ע"י נר חנוכה זוכים לראות אור הגנוז בתורה כל השנה
קאטאלאג: זמנים חנוכה נומ׳ 10 פאקעט גייד ז׳ 19 תשנ"ב (1991–92) אידיש 1 שעה 3 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח לערנט אז דער אור הגנוז פון בריאת העולם איז באהאלטן אין די נרות חנוכה און אין יעדן איד, און אז חנוכה איז דער ענטפער אויף דער מלחמה פון די יוונים קעגן דער הבדלה און קדושה פון כלל ישראל.
דער משגיח לערנט אז דער אור הגנוז, די ליכטיקייט פון ששת ימי בראשית וואס דער אייבערשטער האט באהאלטן, איז באהאלטן אין די נרות חנוכה און אין דער תורה, און דורך די נרות חנוכה קען מען כאפן א בליק דערפון אין לערנען. יענע ליכטיקייט האט געדינט זעקס און דרייסיג שעה, און די נרות חנוכה קומען אויס זעקס און דרייסיג. דערנאך שילדערט ער די מלחמה פון די יוונים ווי א מלחמה קעגן הבדלה: די גזירות אויף חודש, שבת און מילה, און די פרצות אין דעם פלויט ארום בית המקדש, זענען געקומען דערפון וואס זיי האבן נישט געוואלט מודה זיין אז כלל ישראל איז אפגעטיילט. הבדלה איז א יסוד פון דער בריאה, ווי מ'זעט ביי קרח, און ליכט געהערט צו קדושה, בשעת די נאכט איז די צייט פון חושך. די יוונים האבן געמאכט א גדולה פונעם גוף און זיך אריינגעריסן אין מקום הקדושה, און חנוכה טראגט קדושה ארויס. צום סוף זאגט ער אז יעדער איד האט א פך שמן מיט א חותם, א באהאלטענע ליכטיקייט וואס חנוכה קען ארויסברענגען.
ענינים: אור הגנוז · דער נס חנוכה און די יוונים · אידן און די אומות העולם
סדר השיעור
-
0:00 די מסירות נפש פון די חשמונאים
אין א שטארק צעמישטן אנהייב רעדט דער משגיח ווי טייער חנוכה איז, און זאגט אז עס איז איינגעשטעלט געווארן צוליב דער מסירות נפש פון די חשמונאים פאר תורה און מצוות, נישט נאר צוליב דעם נצחון.
-
5:48 דער אור הגנוז אין די נרות חנוכה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט אז די ערשטע ליכטיקייט פון דער בריאה איז באהאלטן געווארן, אין דער תורה און אין די נרות חנוכה, אזוי אז פשוטע אידן וואס קוקן אויף די ליכט זעען עפעס דערפון. יענע ליכטיקייט האט געדינט זעקס און דרייסיג שעה, און די נרות חנוכה קומען אויס זעקס און דרייסיג.
-
12:39 נייע ליכטיקייט אין לערנען גמרא שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח זאגט אז ווער עס פארבינדט זיך מיט דער מסירות נפש פון די חשמונאים קען זען צווישן די אותיות פון א גמרא נייע ליכטיקייט, אזוי ווי יעדע נאכט פון חנוכה לייגט צו א נייע ליכט.
-
15:50 חודש, שבת און מילה
דער משגיח ערקלערט אז די יוונים האבן גוזר געווען אויף חודש, שבת און מילה ווייל די דריי ווייזן אויף קדושת ישראל: די יוונים האבן געהאלטן אז אידן זענען נישט אנדערש ווי אנדערע פעלקער, בשעת שבת איז געגעבן געווארן נאר פאר אידן, און די הבדלה צווישן ישראל און די אומות איז ווי צווישן אור און חושך.
-
21:13 די פרצות אין דעם פלויט פונעם בית המקדש
דער משגיח ברענגט א מדרש אז די אומות קענען נישט פארטראגן די מצוות פון אידן, און מערקט אן אז חנוכה איז די לעצטע מצוה וואס אידן האבן באקומען. ער שילדערט דעם פלויט ארום בית המקדש וואו א גוי האט זיך געמוזט אפשטעלן, און ערקלערט אז די יוונים האבן דארט געמאכט פרצות ווייל זיי האבן נישט געוואלט מודה זיין אין דער הבדלה צווישן ישראל און די אומות.
-
27:01 הבדלה איז א יסוד פון דער בריאה
דער משגיח ווייזט פון פרשת בראשית אז הבדלה איז א טייל פון דער בריאה, און ברענגט קרח וואס האט געוואלט מבטל זיין די הבדלה פון אהרן, און מען האט אים געענטפערט אז דער אייבערשטער האט געמאכט גבולות ווי בוקר און ערב; ער איז איינגעשלונגען געווארן אין דער ערד. דער אייבערשטער האט געגעבן דאס ליכט צו קדושה, און דערפאר זענען כמעט אלע מצוות ביי טאג.
-
32:04 דער חושך פון נאכט און ווינטער
דער משגיח ברענגט דעם מדרש אז דער אייבערשטער לייגט נישט זיין נאמען אויף חושך, און דעם פסוק אז ביינאכט קריכן ארויס די חיות פונעם וואלד. די נאכט איז שווערער פאר א חולה און מער געפערליך, און די לאנגע ווינטער נעכט ארום חנוכה זענען די צייט פונעם גרעסטן חושך.
-
35:38 יון רייסט זיך אריין אין קדושה; חנוכה גייט ארויס
דער משגיח שטעלט אוועק די רשות היחיד פונעם רבונו של עולם קעגן דער רשות הרבים, און ערקלערט אז די יוונים האבן געוואלט צעברעכן די מחיצות און אריינברענגען חושך אין מקום הקדושה, ווי די אותיות פון יון ווייזן: א יו"ד וואס ציט זיך אויס צו א וא"ו און צו א נו"ן. אויף חנוכה גייען אידן פארקערט, און טראגן קדושה ארויס אין רשות הרבים, יעדע נאכט מער ליכט.
-
40:39 דער גוף: געהויבן אדער פארגעטערט
דער משגיח ערקלערט אז א איד גיט דעם אייבערשטן א חלק אפילו אין עסן, שלאפן און היטן זיין געזונט, און דינט אים מיט ביידע יצרים. די יוונים האבן אבער געמאכט פונעם גוף און פון שפילן א תכלית פאר זיך, און האבן געבויט א פלאץ פאר שפילן נעבן בית המקדש; חנוכה איז דער יום טוב קעגן דעם גוף.
-
47:01 דער פך שמן אין יעדן איד
דער משגיח ערקלערט אז די יוונים האבן געוואלט אז די תורה זאל פארגעסן ווערן, אבער אידן האבן א הבטחה אז זי וועט קיינמאל נישט פארגעסן ווערן; די יוונים האבן געהערשט איבער בית המקדש אבער נישט איבער דעם פך השמן. אזוי איז יעדער איד א גאנצע וועלט מיט זיין אייגענעם בית המקדש, און אפילו ווען מען רייסט זיך דארט אריין בלייבט א נקודה פון אידישקייט וואס לייכט ווען ער טוט תשובה.
-
53:20 די נשמה ווי א ליכט; שבת חנוכה
אין א צעמישטן חלק פארגלייכט דער משגיח א אידישע נשמה צו א ליכט פון א פתילה, שמן און א פלאם, און שטעלט אוועק די שבת ליכט קעגן די נרות חנוכה וואס אנטפלעקן דעם אור הגנוז. ער לייגט צו אז וואס א מענטש האט פריער נישט געקענט דערגרייכן קען ער כאפן אויף חנוכה, אויף שבת חנוכה און אויף זאת חנוכה.
-
56:53 דער קרן השור און די באהאלטענע כוחות פון דער נשמה שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ערקלערט די גזירה פון די יוונים צו שרייבן אויף דעם קרן השור אז אידן האבן נישט קיין חלק אין אלקי ישראל, און זאגט אז חנוכה איז דער נצחון פון דער נשמה איבערן גוף. ווען דער יצר הרע טענה'ט אז אלע שמנים פון א מענטש, זיינע מחשבות, זענען טמא, בלייבט א פך מיט א חותם; א מענטש האט באהאלטענע כוחות, און חנוכה איז די צייט ארויסצוברענגען די באהאלטענע ליכטיקייט פון דער נשמה.
דער שיעור, אויסגעשריבן
די מסירות נפש פון די חשמונאים
א גרויסער טייל פונעם אנהייב איז נישט צו פארשטיין. וואס מ'הערט יא איז אז דער משגיח רעדט ווי טייער חנוכה איז, א מתנה וואס אונזערע עלטערן האבן אונז איבערגעלאזט, און פון דער מסירות נפש פון די חשמונאים. ער ווייזט אן אז חנוכה איז נישט איינגעשטעלט געווארן נאר צוליב דעם נצחון, נאר ווייל זיי האבן זיך מוסר נפש געווען פאר תורה און מצוות.
דער אור הגנוז אין די נרות חנוכה
דער משגיח גייט צו צו דער ערשטער זאך וואס דער אייבערשטער האט באשאפן: א גרויסע ליכטיקייט, וואס ער האט דערנאך באהאלטן. דער אור הגנוז איז אריינגעלייגט געווארן אין דער תורה, אז ווער עס גייט טיף אין דער תורה זאל קענען כאפן א בליק דערפון, און ער איז אויך באהאלטן אין די נרות חנוכה.
דערפאר, זאגט ער, שפירן אפילו פשוטע אידן, ווען זיי קוקן אויף די נרות חנוכה, עפעס טייערס און געשמאקס: די גרויסע ליכטיקייט איז דארט באהאלטן.
דערנאך ווייזט ער דעם קשר מיט א חשבון. דער אור הגנוז האט געדינט זעקס און דרייסיג שעה איידער ער איז באהאלטן געווארן. די נרות חנוכה, איינס די ערשטע נאכט, צוויי די צווייטע, און אזוי ביז דער אכטער, קומען אויס זעקס און דרייסיג. ממילא לייכט דער אור הגנוז ארויס פון די חנוכה ליכט, מערסטנס אין דער אכטער נאכט.
נייע ליכטיקייט אין לערנען גמרא
דא ערקלערט דער משגיח דעם ענין פונעם שיעור: ווער עס פארבינדט זיך מיט דער מסירות נפש פון די חשמונאים, איז זוכה ווען ער לערנט א שטיקל גמרא צו זען צווישן די אותיות נייע ליכטיקייט. אזוי ווי יעדע נאכט פון חנוכה קומט צו א נייע ליכט, אזוי עפענען זיך ביי אים נייע חידושים אין לערנען.
חודש, שבת און מילה
דער משגיח טייטשט דעם נאמען חשמונאי אלס די אותיות פון שמן און ח'. דערנאך פרעגט ער פארוואס די יוונים האבן גוזר געווען דווקא אויף חודש, שבת און מילה. חודש און שבת ווייזן אויף די קדושה פון א אידישן זמן, און די יוונים האבן געהאלטן אז אידן זענען נישט אנדערש ווי אלע אנדערע פעלקער.
שבת, ערקלערט ער, איז געגעבן געווארן נאר פאר אידן, ווי מ'זאגט אין דאווענען אום שבת אז מען האט עס נישט געגעבן די אומות. די הבדלה צווישן ישראל און די אומות איז ווי די הבדלה וואס דער אייבערשטער האט געמאכט ביי דער בריאה צווישן אור און חושך, און די דאזיגע הבדלה האבן די יוונים נישט געקענט פארטראגן. ג,א,ב
די פרצות אין דעם פלויט פונעם בית המקדש
דער משגיח ברענגט א מדרש אז מען האט געזאגט פאר אחשורוש אז אידן האבן שבת, פסח און אנדערע אייגענע טעג, און אז די אומות קענען נישט פארטראגן די מצוות פון אידן. אזוי האבן אויך די יוונים געשפירט, און חנוכה, מערקט ער אן, איז די לעצטע מצוה וואס אידן האבן באקומען. ד
דערנאך שילדערט ער די מדרגות פון קדושה אין בית המקדש. ארום אים איז געגאנגען א נידעריגער פלויט; א גוי האט געמעגט צוקומען ביז אהין, און דארט האט ער זיך געמוזט אפשטעלן. די יוונים האבן געמאכט פרצות אין דעם פלויט. פארוואס דווקא דארט? ווייל א יווני וויל נישט מודה זיין אין דער הבדלה צווישן ישראל און די אומות, און דער פלויט איז געווען איר סימן; דערפאר האבן זיי אים צעבראכן און זענען אריינגעגאנגען צו ווייזן אז די גרענעץ איז אוועק. ה,ב
הבדלה איז א יסוד פון דער בריאה
הבדלה, ערקלערט דער משגיח, איז אריינגעבויט אין דער בריאה אליין, ווי מ'זעט אין אנהייב בראשית. קרח האט געוואלט מבטל זיין איינע פון די הבדלות, דאס אפטיילן פון אהרן, וואו עס שטייט ויבדל אהרן להקדישו. רש"י ברענגט דעם ענטפער פון משה: דער אייבערשטער האט געמאכט גבולות, בוקר און ערב, און אזוי ווי מען קען זיי נישט מבטל זיין, אזוי קען מען נישט מבטל זיין דעם חילוק צווישן אהרן און די אנדערע. ו,ז
דערמיט איז מתורץ דער סוף פון קרח. דער מענטש איז באשאפן געווארן פון דער אדמה, און קרח, וואס האט געלייקנט אין א יסוד פון דער בריאה, האט מבטל געווען זיין אייגענע בריאה און איז צוריקגעגאנגען אין דער ערד. דער אייבערשטער האט געגעבן דאס ליכט צו קדושה, און דערפאר געהערן כמעט אלע מצוות, שופר, לולב און מגילה, צום טאג. ח
דער חושך פון נאכט און ווינטער
דער משגיח ברענגט דעם מדרש אז דער אייבערשטער לייגט זיין נאמען אויף ליכט אבער נישט אויף חושך, און דעם פסוק אז ביינאכט קריכן ארויס די חיות פונעם וואלד. די נאכט איז די צייט פון מזיקים, און א חולה ליידט דעמאלט מער. די לענגסטע און קעלטסטע ווינטער נעכט, די צייט פון חנוכה, זענען די טיפעניש פון דעם חושך. ט,י
יון רייסט זיך אריין; חנוכה גייט ארויס
דער משגיח רעדט פון צוויי רשויות: די רשות היחיד פונעם רבונו של עולם, און די רשות הרבים. די יוונים האבן געוואלט צעברעכן די מחיצות וואס טיילן אפ קדושה פון חול, און אריינברענגען חושך אין מקום הקדושה. דאס איז מרומז אין די אותיות פון יון: א יו"ד, אויסגעצויגן, ווערט א וא"ו, און נאך ווייטער אויסגעצויגן ווערט עס א נו"ן סופית.
חנוכה גייט פארקערט. אידן טראגן קדושה ארויס אין רשות הרבים, יעדע נאכט מער ליכט, און נעמען איין יענעם שטח פאר קדושה.
דער גוף: געהויבן אדער פארגעטערט
א איד, ערקלערט דער משגיח, גיט דעם אייבערשטן א חלק אפילו אין פשוטע זאכן. ער עסט און שלאפט כדי ער זאל בעסער קענען לערנען און דאווענען, און דאס אויך געהערט צום טאג און צו קדושה. ווי די משנה לערנט, דינט מען דעם אייבערשטן מיט ביידע יצרים. כ
די יוונים האבן געמאכט א גדולה פונעם גוף אליין. א איד, זאגט דער משגיח, מעג פארשטייט זיך היטן זיין געזונט, אפילו זיך מאכן באוועגונג, לשם שמים. אבער די יוונים האבן געמאכט פון כח און שפילן דעם תכלית, מיט המונים וואס קוקן צו, און האבן געבויט א פלאץ פאר שפילן נעבן בית המקדש. חנוכה, ענדיגט ער, איז דער יום טוב קעגן דעם גוף.
דער פך שמן אין יעדן איד
די יוונים האבן געוואלט אז די תורה זאל פארגעסן ווערן, אבער דער משגיח זאגט אז אידן האבן א הבטחה אז זי וועט קיינמאל נישט פארגעסן ווערן; עס וועלן אלעמאל בלייבן אידן וואס האלטן זיך ביי איר. די יוונים האבן געהערשט איבער בית המקדש, אבער נישט איבער דעם פך השמן מיט'ן חותם. ל,מ
אזוי איז אין יעדן איד דא א נקודה פון אידישקייט, די ירושה פון אברהם אבינו, וואס קען נישט אויסגעלאשן ווערן. ווי א קליין פייערל וואס ברענט שטענדיג, קען זי ווערן פארדעקט, אבער תשובה נעמט אראפ דעם שמוץ.
דער מדרש לערנט אז די גאנצע בריאה האט צוגעגעבן א חלק צום מענטש, ממילא איז יעדער מענטש א גאנצע וועלט, און יעדער איד האט א בית המקדש אין זיך. אפילו ווען מען רייסט זיך דארט אריין, בלייבט דער פך מיט'ן חותם, דער אור הגנוז אין אים, וואס וועט לייכטן ווען ער טוט תשובה. ווער עס שפירט אז ער האט אלעס פארדארבן, זאל וויסן אז פון דעם פך קען מען אנצינדן די ליכט פון חנוכה. נ
די נשמה ווי א ליכט; שבת חנוכה
אין א צעמישטן חלק פארגלייכט דער משגיח א אידישע נשמה צו א ליכט מיט אירע טיילן, די פתילה, דער שמן און דער פלאם, און שטעלט די שבת ליכט נעבן די נרות חנוכה, וואס אנטפלעקן דעם אור הגנוז. וואס א מענטש האט פריער נישט געקענט דערגרייכן, לייגט ער צו, קען ער כאפן אויף חנוכה, אויף שבת חנוכה און אויף זאת חנוכה.
דער קרן השור און די באהאלטענע כוחות
די יוונים האבן גוזר געווען אז אידן זאלן שרייבן אויף דעם קרן השור אז זיי האבן נישט קיין חלק אין אלקי ישראל. דער שור איז דער כח פונעם גוף, און די יוונים האבן געוואלט אז דער גוף זאל הערשן. חנוכה איז ווען די נשמה איז זיך מתגבר איבערן גוף, און אויף חנוכה ווייסט א איד אז ער האט יא א חלק אין אלקי ישראל. ס
ווען די גמרא זאגט אז אלע שמנים זענען טמא געווארן, טייטשט דער משגיח די שמנים אלס די מחשבות פון א מענטש: דער יצר הרע זאגט אים אז אלע זיינע מחשבות זענען טמא. פונדעסטוועגן בלייבט א פך מיט א חותם. ע
א מענטש ווייסט נישט וואס עס איז באהאלטן אין אים; גרויסע כוחות ליגן פארבארגן. א בחור וואס שפירט נישט קיין חשק צו לערנען האט יא א חשק, נאר באהאלטן. חנוכה איז די צייט ארויסצוברענגען די באהאלטענע ליכטיקייט פון דער נשמה.
מראי מקומות
תורה
כתובים
משנה
תלמוד בבלי
מדרש
ראשונים
תפילה און פיוט
עיקרי הדברים
- 5:49 דער אור הגנוז, וואס איז באהאלטן זינט דער בריאה, איז באהאלטן אין די נרות חנוכה, און דורך זיי קען מען אים זען אין דער תורה.
- 10:54 דער אור הגנוז האט געדינט זעקס און דרייסיג שעה, און די נרות חנוכה פון אלע אכט נעכט קומען אויס זעקס און דרייסיג.
- 20:55 די יוונים האבן מלחמה געהאלטן קעגן דער הבדלה צווישן ישראל און די אומות: זיי האבן גוזר געווען אויף חודש, שבת און מילה און געמאכט פרצות אין דעם פלויט פונעם בית המקדש.
- 28:35 הבדלה איז א יסוד פון דער בריאה, און קרח, וואס האט געוואלט מבטל זיין די הבדלה פון אהרן, איז איינגעשלונגען געווארן אין דער ערד.
- 43:17 די יוונים האבן געמאכט פונעם גוף און זיין כח א תכלית פאר זיך, און חנוכה איז דער יום טוב פון דער נשמה קעגן דעם גוף.
- 49:00 יעדער איד האט א נקודה פון אידישקייט וואס קען נישט אויסגעלאשן ווערן, א באהאלטענע ליכטיקייט וואס לייכט ווען ער טוט תשובה.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 8:06 פארוואס געפינט מען דעם אור הגנוז דווקא אין די נרות חנוכה?
תירוץ: 11:15 ווייל דער אור הגנוז האט געדינט זעקס און דרייסיג שעה, און די נרות חנוכה פון אלע אכט נעכט קומען אויס זעקס און דרייסיג.
-
קשיא: 25:51 פארוואס האבן די יוונים געמאכט פרצות אין דעם פלויט פונעם בית המקדש?
תירוץ: 25:57 ווייל זיי האבן נישט געוואלט מודה זיין אין דער הבדלה צווישן ישראל און די אומות, וואס דער פלויט האט אויסגעדריקט.
-
קשיא: 29:25 פארוואס איז קרח איינגעשלונגען געווארן אין דער ערד?
תירוץ: 29:37 ווייל ער האט געלייקנט אין הבדלה, א יסוד פון דער בריאה, און ממילא איז ער צוריקגעגאנגען אין דער אדמה פון וועלכער דער מענטש איז באשאפן געווארן.
-
קשיא: 58:35 וואס זענען די שמנים וואס די יוונים האבן מטמא געווען, אינעווייניג אין א מענטש?
תירוץ: 58:48 דאס זענען זיינע מחשבות; דער יצר הרע זאגט אים אז אלע זיינע מחשבות זענען טמא, אבער עס בלייבט א פך מיט א חותם.
געדאנקען
- 11:27 דער משגיח פארבינדט די זעקס און דרייסיג ליכט פון חנוכה מיט די זעקס און דרייסיג שעה וואס דער אור הגנוז האט געדינט, אז די נרות חנוכה זענען דער ארט וואו יענע ליכטיקייט לייכט נאך.
- 16:00 ער טייטשט דעם נאמען חשמונאי אלס די אותיות פון שמן און ח', דער נס פונעם שמן אכט טעג.
- 38:43 די אותיות פון יון ווייזן זיין טבע: א יו"ד וואס ציט זיך אויס צו א וא"ו און ווייטער צו א נו"ן, אן אויסשפרייטן וואס רייסט זיך אריין אין מקום הקדושה.
- 29:32 קרח איז איינגעשלונגען געווארן אין דער ערד ווייל דורך דעם וואס ער האט געלייקנט אין הבדלה, א יסוד פון דער בריאה, האט ער מבטל געווען דאס וואס ער איז באשאפן געווארן אלס מענטש פון דער אדמה.
- 50:59 יעדער איד איז א גאנצע וועלט מיט זיין אייגענעם בית המקדש; אפילו ווען די יוונים רייסן זיך דארט אריין, בלייבט דער פך השמן מיט'ן חותם, דער אור הגנוז אין אים.
- 52:53 די שמנים וואס זענען טמא געווארן זענען די מחשבות פון א מענטש: דער יצר הרע רעדט אים איין אז אלע זענען טמא, און פונדעסטוועגן בלייבט איין פך מיט א חותם פון וועלכן מען קען אנצינדן די ליכט פון חנוכה.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 52:38 דער משגיח זאגט אז ווער עס שפירט אז ער האט פארדארבן אלע זיינע מעשים, דארף וויסן אז עס איז איבערגעבליבן אין אים א פך שמן פון וועלכן מען קען אנצינדן די ליכט פון חנוכה.
- 43:24 דער משגיח זאגט אז א איד זאל היטן דעם געזונט פון זיין גוף לשם שמים, אבער נישט מאכן פון כח און שפילן א תכלית פאר זיך ווי די יוונים.
- 1:01:56 דער משגיח זאגט אז א בחור וואס שפירט נישט קיין חשק צו לערנען האט יא א חשק, נאר עס איז באהאלטן ביי אים, און חנוכה איז די צייט עס ארויסצוברענגען.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אברהם אבינו, אהרן הכהן, אחשורוש, די חשמונאים, קרח, רש"י
ערכים אור הגנוז, הבדלה, זאת חנוכה, חשמונאים, יוונים, פך השמן, רשות היחיד, רשות הרבים