט נאך טעג.
-
קשיא: 16:12 פארוואס זענען די אידן געגאנגען צו דער סעודה פון אחשורוש טראץ מרדכי'ס ווארענונג?
תירוץ: 16:47 זיי האבן פאלש גערעכנט די שבעים שנה און געמיינט אז די גאולה וועט נישט קומען; זיי האבן נישט געווארט.
-
קשיא: 31:11 פארוואס האט משה פארגעסן די 1775 עקסטערע שקלים, אז די תורה איז אים געגעבן געווארן במתנה כדי ער זאל נישט פארגעסן?
תירוץ: 31:26 זיי זענען קעגן די נדחים אינדרויסן פונעם מחנה און קעגן די אותיות צום סוף פון דער תורה וואס משה האט נישט געשריבן, ממילא זענען זיי געשטאנען אינדרויסן און זענען פארגעסן געווארן.
-
קשיא: 43:02 פארוואס האט השם אזוי ליב די נדחים פון שבט דן?
תירוץ: 44:13 ווייל השם קוקט אויפן שורש פון דער אידישער נשמה, כלל ישראל, וואו קיין עבירה דערגרייכט נישט, און ער איז מחונן אפילו די וואס זענען נישט ראוי.
-
קשיא: 50:48 פארוואס איז די פרה אדומה מכפר מער ווי א חטאת?
תירוץ: 51:20 א חטאת איז מכפר נאר אויף שוגג, און די פרה איז מכפר אפילו אויף מזיד, ווייל זי קומט פון א העכערן מקום; דער משגיח לייגט צו אז זי ווערט געמאכט מחוץ למחנה.
מעשיות
-
13:21 דער מלבי"ם און די משכילים
דער משגיח דערציילט אז דער מלבי"ם פלעגט זיך אמפערן מיט די משכילים און אלעמאל געווינען. איינמאל האט ער זיי באשריבן וויפיל ער מוז ווארטן: ער שטייט אויף הונגעריג, אבער ער מוז קודם לאנג דאווענען, דערנאך וואשן, מאכן א ברכה און טונקען דאס ברויט דריי מאל אין זאלץ, ערשט דערנאך טאר ער עסן. זיי, האט ער געזאגט, קענען עסן פרישטיק אין בעט און דארפן נישט ווארטן.
אין דער מעשה: דער מלבי"ם
געדאנקען
- 3:20 די ת"תק שעות פון ארבעים גאנצע טעג זענען קעגן די ת"תק לוגין פון א מקוה, דער שיעור וואו אפילו א בריה ווערט בטל, ממילא האט מען ביי מתן תורה, א נייע געבורט ווי א מקוה, נישט געקענט נוצן מקצת היום ככולו.
- 9:43 דער חטא פון אדם הראשון, דער טעות פארן עגל און דער טעות ביי דער סעודה פון אחשורוש האבן איין שורש, נישט ווארטן, און מרדכי, וואס האט געהייסן די אידן ווארטן, איז געווען א תיקון פונעם חטא פון אדם הראשון.
- 26:15 די פינף אותיות מנצפ"ך זענען אותיות פון דין, און פונדעסטוועגן רופט זיי דער מדרש אותיות פון גאולה; די תכלית פונעם דין איז אז ער זאל זיך איבערדרייען אויף גאולה.
- 34:05 המנ'ס עשרת אלפים ככר איז געווען נאר קעגן די שקלים פון די זעכציג ריבוא; קעגן די עקסטערע 1775 שקלים, פארבונדן מיט די נדחים פון דן, האט ער גארנישט געהאט, און דערפאר האבן זיי געברענגט די ישועה.
- 41:41 די סכום פונעם גאנצן אלף בית צוזאמען מיט מנצפ"ך איז 1775, די צאל פון די פארגעסענע שקלים, א סימן אז די וואס זענען אינדרויסן זענען פונדעסטוועגן אריין אין כלל ישראל.
- 51:30 איבער דעם תירוץ פונעם תניא לייגט דער משגיח צו אז די פרה אדומה ווערט געמאכט מחוץ למחנה, נישט אזוי ווי א חטאת, און דערפאר ברענגט זי א ישועה פאר די וואס זענען אינדרויסן, אזוי ווי די נדחים פון דן.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 20:47 דער משגיח זאגט אז מ'דארף ווארטן אויף משיח און נישט מאכן דעם טעות צו מיינען אז די גאולה איז שוין געקומען.
- 33:51 דער משגיח זאגט אז קיין איד ווערט קיינמאל נישט אפגעשטויסן פון השם יתברך, אפילו דער נידעריגסטער.
- 54:08 דער משגיח בענטשט אז דורך פרשת פרה זאל מען זיך מטהר זיין און זוכה זיין אריינצוקומען אין פסח מיט קדושה.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אברהם אבינו, אדם הראשון, אחשורוש, דניאל, דער בני יששכר, דער הייליגער אר"י, דער מלבי"ם, דער רבי ר' מלך, המן, זרש, יהושע בן נון, יעקב אבינו, ירמיהו הנביא, מרדכי הצדיק, משה רבינו
ערכים ווי העמודים, כלל ישראל, לבלתי ידח ממנו נדח, מחוץ למחנה, מחצית השקל, מקוה, עד דלא ידע, עולם התיקון, עץ הדעת, פרה אדומה, צירוף