יו"ט שמלמד איך לשחוק על העולם
קאטאלאג: זמנים פורים נומ׳ 11 פאקעט גייד ז׳ 24 תשנ"ב (1991–92) אידיש 1 שעה 21 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט אז פורים, דער טאג פון אדר ווען די נסים זענען איינגעהילט אין טבע און דעם אייבערשטנס נאמען איז פארדעקט, לערנט א איד צו ליינען די מגילה, די היסטאריע און זיין אייגן לעבן ביז ער זעט אז דער רבונו של עולם ציט אלע פאדעמלעך, און צו לאכן פון דער וועלט'ס פאפעט שאו.
דער משגיח עפנט מיטן חתם סופר: פורים איז נישט קיין טאג פון נארישקייט, נאר א טאג וואס זיין ליכטיגקייט איז נאך גרעסער ווי די תורה פון משה, און די רבנים פלעגן פאר פורים זאגן א דרשה כדי צו דערוועקן צו תשובה. ער שטעלט אוועק ניסן, דער חודש פון נסים גלויים, קעגן אדר, וואס זיין נאמען קומט פון "אדרת", א מאנטל: די נסים פון פורים זענען איינגעהילט אין טבע, און אין דער מגילה שטייט נישט דעם אייבערשטנס נאמען. דורך דעם משל פונעם בני יששכר פון א חולה, און די אלע "פונקט" אין דער מגילה, ווייזט ער אז א פארדעקטער נס איז גרעסער ווי קריעת ים סוף. די הסתרה קומט פון עמלק, די קליפה פון מקרה און ספק; אבער "המלך" אין דער מגילה מיינט דעם רבונו של עולם, און זיין נאמען איז באהאלטן אין די ראשי תיבות. מיטן משל פון א פאפעט שאו, די מעשה מיטן רש"ש'ס זייגער און א דאקטער וואס ליינט אן עקס-רעי, לערנט ער אז א איד דארף אזוי ליינען די מגילה, די צייטונג און זיין אייגענעם טאג. ער ענדיגט מיטן יסוד יוסף וועגן דעם גרויסן אור וואס ווערט נתגלה בשעת קריאת המגילה, און מאנט מען זאל זיך צוגרייטן און האלטן פורים מיט ערנסטקייט.
ענינים: פורים · השגחה פרטית · ניסים און טבע · מגילת אסתר
סדר השיעור
-
0:00 דער חתם סופר: פורים איז א גרויסער טאג
דער משגיח ברענגט דעם חתם סופר אז דער עולם מיינט אז פורים איז א טאג פון נארישקייט, בשעת די ליכטיגקייט פון דער מגילה איז גרעסער ווי די פון תורת משה, אזוי ווי עס שטייט אויך אינעם קדושת לוי. דערפאר פלעגן די רבנים פאר פורים זאגן א דרשה און דערוועקן דעם עולם צו תשובה.
-
3:20 פון ניסן ביז אדר: נסים וואס מ'זעט און נישט
דער משגיח ערקלערט אז די חדשים גייען אראפ פון ניסן, דער חודש פון נסים גלויים, ביז אדר, דער נידעריגסטער. א נס איז א פאן וואס מ'הייבט אויף אז אלע זאלן זען, אבער אז מ'ליינט פשוט די מגילה זעט מען נאר א מעשה פון א מלך און א מלכה, אן קיין נס און אן דעם אייבערשטנס נאמען; נאר א איד וואס גלויבט זעט דארט נסים.
-
9:47 דעם בני יששכר'ס משל פון דעם חולה
דער משגיח דערציילט דעם בני יששכר'ס משל פון א חולה וואס זיין איינציגע רפואה און דער איינציגער דאקטער זענען מעבר לים, און ביידע קומען אן מיט א שיף פונקט יענעם טאג. ער ווענדט עס אן אויף די אלע "פונקט" אין דער מגילה, און ער שליסט אז א נס אין טבע איז נישט קלענער ווי קריעת ים סוף, נאר נאך גרעסער.
-
16:47 אדר פון "אדרת", און דער אדר פון דער היסטאריע
דער משגיח ערקלערט אז אדר קומט פון "אדרת", א מאנטל: זיינע נסים זענען פארשלייערט אין טבע. אונזער דור, אין עקבתא דמשיחא, לעבט אינעם אדר פון דער היסטאריע, מיט פארדעקטע נסים אזוי ווי דער צוזאמענפאל פון רוסלאנד און די סכנה פון איראק; די מגילה איז אויך געווען צום סוף פון גלות בבל. ער ברענגט דעם מדרש אז "המלך" אין דער מגילה מיינט דעם רבונו של עולם.
-
21:37 עמלק דעקט צו דעם אייבערשטנס נאמען
דער משגיח פרעגט: אויב "המלך" מיינט דעם רבונו של עולם, פארוואס שטייט נישט זיין נאמען? ער ענטפערט אז די קליפה פון עמלק דעקט עס צו: דער שם און דער כסא זענען נישט גאנץ כל זמן עמלק איז דא, "אשר קרך" מאכט פון אלעס א מקרה, און עמלק איז בגימטריא ספק. ער ברענגט דעם בני יששכר אז "המלך", "כס" און "המן" זענען אלע בגימטריא צה.
-
30:57 דער פאפעט שאו: לאכן פון דער וועלט שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח שילדערט א פאפעט שאו וואו די הילצערנע מענטשלעך טאנצן נאר ווייל מומחים פון אויבן ציען דינע פאדעמלעך, און ער ווענדט עס אן אויף די פירער פון דער וועלט, ווי בוש און סאדאם חוסיין: דער רבונו של עולם פירט זיי אלע. ווער עס ווייסט דאס קען זיך אוועקזעצן, קוקן אויף דער וועלט און לאכן. דער פשט פון "המלך" איז אחשורוש, דער דרש איז דער רבונו של עולם, און זיי זענען נישט סותר איינער דעם אנדערן.
-
35:02 דעם אייבערשטנס נאמען באהאלטן צווישן די ווערטער
דער משגיח ווייזט אז דעם אייבערשטנס נאמען איז באהאלטן אין דער מגילה, אזוי ווי אין די ראשי תיבות פון "יבוא המלך והמן היום", וואס א חסידישער בעל קורא ליינט מיט איין אטעם. דער רבונו של עולם קוקט ארויס פון די שפאלטן, "משגיח מן החלונות", און די מגילה איז א מצב פון הסתר פנים; מ'דארף זיך אויסלערנען ליינען די מגילה און זען דעם אייבערשטנס האנט אין יעדע זאך וואס קומט פונקט צו דער צייט.
-
40:46 דער רש"ש און דעם סאלדאט'ס זייגער מעשה
דער משגיח דערציילט ווי רבי ישראל סאלאנטער האט באזוכט דעם רש"ש אין ווילנע ווען דעם רש"ש'ס זייגער איז צעבראכן געווארן; דער רש"ש האט געגלייבט אז דער אייבערשטער וועט אים שיקן א זייגער, און א אידישער סאלדאט איז אריינגעקומען מיט א גאלדענעם זייגער וואס א שטארבנדיגער חבר האט אים געהייסן געבן א תלמיד חכם. דער משגיח רופט עס השגחה פרטית, און זאגט אז וואס מער א איד פארלאזט זיך, אלץ מער זעט ער עס.
-
44:52 ליינען די מגילה ווי אן עקס-רעי
דער משגיח פארגלייכט די מגילה צו אן עקס-רעי: א פשוטער מענטש זעט נאר שווארץ און ווייס, און א געלערנטער דאקטער ליינט עס. קיין ספר אין תנ"ך האט נישט אזויפיל פירושים, און יעדער פסוק איז א רעדל אין דעם זייגער וואס ברענגט דעם נס. ווען מ'ליינט עס אזוי קען מען מאכן די ברכה שעשה נסים, און זיך אויסלערנען זען דעם רבונו של עולם אין דער צייטונג, אין דער היסטאריע און אין יעדן טאג פון לעבן.
-
50:26 דער אידישער פאלק א נס; אדר און יום כיפור
דער משגיח ברענגט דעם כוזרי אז דער קיום פונעם אידישן פאלק דורך אלע גלותן און אלע המנ'ס ווייזט קלאר דעם רבונו של עולם. דערנאך רעדט ער פון דער קדושה פון פורים און פון חודש אדר, בפרט אדר שני, פון דעם קשר פון פורים מיט יום כיפור דורכן גורל, ווי דער אייבערשטער האט צוגעגרייט דעם נס פונקט ביים חטא, און פון דעם בעלזער רב וועגן תשובה אין אדר.
-
54:55 פורים קומט דער אייבערשטער אראפ; ישועות פון פורים
דער משגיח ערקלערט אז די גרויסקייט פון דער מגילה איז אז די קדושה קומט אריין אין דער טבע: יום כיפור הייבן מיר זיך אויף צום רבונו של עולם, פורים קומט דער רבונו של עולם אראפ צו אונזערע נידעריגסטע מדרגות. פורים איז א טאג פון ישועות, און מ'גרייט זיך צו דערצו מיט דער תשובה פון תענית אסתר; ער דערמאנט סטאלין'ס סוף אויף פורים און די סקאד ראקעטן פון דער גאלף מלחמה, וואס האט זיך געענדיגט פורים.
-
59:06 די מגילה פאסירט יעדעס יאר
דער משגיח ברענגט די משנה "הקורא את המגילה למפרע לא יצא", מיטן פשט אז ווער עס ליינט זי ווי אן אלטע מעשה איז נישט יוצא: די מגילה פאסירט יעדעס יאר. ער שילדערט אחשורוש, וואס האט פיינט געהאט אידן און דעם בית המקדש און האט געמאכט זיין סעודה צוליב א טעות אין חשבון פון די שבעים שנה, און פונדעסטוועגן האט ער געמוזט טון גוטס פאר אידן; צדיקים ווייסן ווי אזוי צו ליינען די מגילה און ממשיך זיין אזעלכע ישועות.
-
1:04:29 די ברכות פון דער מגילה; אסתר'ס קאפיטל תהלים
דער משגיח טייטשט די ברכה "על מקרא מגילה" לויטן קאזשניצער מגיד: מגילת אסתר מיינט מגלה זיין דאס וואס איז באהאלטן. די ברכה נאך דער מגילה איז א צוזאמענגעשטעלטע ברכה, ווייל אלע ישועות געפינען זיך אין איר. ער ברענגט דעם יסוד יוסף אז זאגן קאפיטל כ"ב אין תהלים, וואס אסתר האט געזאגט, מיט כוונה תענית אסתר איז א סגולה פאר א ישועה, און שילדערט די גרויסע קדושה בשעת קריאת המגילה.
-
1:09:10 דער עיקר פורים איז ביי טאג
דער משגיח ערקלערט אז דער עיקר קריאת המגילה און די מצוות פון פורים זענען ביי טאג, און ער טאדלט די וואס הוליען א גאנצע נאכט, פארשלאפן דאס דאווענען און דרימלען ביי דער מגילה. ער זאגט אז מ'דארף אויפשטיין מיט א קלארן קאפ, געבן מתנות לאביונים און משלוח מנות, דאווענען מיט כוונה און הערן יעדעס ווארט פון דער מגילה, און דינען מיט שמחה און דביקות.
-
1:12:29 יסוד יוסף: דער עולם חדש וואס ווערט נתגלה ביי דער מגילה
דער משגיח לערנט פונעם יסוד יוסף, וואס רבי אהרן טשערנאבילער לויבט אין זיין הסכמה: די ליכטיגקייט פון פורים, ווי די ליכטיגקייט פון קדושה שבת, קומט פון א "עולם חדש" וואס קומט אראפ איינמאל א יאר בשעת קריאת המגילה. די ברכה "על מקרא מגילה" רופט עס אראפ, און מ'דארף זי זאגן מיט אימה, און יעדער איד דארף זיך צוגרייטן צו זיין א כלי; ער ענדיגט אז פורים איז נישט קיין שפאס, נאר א טאג פון גרויסע ישועות.
דער שיעור, אויסגעשריבן
דער חתם סופר: פורים איז א גרויסער טאג
דער משגיח עפנט מיטן חתם סופר: דער עולם מיינט אז פורים איז א טאג פון הוליען און נארישקייט, וואס גייט אוועק מיט פוסטקייט, אבער באמת איז עס א גאר גרויסער טאג. די ליכטיגקייט פון דער מגילה, זאגט ער, איז נאך גרעסער ווי די פון תורת משה, אזוי ווי עס שטייט אויך אינעם קדושת לוי, ווייל פורים האבן אידן מקבל געווען די תורה פון דאס ניי מיט אהבה. דערפאר פלעגן די קדמונים זאגן א דרשה פאר פורים, מסביר זיין זיין גרויסקייט און דערוועקן דעם עולם צו תשובה, כדי מ'זאל אריינגיין אין פורים מיט ריינקייט. א,ב
פון ניסן ביז אדר
דער משגיח ערקלערט אז די חדשים גייען פון ניסן, דער העכסטער, אראפ ביז אדר, דער נידעריגסטער, און די נידעריגע אידן, די רחוקים און די נחשלים, האבן א שייכות מיט אדר. ניסן הייסט אזוי צוליב זיינע נסים גלויים, יציאת מצרים און קריעת ים סוף; פון דארט ווערן די נסים אלץ קלענער, אזוי ווי די דורות גייען אראפ ביזן לעצטן דור פאר משיח.
א נס, ערקלערט ער, איז א פאן וואס מ'הייבט אויף הויך אז אלע זאלן זען, אזוי ווי רש"י זאגט ביי די דגלים. די נסים פון אדר זעט מען נישט: אז מ'ליינט פשוט די מגילה זעט מען א מלך וואס האט געהרגעט די מלכה, און א מלכה וואס האט געהייסן הענגען א משרת, אן קיין נס און אן דעם אייבערשטנס נאמען. נאר א איד וואס גלויבט אז דער רבונו של עולם אליין פירט די וועלט זעט דארט נסים. ג
דער משל פון דעם חולה
כדי דאס צו ערקלערן ברענגט דער משגיח דעם בני יששכר'ס משל. א מענטש ליגט גוסס, און די דאקטוירים זאגן אז זיין איינציגע רפואה וואקסט מעבר לים, זעקס חדשים אוועק, און נאר איין דאקטער דארט ווייסט די מאס. די בני בית ווערן מיואש, ביז א שליח לויפט אריין אז א שיף איז פונקט אנגעקומען מיט דער רפואה, און דערנאך נאך א שיף מיט יענעם דאקטער. מ'קען נאך אלץ זאגן אז עס האט זיך פון זיך אליין געמאכט. ו
אין דער מגילה, זאגט דער משגיח, זענען נאך א סך מער אזעלכע "פונקט": פונקט יענעם טאג האט אחשורוש געהרגעט ושתי, פונקט האט מרדכי געהערט בגתן ותרש, פונקט איז המן געקומען ווען דער מלך האט נישט געקענט שלאפן. אזא נס בייט גארנישט אין דער טבע, און פונדעסטוועגן איז ער נישט קלענער ווי קריעת ים סוף, נאר נאך גרעסער.
אדר, דער פארשלייערטער חודש
דער משגיח ערקלערט אז אדר קומט פון "אדרת", א מאנטל: זיינע נסים, אפשר גרעסער ווי די פון ניסן, זענען פארשלייערט אין טבע, און דערפאר שטייט נישט דעם אייבערשטנס נאמען אין דער מגילה. צדיקים האבן שוין מיט יארן צוריק געזאגט אז מיר זענען אין עקבתא דמשיחא, דער אדר פון דער היסטאריע, און טאקע די לעצטע צוויי יאר האבן געבראכט נסים מלובש אין טבע, דעם צוזאמענפאל פון רוסלאנד און איראק'ס סכנה פאר די אידן אין ארץ ישראל.
עמלק דעקט צו דעם אייבערשטנס נאמען
אויב "המלך" מיינט דעם רבונו של עולם, פרעגט דער משגיח, פארוואס שטייט נישט זיין נאמען? ווייל ער איז צוגעדעקט, און ווער עס דעקט צו איז די קליפה פון עמלק: א כח וואס ווארפט אריין ספקות אין קאפ און פארטומלט דאס הארץ, אז מ'זאל קוקן אויף די פאסירונגען ווי זיי ווערן פון זיך אליין. דער שר פון עמלק איז דער שטן אליין. אזוי ווי רש"י ברענגט אויפן פסוק "כי יד על כס יה", כל זמן עמלק איז דא זענען דער שם און דער כסא נישט גאנץ. ח
דאס איז אויך "אשר קרך בדרך": עמלק האט געלערנט אז אלעס איז א מקרה, און האט אפגעקילט די ווארעמקייט פון אידישער אמונה. דער משגיח זאגט אז דאס ווארט "עס האט פאסירט" איז נישטא אין א אידנס ווערטערבוך; אפילו א בוים וואס וואקסט אדער רעגן איז א נס. אין ספרים שטייט אז עמלק איז בגימטריא ספק, אזוי ווי ווען אידן האבן געפרעגט "היש ה' בקרבנו" און גלייך איז עמלק געקומען. י,כ
דער פאפעט שאו
דער משגיח שילדערט א פאפעט שאו: הילצערנע מענטשלעך אויף א בינע הייבן אויף די הענט און די פיס און טאנצן, אבער נאר ווייל מומחים העכער פון סופיט ציען פאדעמלעך וואס זענען אזוי דין אז דער עולם זעט זיי נישט. אזוי אויך מיטן פרעזידענט פון אמעריקע: בוש פארט ארום און סטראשעט, אבער ער קען גארנישט טון פון זיך אליין, ווייל "לב מלך ביד ה'", און די זעלבע איז מיט סאדאם חוסיין. מ
די גאנצע וועלט איז דעם רבונו של עולמ'ס גרויסער פאפעט שאו, ממילא קען מען זיך אוועקזעצן, קוקן אויף דער וועלט און לאכן. דער פשט פון "המלך" איז אחשורוש און דער דרש איז דער רבונו של עולם, און זיי זענען נישט סותר: אחשורוש האט אזוי געטון ווייל דער מלך עליון האט געצויגן די פאדעמלעך.
דעם אייבערשטנס נאמען צווישן די ווערטער
באמת איז דעם אייבערשטנס נאמען יא דא אין דער מגילה. א חסידישער בעל קורא ליינט "יבוא המלך והמן היום" מיט איין אטעם, ווייל די ראשי תיבות זענען דעם אייבערשטנס נאמען. דער רבונו של עולם קוקט, אזוי ווי דער פסוק "משגיח מן החלונות" זאגט, דורך פענצטערלעך און שמאלע שפאלטן; די מגילה איז א מצב פון הסתר פנים, אזוי ווי די גמרא געפינט דעם רמז פון אסתר אין דער תורה. נ,ס,ע
אז מ'קוקט זיך איין אין די ראשי תיבות, סופי תיבות און די שפאלטן צווישן די ווערטער, איז די גאנצע מגילה פול מיט דעם אייבערשטנס נאמען. דער משגיח זאגט אז מ'דארף זיך אויסלערנען אזוי צו ליינען די מגילה, און אין ספרים שטייט א הבטחה אז ווער עס איז קובע ביי זיך די אמונה אז דער אייבערשטער פירט אלעס, זעט עס: וואס ער דארף קומט אן פונקט ווען ער דארף עס.
דעם רש"ש'ס זייגער
רבי ישראל סאלאנטער האט אמאל באזוכט דעם רש"ש אין ווילנע. דעם רש"ש'ס זייגער איז צעבראכן געווארן; ער האט געדארפט א זייגער פאר זיינע שיעורים און תפילות, און האט געגלייבט אז דער אייבערשטער וועט אים ברענגען איינעם. דערנאך האט געקלאפט א אידישער סאלדאט: א שטארבנדיגער חבר האט אים געגעבן א גאלדענעם זייגער פאר א תלמיד חכם, און מ'האט אים געשיקט צום רש"ש. דאס, זאגט דער משגיח, איז השגחה פרטית; וואס מער א איד פארלאזט זיך, אלץ מער זעט ער עס.
ליינען די מגילה ווי אן עקס-רעי
דער משגיח פאסט צוזאם: עס זענען יא דא נסים אין דער מגילה, מלובש אין טבע, און דעם אייבערשטנס נאמען איז אומעטום, נאר באהאלטן. אז א פשוטער מענטש קוקט אויף אן עקס-רעי זעט ער נאר שווארץ און ווייס, אבער א געלערנטער דאקטער ווייסט וואס ער זעט. קיין ספר אין תנ"ך האט נישט אזויפיל פירושים ווי די מגילה, און יעדער פסוק איז א רעדל אין א זייגער וואס ברענגט צום נס.
ווען מ'ליינט זי אזוי קען מען מאכן שעשה נסים. דער משגיח זאגט אז דערנאך דארף מען זען דעם רבונו של עולם צווישן די שורות פון דער צייטונג, אין דער היסטאריע, אין די פאסירונגען פון דער צייט און אין אלעס וואס פאסירט פון מודה אני ביזן שלאפן, און דאס מיטנעמען אויפן גאנצן יאר.
דער אידישער פאלק, א נס
דער כוזרי שרייבט אז ווער עס וויל זען דעם רבונו של עולם זאל לערנען היסטאריע: דער אידישער פאלק האט איבערגעלעבט אלע גלותן, אלע המנ'ס און אלע עמלקס, און זיין קיום איז א נס. פורים און אדר ברענגען גרויסע אורות, בפרט אדר שני, וואס דער ירושלמי זאגט אז דער נס איז דעמאלט געשען. פורים האט א שייכות מיט יום כיפור, וואס זיין כפרה קומט אויך דורך א גורל. צ,ק,ר
פורים קומט דער אייבערשטער אראפ
צוריק צום חתם סופר און צום קדושת לוי, ערקלערט דער משגיח די גרויסקייט פון דער מגילה: די קדושה קומט אריין אין דער טבע. יום כיפור הייבן מיר זיך אויף צום רבונו של עולם; פורים קומט ער אראפ צו אונזערע נידעריגסטע מדרגות. פורים איז א טאג פון גרויסע ישועות, און מ'גרייט זיך צו דורך דער תשובה פון תענית אסתר. א,ב
ער דערמאנט אז סטאלין'ס סוף איז געקומען פורים, און אז אין דער גאלף מלחמה זענען די סקאדס געפאלן אויף ארץ ישראל כמעט אן הריגות, און די מלחמה האט זיך געענדיגט פורים.
די מגילה פאסירט יעדעס יאר
די משנה זאגט אז ווער עס ליינט די מגילה למפרע איז נישט יוצא; דער משגיח טייטשט, ווער עס ליינט זי ווי א מעשה פון לאנג צוריק, ווייל די מגילה פאסירט יעדעס יאר, און נאר ווער עס האט זיך אויסגעלערנט ליינען דעם עקס-רעי זעט אירע נסים. א סך האבן געזען די נסים פון די סקאדס און תשובה געטון; אנדערע האבן נישט געוואלט קוקן. ת
אחשורוש האט פיינט געהאט דעם בית המקדש און האט געמאכט זיין סעודה ווייל ער האט פארטעות'ט דעם חשבון פון די שבעים שנה. ער האט צוגעזאגט אסתר ביז א האלבע מלכות, וואס די גמרא זאגט אז דאס שליסט אויס דעם בית המקדש, און פונדעסטוועגן האט מען שפעטער מיט המנ'ס געלט עס געבויט. צדיקים ווייסן ווי אזוי צו ליינען די מגילה און ממשיך זיין אזעלכע ישועות. אא
די ברכות און אסתר'ס קאפיטל
דער עיקר פורים איז ביי טאג
דער עיקר קריאת המגילה איז ביי טאג; די קריאה ביינאכט איז שפעטער צוגעגעבן געווארן, און די סעודה, משלוח מנות און מתנות לאביונים זענען ביי טאג. דער משגיח טאדלט די וואס הוליען א גאנצע נאכט, פארשלאפן דאס דאווענען און דרימלען ביי דער מגילה און פארלירן ווערטער. ער זאגט אז מ'דארף אויפשטיין מיט א קלארן קאפ, דאווענען מיט כוונה, הערן יעדעס ווארט און דינען מיט שמחה. אה,או
דער עולם חדש וואס ווערט נתגלה ביי דער מגילה
דער משגיח לערנט פונעם יסוד יוסף, וואס רבי אהרן טשערנאבילער שרייבט אז ער איז אלעמאל געלעגן אויף זיין טאטנס טיש. די ליכטיגקייט פון פורים איז ווי די שבת'דיגע ליכטיגקייט ביי קדושה, נאר זי האלט א גאנצן טאג, און דערפאר רעדט דער שולחן ערוך פון שבת'דיגע קליידער פורים. אז,אח
איר מקור איז א "עולם חדש", דער אור וואס וועט נתגלה ווערן ווען משיח קומט, און ער קומט אראפ איינמאל א יאר בשעת קריאת המגילה. די ברכה "על מקרא מגילה" רופט אים אראפ, און דער חזן און דער ציבור דארפן זי זאגן מיט ציטערניש. אז
יעדער איד נעמט אויף דעם אור אין זיין אייגענעם כלי, און תענית אסתר און די תשובה פון חודש אדר גרייטן צו דעם כלי. דער משגיח ענדיגט אז פורים איז נישט קיין שפאס, נאר א טאג פון גרויסע ישועות, און מ'דארף קומען צוגעגרייט.
מראי מקומות
תורה
כתובים
משנה
תלמוד בבלי
תלמוד ירושלמי
מדרש
- ז Midrash (מקום נישט באשטימט) אינעם אויסשרייב: 19:33
ראשונים
אחרונים און חסידות
- א Chasam Sofer (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 0:32, 54:55
- ב Kedushas Levi (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 0:32, 54:55
- ו Bnei Yissaschar (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 9:47
- ל Bnei Yissaschar (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 29:03
- ש Chasam Sofer (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 53:32
- אב Avodas Yisrael (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 1:04:29
- אג Yesod Yosef (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 1:06:39
- אז Yesod Yosef (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 1:12:54, 1:14:44
- אח Shulchan Aruch (מקום נישט באשטימט) מפתח אינעם אויסשרייב: 1:12:54
עיקרי הדברים
- 1:05 פורים איז א גאר גרויסער טאג; דער חתם סופר און דער קדושת לוי זאגן אז די ליכטיגקייט פון דער מגילה איז נאך גרעסער ווי די פון תורת משה.
- 16:51 ניסן איז דער חודש פון נסים גלויים וואס בייטן די טבע; אדר, פון "אדרת", איז דער חודש פון נסים וואס זענען איינגעהילט אין טבע, און דערפאר שטייט נישט דעם אייבערשטנס נאמען אין דער מגילה.
- 21:53 די הסתרה פונעם רבונו של עולם איז די קליפה פון עמלק, וואס מאכט א איד זאגן אז אלעס "האט פשוט פאסירט" און ווארפט אריין ספקות אין הארץ.
- 31:03 די גאנצע וועלט איז דעם רבונו של עולמ'ס פאפעט שאו: מלכים און פרעזידענטן רירן זיך נאר ווייל ער ציט די פאדעמלעך, און ווער עס ווייסט דאס קען קוקן אויף דער וועלט און לאכן.
- 38:39 דעם אייבערשטנס נאמען איז באמת אומעטום אין דער מגילה, באהאלטן אין ראשי תיבות און צווישן די ווערטער, און א איד דארף זיך אויסלערנען צו ליינען די מגילה אזוי ווי א דאקטער לערנט זיך ליינען אן עקס-רעי.
- 49:38 דער לימוד פון פורים איז צו זען ווי דער רבונו של עולם פירט די היסטאריע, די פאסירונגען פון דער צייט און אלעס וואס פאסירט מיט א מענטש פון מודה אני ביז ער גייט שלאפן, און דאס מיטנעמען אויף א גאנץ יאר.
- 1:14:44 בשעת קריאת המגילה ווערט נתגלה א גרויסער אור פון א "עולם חדש", און א איד דארף זיך צוגרייטן דורך תשובה צו זיין א כלי צו מקבל זיין דעם אור.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 8:00 איז טאקע נישט דא קיין נסים אין דער מגילה, וואו אלעס זעט אויס ווי עס איז געשען בדרך הטבע?
תירוץ: 9:13 יא, נאר זיי זענען מלובש אין טבע; נאר א איד וואס גלויבט זעט זיי, און אזא נס איז גרעסער ווי קריעת ים סוף.
-
קשיא: 21:34 אויב "המלך" אין דער מגילה מיינט דעם רבונו של עולם, פארוואס שטייט נישט אפן זיין נאמען?
תירוץ: 21:43 ווייל זיין נאמען איז צוגעדעקט דורך דער קליפה פון עמלק און המן, וואס זייער גימטריא איז גלייך צו "המלך" און "כס".
-
קשיא: 35:24 פארוואס ליינט א חסידישער בעל קורא "יבוא המלך והמן היום" מיט איין אטעם?
תירוץ: 35:53 ווייל די ראשי תיבות פון די ווערטער זענען דעם אייבערשטנס נאמען.
-
קשיא: 59:23 פארוואס איז דער וואס ליינט די מגילה "למפרע" נישט יוצא?
תירוץ: 59:34 ווייל ווער עס ליינט זי ווי א מעשה פון צוויי און א האלב טויזנט יאר צוריק פארפעלט אז די מגילה פאסירט יעדעס יאר.
-
קשיא: 1:01:53 פארוואס האט אחשורוש געמאכט זיין גרויסע סעודה?
תירוץ: 1:02:08 ער האט זיך געפרייט אז דער בית המקדש וועט שוין נישט געבויט ווערן, ווייל ער האט א טעות געהאט אין חשבון פון די שבעים שנה.
מעשיות
-
40:46 דעם רש"ש'ס צעבראכענער זייגער
רבי ישראל סאלאנטער איז אמאל געווען אין ווילנע און איז געקומען באזוכן דעם רש"ש. דעם רש"ש'ס זייגער איז צעבראכן געווארן, און ער האט געזאגט אז ער דארף האבן א זייגער צו פירן זיינע שיעורים און זמני תפילה, און ער גלייבט באמונה שלימה אז דער אייבערשטער וועט אים ברענגען א זייגער. עס האט געקלאפט אין טיר, און א אידישער סאלדאט איז אריינגעקומען פון דער מלחמה. זיין חבר איז געשאסן געווארן, און ווען ער האט געוואוסט אז ער גייט שטארבן, האט ער אים געגעבן זיין גאלדענעם זייגער אז ער זאל עס געבן א איד א תלמיד חכם; דער סאלדאט האט געפרעגט ווער אין ווילנע פאסט, און מ'האט אים געשיקט צום רש"ש. דער משגיח רופט דאס השגחה פרטית.
אין דער מעשה: רבי ישראל סאלאנטער, the Rashash
געדאנקען
- 16:12 א נס וואס איז מלובש אין טבע איז נישט קלענער ווי קריעת ים סוף, נאר גרעסער, ווייל דער אייבערשטער האט געבראכט די ישועה אן דארפן בייטן די טבע.
- 5:17 די חדשים גייען אראפ פון ניסן ביז אדר פונקט ווי די דורות גייען אראפ ביז אחרית הימים; אונזער תקופה איז דער אדר פון דער היסטאריע, וואו די נסים זענען פונקט אזוי דא, נאר פארדעקט.
- 25:28 דאס ווארט "עס האט פאסירט" געהערט נישט אין א אידנס ווערטערבוך: צו רופן א געשעעניש א מקרה איז אליין דער "קרך" פון עמלק, וואס האט אפגעקילט די ווארעמקייט פון אידישער אמונה.
- 29:05 "המלך", "כס" און "המן" זענען אלע בגימטריא צה: דער קיום פון המן אין דער מגילה איז וואס מאכט אז עס שטייט "המלך" אנשטאט דעם אייבערשטנס נאמען.
- 33:12 דער פשט און דער דרש פון "המלך" זענען נישט סותר: דער פסוק מיינט אחשורוש, אבער אחשורוש האט אזוי געטון ווייל דער מלך עליון האט געצויגן די פאדעמלעך.
- 55:10 יום כיפור און פורים גייען אין פארקערטע ריכטונגען: יום כיפור הייבן מיר זיך אויף צום אייבערשטן, און פורים קומט דער אייבערשטער אראפ צו די נידעריגסטע מדרגות און די קדושה קומט אריין אין דער טבע אליין.
- 59:32 ליינען די מגילה למפרע, ווי אן אלטע מעשה פון לאנג צוריק, איז נישט יוצא, ווייל די מגילה פאסירט פון דאס ניי יעדעס יאר ווען אדר און פורים קומט.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 49:07 דער משגיח זאגט אז ווען מ'קוקט אין א צייטונג זאל מען זען דעם רבונו של עולם צווישן די שורות: פירער ווי בוש און סאדאם מיינען אלע "המלך".
- 49:50 דער משגיח זאגט אז מ'דארף זיך אויסלערנען צו זען אז אלעס וואס פאסירט מיט א מענטש, פון מודה אני ביז ער גייט שלאפן, ווערט געפירט פונעם רבונו של עולם, און דאס מיטנעמען פון פורים אויף א גאנץ יאר.
- 1:10:29 דער משגיח זאגט אז מ'זאל נישט הוליען פורים ביינאכט, נאר אויפשטיין פורים אינדערפרי מיט א קלארן קאפ, געבן מתנות לאביונים און משלוח מנות, דאווענען מיט כוונה און הערן די מגילה מיט אכטונג.
- 55:51 דער משגיח זאגט אז מ'דארף זיך צוגרייטן צו פורים דורך דער תשובה פון תענית אסתר און פון חודש אדר, כדי צו ווערן א כלי פאר זיין אור און ישועות.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אחשורוש, אסתר המלכה, דער בני יששכר, דער חתם סופר, דער סטייפלער, דער קאזשעניצער מגיד, דער שר שלום פון בעלזא, המן, ושתי, מרדכי הצדיק, ר' מאטעלע טשערנאבילער, רבי אהרן טשערנאבילער, רבי ישראל סאלאנטער, רבי לוי יצחק בארדיטשובער, רבי שמואל שטראשון, רש"י
ערכים אדר, אדרת, אחשורוש, הסתר פנים, השגחה פרטית, מקרה, נחשלים, נס, ספק, עמלק, עקבתא דמשיחא, רבונו של עולם, תענית אסתר