צריכים לחפש הקב"ה שהטמין עצמו בהמגילה ובעולם הטבע
קאטאלאג: זמנים פורים נומ׳ 12 פאקעט גייד ז׳ 24 תשס"א (2000–01) אידיש 43 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח לערנט אז דער רבונו של עולם האט זיך באהאלטן אין דער מגילה און אין דער וועלט פון טבע, זיין שם באהאלטן אין די ראשי תיבות און סופי תיבות, און א איד דארף אים זוכן ביז ער געפינט אים.
דער משגיח עפנט מיט דעם ספעציעלן פורים פון דעם יאר, ווען אין ירושלים איז דא דריי טעג פורים. פורים, זאגט ער, גייט די קדושה אזוי טיף אראפ אז דער שם פון השם יתברך שטייט נישט בפירוש אין דער מגילה; דער מדרש זאגט אז "המלך" מיינט דעם רבונו של עולם, און די ניסים זענען איינגעהילט אין טבע. דערנאך ערקלערט ער ווי אזוי דער שם הוי"ה איז באהאלטן אין ראשי תיבות און סופי תיבות: כסדר איז עס מדת החסד, למפרע איז עס מדת הדין. ער ברענגט דעם בני יששכר אויף דעם צירוף פון יעדן חודש, און ווייזט דעם שם אין עטליכע פסוקים פון דער מגילה, צוזאמען מיט די צוויי ברכות פון דער גמרא נאך דער קריאה. מיט דער מעשה פון ר' ברוך'ל און דאס קינד וואס האט זיך באהאלטן, זאגט ער אז דער רבונו של עולם באהאלט זיך און ווארט מ'זאל אים זוכן, און אז די וועלט, אזוי ווי די מגילה, איז פול מיט באהאלטענע ניסים. ער ענדיגט מיטן מהר"ל אויף ט"ו אדר, די פולע לבנה, און שושן פורים וואס פאלט אויס שבת, ווען די מגילה "ליינט זיך" אליין.
ענינים: די שמות הקדושים · הסתר פנים און יסורים · מגילת אסתר · ניסים און טבע
סדר השיעור
-
0:00 פארוואס דער שם השם איז באהאלטן אין דער מגילה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח דערמאנט אז דעם יאר איז א ספעציעלער פורים, מיט פורים אין ירושלים. ער ערקלערט אז פורים גייט די קדושה אזוי טיף אראפ אז דער שם השם שטייט נישט אין דער מגילה, ברענגט דעם מדרש אז "המלך" דארט מיינט דעם רבונו של עולם, און זאגט אז די ניסים פון דער מגילה זענען איינגעהילט אין טבע, און דאס איז נאך גרעסער.
-
6:25 דער שם כסדר און למפרע; די חדשים שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח שטעלט אוועק דעם כלל: דער שם הוי"ה אין ראשי תיבות כסדר איז מדת החסד, למפרע אדער אין סופי תיבות איז עס מדת הדין, ווייל דער יו"ד איז א משפיע און דער ה"א א מקבל. ער ברענגט דעם בני יששכר אז יעדער חודש האט זיין צירוף פונעם שם, און ווייזט ווי דער אנגענעמער פרילינג פון ניסן און די שווערע היץ פון תמוז פאסן מיט זייערע צירופים.
-
14:00 דער שם אין די פסוקים פון דער מגילה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ווייזט דעם שם הוי"ה אין פסוקים פון דער מגילה: כסדר ווען אסתר רופט דעם מלך מיט המן, למפרע ווען המן זאגט "זה איננו שוה לי", און אין סופי תיבות ביים קליימעקס, ווען המנ'ס מפלה איז באשלאסן געווארן. ער בינדט עס מיט די צוויי ברכות פון דער גמרא נאך דער מגילה, אויף דער מפלה פון די שונאים און אויף דער ישועה פון אידן, און זאגט אז מ'דארף זוכן אין דער מגילה וואו דער אייבערשטער באהאלט זיך, אזוי ווי די גמרא געפינט אסתר אין "הסתר אסתיר".
-
21:35 ר' ברוך'לס טרערן און די באהאלטענע ניסים היינט שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח דערציילט ווי א קינד האט געוויינט פאר ר' ברוך'ל אז ער האט זיך באהאלטן און קיינער זוכט אים נישט, און ר' ברוך'ל האט געוויינט אז דער רבונו של עולם זאגט אויך אזוי. דערנאך רעדט ער פון די ניסים יעדן טאג אין ארץ ישראל און אין לעבן פון יעדן איד, וואס מ'באמערקט נישט, און פון די פסוקים אז די אויגן פון השם זענען אויף דעם לאנד און אויף ירושלים.
-
28:44 די וועלט איז א גרעסערע מגילה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז די ניסים פון דער מגילה זענען געשען אין דרך הטבע, א קייט פון געשעענישן איבער ניין יאר וואס קען נישט פאסירן במקרה, און ברענגט די גמרא אז ממוכן איז המן, וואס זיין אייגענע עצה האט געברענגט זיין מפלה. ווער עס ווייסט ווי צו ליינען די מגילה קען ליינען די נייעס: די וועלט איז א גרעסערע מגילה, אירע פירער זענען פארשטעלטע שפילער, און א ערליכער איד געפינט דעם רבונו של עולם אין אלעם, ווי ער קוקט ארויס פון די שפאלטן.
-
35:52 ט"ו אדר, ירושלים און שבת שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח קומט צוריק צו דעם דריי-טעגיגן פורים אין ירושלים דעם יאר. ער ברענגט דעם מהר"ל אז אסתר האט געבעטן נאך א טאג אין שושן כדי ערגעץ זאל פורים זיין ט"ו, ווען די לבנה איז פול, און בינדט ירושלים מיט דער לבנה. וויבאלד שושן פורים פאלט אויס שבת און מ'ליינט נישט די מגילה, זאגט ער אז דער אייבערשטער ליינט עס אליין, ווייל די משנה זאגט "מגילה נקראת", און ער הייסט גרייטן די רוחניות'דיגע אויערן; ער ענדיגט אז פורים איז א צייט פאר גרויסע ישועות.
דער שיעור, אויסגעשריבן
פארוואס דער שם השם איז באהאלטן אין דער מגילה
דער משגיח עפנט מיט דעם אז דעם יאר איז א ספעציעלער פורים, מיט פורים אין ירושלים, און ער גייט ווייטער מיט וואס ער האט אנגעהויבן לעצטע וואך. פורים, ערקלערט ער, גייט די קדושה גאר טיף אראפ, אזוי טיף אז מ'געפינט נישט דעם שם השם געשריבן אין דער מגילה.
דער שם כסדר און למפרע
כדי צו געפינען די באהאלטענע שמות שטעלט דער משגיח אוועק א כלל. ווען דער שם הוי"ה קומט ארויס כסדר אין ראשי תיבות, איז עס מדת החסד; למפרע, אדער אין סופי תיבות, איז עס מדת הדין. דער יו"ד איז דער משפיע און דער ה"א דער מקבל, ממילא ווען דער יו"ד איז פארן ה"א גייט דער חסד ארויס.
דערנאך ברענגט ער דעם בני יששכר, אז יעדער פון די צוועלף חדשים האט זיין אייגענעם צירוף פונעם שם. ביי ניסן קומט ער כסדר פון די ראשי תיבות פון "ישמחו השמים ותגל הארץ", און ניסן איז טאקע אן אנגענעמער חודש, אלעס בליט און די פייגל זינגען, א חודש פון חסד. תמוז, דער שווערסטער חודש, האט דעם שם אינגאנצן למפרע. אין יעדן חודש, ענדיגט ער, שפיגלט זיך אפ זיין שם. ב,ג
דער שם אין די פסוקים פון דער מגילה
דאס לייגט דער משגיח צו צו דער מגילה. ווען אסתר רופט דעם מלך מיט המן צו איר משתה, "יבוא המלך והמן היום", קומט דער שם כסדר, חסד. אבער ווען המן זעט מרדכי אין שער המלך און זאגט "זה איננו שוה לי", קומט דער שם למפרע אין סופי תיבות: דער דין הייבט אן קעגן אים. ה,ד
ביים קליימעקס, ווען המן האט געזען "כי כלתה אליו הרעה מאת המלך", קומט דער שם אין סופי תיבות. דעמאלט זענען געשען צוויי זאכן, די ישועה פון אידן און המנ'ס מפלה, און מ'האט געדארפט סיי דין סיי חסד. דערפאר, זאגט דער משגיח, זאגט די גמרא מ'זאל זאגן ביידע ברכות נאך דער מגילה. ממילא דארף מען זוכן אין דער מגילה וואו דער אייבערשטער באהאלט זיך, אזוי ווי די גמרא געפינט אסתר אין "הסתר אסתיר פני". ו,ז,ח
ר' ברוך'לס טרערן
דער משגיח דערציילט פון א קליין קינד וואס איז געקומען וויינענדיג צו ר' ברוך'ל: ער האט זיך באהאלטן, און קיינער זוכט אים נישט. ר' ברוך'ל האט זיך צעוויינט און געזאגט אז דער רבונו של עולם זאגט אויך אזוי; ער באהאלט זיך, און מ'זוכט אים נישט. דער משגיח לייגט צו אז אין גלות דארף מען אים זוכן.
היינט, זאגט ער, זענען דא ניסים אין ארץ ישראל יעדן טאג, אטאקעס וואס גייען נישט אויס, און מ'באמערקט עס נישט. די אויגן פון השם זענען אויף דעם לאנד און אויף ירושלים כל הימים. און דאס לעבן פון יעדן איד איז פול מיט ניסים: א קינד וואס גייט איבער די גאס, א פינגער וואס כאפט זיך אין א טיר. ברוך השם, יעדער איד לעבט מיט ניסים. ט,י
די וועלט איז א גרעסערע מגילה
דער משגיח פרעגט ווי אזוי די מגילה איז א נס, ווען אלעס איז געשען בדרך הטבע. ער ענטפערט אז עס איז געווען א קייט פון געשעענישן איבער ניין יאר, יעדע פונקט אין דער ריכטיגער צייט, וואס לויט סטאטיסטיק קען נישט פאסירן במקרה. די גמרא זאגט אז ממוכן איז המן: זיין אייגענע עצה קעגן ושתי האט אנגעהויבן דעם וועג צו זיין מפלה. כ
ווער עס ווייסט ווי צו ליינען די מגילה, זאגט דער משגיח, ווייסט ווי צו ליינען די צייטונג. די פירער פון דער וועלט זענען פארשטעלטע שפילער, ווי פורים, און די גאנצע וועלט איז א גרעסערע מגילה פול מיט ניסים, אלעס צוליב אידן. דער אייבערשטער איז "מציץ מן החרכים", און א ערליכער איד געפינט אים אין אלעם; ווען מ'געפינט אים, באהאלט ער זיך שוין נישט. ל
ט"ו אדר און שבת אין ירושלים
דער משגיח קומט צוריק צו דעם יאר: אין ירושלים וועט זיין דריי טעג פורים, און שושן פורים פאלט אויס שבת. פארוואס האט אסתר געבעטן נאך א טאג אין שושן? דער מהר"ל ערקלערט אז זי האט געוואלט אז ערגעץ אויף דער וועלט זאל פורים זיין ט"ו אדר, ווען די לבנה איז פול, דער טאג פון די גרויסע ימים טובים. דער משגיח בינדט די פולע לבנה מיט ירושלים. מ
מראי מקומות
תורה
נביאים
כתובים
משנה
תלמוד בבלי
מדרש
- א Midrash (מקום נישט באשטימט) אינעם אויסשרייב: 3:09
אחרונים און חסידות
עיקרי הדברים
- 2:30 פורים גייט די קדושה אזוי טיף אראפ אז דער שם השם שטייט נישט בפירוש אין דער מגילה; ער איז באהאלטן אין דעם ווארט "המלך" און אין ניסים וואס זענען איינגעהילט אין טבע.
- 6:47 דער שם הוי"ה באהאלטן אין ראשי תיבות כסדר איז מדת החסד; למפרע, אדער אין סופי תיבות, איז עס מדת הדין.
- 8:09 לויטן בני יששכר האט יעדער חודש זיין אייגענעם צירוף פונעם שם, און דער טבע פונעם חודש פאסט דערמיט, אזוי ווי ביי ניסן און תמוז.
- 20:27 דער רבונו של עולם באהאלט זיך אין דער מגילה און אין דער וועלט, און ער ווארט אז אידן זאלן אים זוכן.
- 31:28 ווער עס ווייסט ווי אזוי צו ליינען די מגילה קען ליינען די וועלט: די גאנצע וועלט איז א גרעסערע מגילה, פול מיט באהאלטענע ניסים צוליב אידן.
- 39:47 ווען שושן פורים פאלט אויס שבת אין ירושלים ליינט מען נישט די מגילה, און דער משגיח זאגט אז עס איז ווי דער אייבערשטער ליינט עס אליין, און מ'דארף זיך גרייטן עס צו הערן.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 2:33 פארוואס שטייט נישט דער שם השם אין דער מגילה?
תירוץ: 2:40 פורים גייט די קדושה אזוי טיף אראפ אז זי איז איינגעהילט אין טבע; דער שם איז באהאלטן אין "המלך" און אין ראשי תיבות און סופי תיבות.
-
קשיא: 19:10 וועלכע ברכה זאגט מען נאך דער מגילה, אויף דער נקמה אין די שונאים אדער אויף דער ישועה?
תירוץ: 19:20 די גמרא זאגט מ'זאל זאגן ביידע, ווייל ביים קליימעקס האט מען געדארפט סיי די מפלה פון די שונאים סיי די ישועה פון אידן.
-
קשיא: 36:12 פארוואס האט אסתר געבעטן נאך א טאג מלחמה אין שושן?
תירוץ: 37:59 לויטן מהר"ל, כדי ערגעץ אויף דער וועלט זאל פורים זיין ט"ו אדר, ווען די לבנה איז פול.
-
קשיא: 40:35 פארוואס זאגט די משנה "מגילה נקראת" און נישט "קורין את המגילה"?
תירוץ: 40:20 ווייל די מגילה ליינט זיך אליין; דאס שפירט מען ווען שושן פורים פאלט אויס שבת אין ירושלים, און דער אייבערשטער ליינט עס כביכול.
מעשיות
-
21:35 דאס קינד וואס קיינער האט אים נישט געזוכט
א קליין קינד איז געקומען וויינענדיג צו ר' ברוך'ל, און ער האט אים געפרעגט פארוואס ער וויינט. דאס קינד האט געענטפערט אז ער האט זיך באהאלטן און קיינער זוכט אים נישט. ר' ברוך'ל האט זיך צעוויינט און געזאגט אז דער רבונו של עולם זאגט אויך אזוי: ער באהאלט זיך, און מ'זוכט אים נישט.
אין דער מעשה: דער רבי ר' ברוך'ל
געדאנקען
- 15:39 דער סדר פונעם באהאלטענעם שם גייט מיט דער מעשה: כסדר ווען אסתר רופט דעם מלך מיט המן, א סימן פון חסד; למפרע אין סופי תיבות ווען המן זאגט "זה איננו שוה לי", א סימן אז דער דין הייבט אן קעגן אים.
- 17:48 ביים קליימעקס פון דער מגילה האט מען געדארפט סיי מדת הדין סיי מדת החסד, איינס פאר המנ'ס מפלה און איינס פאר דער ישועה פון אידן, און דערפאר זאגט די גמרא מ'זאל זאגן ביידע ברכות נאך דער קריאה.
- 8:38 דאס וועטער פון א חודש שפיגלט אפ זיין צירוף פונעם שם: ניסן, מיטן שם כסדר אין ראשי תיבות, איז אנגענעם און א חודש פון חסד, און תמוז, מיטן שם למפרע, איז דער שווערסטער חודש.
- 31:55 די פירער פון דער וועלט זענען ווי פארשטעלטע פורים-שפילער: א ערליכער איד זעט אז אפילו א וועלט-פירער האט נישט קיין בחירה צו רירן א פינגער סיידן צוליב אידן.
- 29:46 המנ'ס אייגענע עצה ווי ממוכן, אוועקצונעמען ושתי, האט צוגעגרייט זיין מפלה: די ניסים פון דער מגילה זענען א קייט פון נאטירלעכע געשעענישן וואס קענען נישט במקרה זיך אזוי צונויפשטעלן.
- 40:20 די משנה זאגט "מגילה נקראת" און נישט "קורין"; ווען די קריאה פאלט אוועק שבת אין ירושלים, זאגט דער משגיח אז די מגילה ליינט זיך אליין, ווי דורך דעם אייבערשטן, און מ'דארף עס הערן מיט רוחניות'דיגע אויערן.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 20:27 דער משגיח זאגט אז מ'דארף זוכן אין דער מגילה די שמות פון השם און לערנען ווי אזוי צו ליינען זי, כדי צו געפינען וואו ער באהאלט זיך.
- 31:28 ער זאגט אז ווער עס ווייסט ווי צו ליינען די מגילה זאל אזוי ליינען די נייעס, און זען דעם אייבערשטנ'ס האנט הינטער די געשעענישן פון דער וועלט.
- 41:32 ער רופט אויף די צוהערער צו גרייטן די רוחניות'דיגע אויערן צו הערן די מגילה וואס ווערט געליינט שבת אין ירושלים.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אסתר המלכה, דער בני יששכר, דער מהר"ל פון פראג, דער רבי ר' ברוך'ל, המן, ושתי, ממוכן, מרדכי הצדיק
ערכים הסתר פנים, טבע, לבנה במילואה, מדת הדין, מדת החסד, סופי תיבות, פורים המשולש, ראשי תיבות, רבונו של עולם, שם הוי"ה