כשמדליקין הנרות נעשה ככהן וביתו כביהמ"ק
קאטאלאג: זמנים חנוכה נומ׳ 8 פאקעט גייד ז׳ 19 תשנ"ז (1996–97) אידיש 43 מינ׳
הערן
עפענען אין דער אפליקאציע צום הערן
וועגן דעם שיעור
דער משגיח ערקלערט אז ווען א איד צינדט חנוכה ליכט ווערט זיין שטוב א בית המקדש און ער אליין ווערט ווי א כהן, און אז די ליכט פון חנוכה, דער אור הגנוז פון ימות המשיח, קומט אראפ אין דער פינסטערניש פון גלות און ברענגט ברכה אין תורה און דאס איינגעוואוינען זיך צו דאנקען דעם אייבערשטן.
דער משגיח עפנט מיטן פסוק "אשרי כל ירא ה'" ווי רב הירש לערנט עס: די ווארעמקייט פון דער אידישער שטוב, וואס דארף גארנישט פון דרויסן, און דער בית הכנסת און בית המדרש, פון וואנעט מ'ברענגט אהיים די ווארעמקייט פון תורה. חנוכה, זאגט ער, ווערט מקוים "יברכך ה' מציון" אפילו אין א וואכעדיגן טאג: דאס צינדן איז א זכר למקדש, ממילא ווערט די שטוב א בית המקדש און יעדער איד ווערט א כהן. ער בינדט דאס צו מיטן אור הגנוז פון ימות המשיח, מיטן רמב"ם אז הדלקת המנורה דארף נישט קיין כהן, און מיטן נאמען חשמונאים. ער ערקלערט אז נר חנוכה איז א מצוה אויף דער משפחה ווי נר שבת, און פארוואס מ'טאר זיך נישט נוצן מיט איר ליכט: זי קומט אראפ אין דער וואכעדיגער פינסטערניש פון גלות. צום סוף רעדט ער פון חנוכה אלס א צייט פון פקידת עקרות אין גשמיות און אין תורה, פון חידושים וואס ברענגען נאך חידושים, און פון הלל והודאה.
ענינים: די חנוכה ליכט · א אידישע שטוב און שלום בית · הודאה און שבח צום אייבערשטן · אור הגנוז
סדר השיעור
-
0:00 די ווארעמקייט פון דער אידישער שטוב
לויט רב הירש אויפן פסוק "אשרי כל ירא ה'" שטעלט דער משגיח אנטקעגן די צופרידענע, ווארעמע אידישע שטוב מיט די גוים וואס זוכן זייערע פארגעניגנס אין דרויסן, און ער לייגט צו דעם בית הכנסת און בית המדרש, די שטוב פונעם כלל, פון וואנעט מ'ברענגט אהיים דאס אש התורה. יעדער פסוק, זאגט ער, האט א נייעם פשט אין יעדן דור און פאר יעדער נפש.
-
4:43 די שטוב ווערט א בית המקדש שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח מערקט אן אז דער עיקר נס איז געווען דער נצחון המלחמה, און ער ערקלערט אז דאס צינדן חנוכה ליכט איז א זכר צו דער מנורה אין בית המקדש, ממילא ווערט די האלבע שעה וואס די ליכט ברענען יעדע שטוב א בית המקדש. ירושלים קומט צו יעדן איד שבת; דער חידוש פון חנוכה איז אז עס קומט אין א וואכעדיגן טאג.
-
8:55 מתתיהו, און יעדער איד א כהן שטייט אינעם קאטאלאג
מיט דעם כלל פון זמן, מקום און נפש רופט דער משגיח מתתיהו דעם נפש פון חנוכה, און ער ווייזט אן אז מתתיהו איז בגימטריא בית המקדש. ווער עס צינדט טוט אן עבודה פונעם מקדש און ווערט א כהן, א שיין פונעם אור הגנוז פון ימות המשיח ווען אלע אידן וועלן זיין כהנים; דערמיט איז ער מסביר דעם רמב"ם אז הדלקת המנורה דארף נישט קיין כהן.
-
15:10 דער נאמען חשמונאים שטייט אינעם קאטאלאג
דער משגיח ברענגט דעם חתם סופר אז חשמן איז א רמז אויף שמן פאר אכט טעג, און דערנאך זאגט ער א פשט פון זיך: אזוי ווי המן האט מקטרג געווען אויף די אידישע ימים טובים און מ'האט צוגעגעבן פורים, אזוי האבן די יוונים געוואלט מבטל זיין חודש, שבת און מילה און מ'האט צוגעגעבן די מצוה פון נר חנוכה, און אלע פיר זענען מרומז אין חשמן. ער לייגט צו אז דער נאמען איז אויך א רמז אויף כהן פאר אכט טעג.
-
18:47 א מצוה פון דער משפחה
דער משגיח ערקלערט אז נר חנוכה, "נר איש וביתו", איז א מצוה אויף דער שטוב און נישט אויפן יחיד ווי תפילין, און דערפאר פאסט עס צום פסוק וואס רעדט פון דער אידישער משפחה. נר שבת איז אויך א חיוב אויף דער משפחה און שבת אליין איז א מקדש; דער חידוש פון חנוכה איז אז עס קומט אין א וואכעדיגן טאג.
-
22:01 פארוואס מ'טאר זיך נישט נוצן מיט די חנוכה ליכט
דער משגיח פרעגט פארוואס מ'טאר זיך נישט נוצן מיט די חנוכה ליכט, דער אור הגנוז וואס איז באהאלטן פאר די צדיקים, ווען די שבת ליכט איז אויך פונעם אור הגנוז און מ'מעג זיך יא נוצן דערמיט, און לערנען ביי זיי מיט א שבת'דיגן געשמאק. ער ענטפערט אז שבת ווערט א איד דערהויבן צו א העכערער וועלט, און חנוכה קומט די העכערע וועלט אראפ אין גלות, אין דער פינצטערסטער צייט פונעם יאר.
-
27:02 צינדן אינעווייניג ווען די גאס קריכט אריין
דער משגיח ערקלערט אז מ'האט אמאל געצינדן קעגן דער רשות הרבים, אבער ווען עס דערנענטערט זיך משיח קריכט די רשות הרבים אריין אין דער אידישער רשות היחיד, היינט דורך טעלעוויזיע, ראדיא און אינטערנעט, דערפאר דארף מען כאטש מאכן ליכטיג אינעווייניג. אפילו אין אזא פינסטערניש קען א איד דורך נר שבת און נר חנוכה זען "טוב ירושלים" אין דערהיים.
-
30:18 פקידת עקרות, און ברכה מיינט ריבוי
דער משגיח ברענגט דעם בני יששכר אז חנוכה איז, אזוי ווי ראש השנה, א צייט פון פקידת עקרות, סיי אין גשמיות סיי אין רוחניות: תפילות וואס ווערן נישט אנגענומען און תורה אן ברכה. מיטן מהר"ל ערקלערט ער אז ברכה מיינט ריבוי, און ער ברענגט פונעם בני יששכר אז דער וואס איז מחדש חידושי תורה איז מקיים פרו ורבו.
-
35:31 חידושים פון חידושים; הלל והודאה
דער משגיח ברענגט דעם בעל שם טוב פארוואס דוד המלך האט גערופן אחיתופל רבו פאר צוויי דברים: א חידוש פון קדושה ברענגט נאך חידושים, און דאס איז "בנים לבניך". דערנאך זאגט ער אז דער שורש פון חנוכה איז הלל והודאה, ווייל לעתיד וועט בלייבן נאר דער קרבן תודה, און מ'דארף זיך איינגעוואוינען צו דאנקען דעם רבונו של עולם פאר יעדע קלייניגקייט; דאס ווייזט ער פונעם רמב"ם וואס שטעלט די הלכות הלל אין הלכות חנוכה.
דער שיעור, אויסגעשריבן
די ווארעמקייט פון דער אידישער שטוב
לויט רב הירש אויפן פסוק "אשרי כל ירא ה'" שילדערט דער משגיח די ווארעמע, צופרידענע אידישע שטוב. די גוים זוכן זייערע פארגעניגנס אין דרויסן, אין סטארס און רעסטאראנטן; א איד וואס איז צופרידן מיט וואס ער האט געפינט ווארעמקייט ביים משפחה טיש. אויסער דער שטוב איז דא דער בית הכנסת און בית המדרש, די שטוב פונעם כלל, פון וואנעט מ'ברענגט אהיים דאס אש התורה. יעדער פסוק, לייגט ער צו, האט א נייעם פשט פאר יעדן דור און יעדער נפש. א,ב
די שטוב ווערט א בית המקדש
דער משגיח מערקט אן אז דער עיקר נס פונעם טאג איז געווען דער נצחון המלחמה. דאס צינדן חנוכה ליכט איז א זכר צו דער מנורה אין מקדש, ממילא ווערט די האלבע שעה וואס זיי ברענען יעדן אידנס שטוב א בית המקדש, און "יברכך ה' מציון" ווערט דארט מקוים. ירושלים קומט צו יעדן איד שבת; דער חידוש פון חנוכה איז אז עס קומט אין א וואכעדיגן טאג. א
מתתיהו, און יעדער איד א כהן
יעדע זאך, זאגט דער משגיח פונעם ספר יצירה, איז פארהאן אין זמן, מקום און נפש, און דער נפש פון חנוכה איז מתתיהו, וואס ווערט דערמאנט אין על הנסים; מתתיהו איז בגימטריא בית המקדש. ווער עס צינדט טוט אן עבודה פונעם מקדש און ווערט א כהן, און אויף אים גייען די ווערטער "כהניך הקדושים" פון הנרות הללו. ד,ה,ו
דער בני יששכר ברענגט אז דורך די חנוכה ליכט ווערט נתגלה דער אור הגנוז פון ימות המשיח, ווען יעדער איד וועט ווידער זיין א כהן, ווי דער בעל הטורים זאגט אויף "ממלכת כהנים". דערמיט איז מתורץ דער רמב"ם אז הדלקת המנורה דארף נישט קיין כהן און הטבת המנורה יא: די הדלקה געהערט שוין צו יענער ליכט פון לעתיד, "ערכתי נר למשיחי". ז,ח,ט,י,כ
דער נאמען חשמונאים
דער חתם סופר טייטשט "חשמן" אויף שמן פאר אכט טעג. דער משגיח זאגט נאך א פשט: אזוי ווי המן האט מקטרג געווען אויף די אידישע ימים טובים, ווי די גמרא אין מגילה ברענגט, און מ'האט צוגעגעבן פורים, אזוי האבן די יוונים געוואלט מבטל זיין חודש, שבת און מילה, און מ'האט צוגעגעבן נר חנוכה. חשמן איז א רמז אויף אלע פיר, און אויך אויף כהן פאר אכט טעג. ל,מ
א מצוה פון דער משפחה
פארוואס מ'טאר זיך נישט נוצן מיט די חנוכה ליכט
דער משגיח פרעגט פארוואס מ'טאר זיך נישט נוצן מיט די חנוכה ליכט, וואס דער בני יששכר רופט דעם אור הגנוז וואס איז באהאלטן פאר די צדיקים. די שבת ליכט זענען אויך פונעם אור הגנוז, און דאך מעג מען הנאה האבן דערפון, און ער שילדערט דעם געשמאק פון לערנען ביי די שבת ליכט. ער ענטפערט אז שבת ווערט א איד דערהויבן צו א העכערער וועלט, און חנוכה קומט יענע וועלט אראפ אין גלות, אין א וואכעדיגן טאג, אין דער פינצטערסטער צייט פונעם יאר. ס
צינדן אינעווייניג ווען די גאס קריכט אריין
ווען משיח דערנענטערט זיך, ערקלערט דער משגיח, קריכט די רשות הרבים אריין אין דער אידישער שטוב, היינט דורך טעלעוויזיע, ראדיא און אינטערנעט, דערפאר דארף מען כאטש מאכן ליכטיג אינעווייניג. דורך נר שבת און נר חנוכה, וואס רש"י זאגט אז די גמרא אין שבת מיינט מיט "הרגיל בנר", זעט א איד "טוב ירושלים" אפילו אין גלות. ע,ג,א
פקידת עקרות, און ברכה מיינט ריבוי
חידושים פון חידושים; הלל והודאה
דער משגיח ברענגט דעם בעל שם טוב אויף דער משנה אין אבות אז דוד המלך האט גערופן רבו דעם פון וועמען ער האט געלערנט נאר צוויי דברים. יענער איז געווען א רשע וואס זיין תורה האט נישט געבראכט קיין פירות; אבער א חידוש פון קדושה ווערט אנגענומען אויבן, און א צווייטער איד בויט דערויף נאך א חידוש. אזוי האט דוד געטון, און דאס איז "בנים לבניך". ער דערמאנט דעם מנהג פון חסידים צו לערנען נאכן צינדן. ר
מראי מקומות
תורה
כתובים
משנה
תלמוד בבלי
מדרש
זוהר און קבלה
ראשונים
אחרונים און חסידות
תפילה און פיוט
אנדערע
- ב לכאורה Rav S.R. Hirsch on Tehillim 128 אינעם אויסשרייב: 1:16
עיקרי הדברים
- 6:33 דאס צינדן חנוכה ליכט איז א זכר למקדש, ממילא ווערט די האלבע שעה וואס זיי ברענען יעדן אידנס שטוב א בית המקדש.
- 10:38 וויבאלד ער טוט אן עבודה פונעם בית המקדש, ווערט יעדער איד וואס צינדט ווי א כהן, א טעם פון ימות המשיח ווען אלע אידן וועלן זיין כהנים.
- 18:55 נר חנוכה איז א מצוה אויף דער משפחה, אזוי ווי נר שבת, און דורך ביידע קען א איד זען "טוב ירושלים" אין זיין אייגענער שטוב אפילו אין גלות.
- 22:10 די ליכט פון חנוכה איז דער אור הגנוז וואס איז באהאלטן געווארן לעתיד לבוא; שבת הייבט זיך א איד אויף צו א העכערער וועלט, און חנוכה קומט די העכערע וועלט אראפ צו אים אין דער וואכעדיגער גלות.
- 30:25 חנוכה איז א צייט פון פקידת עקרות, סיי אין גשמיות סיי אין רוחניות: פאר תפילות וואס זענען נישט אנגענומען געווארן און פאר לערנען וואס האט נישט געבראכט קיין חידושים.
- 40:24 דער עיקר פון חנוכה איז הלל והודאה, און דער משגיח זאגט אז מ'דארף זיך איינגעוואוינען צו דאנקען דעם רבונו של עולם פאר יעדע קלייניגקייט.
קושיות און תירוצים
-
קשיא: 22:01 פארוואס טאר מען זיך נישט נוצן מיט די חנוכה ליכט, ווען מ'מעג זיך נוצן מיט די שבת ליכט וואס זענען אויך פונעם אור הגנוז?
תירוץ: 25:35 שבת ווערט א איד דערהויבן צו א העכערער וועלט, א בחינה פון ימות המשיח; חנוכה קומט די העכערע וועלט אראפ אין דער וואכעדיגער גלות, וואס איז נאך נישט איר צייט.
-
קשיא: 13:31 פארוואס דארף הדלקת המנורה נישט קיין כהן, און הטבת המנורה יא?
תירוץ: 14:35 ווייל די הדלקה געהערט צו דער ליכט פון לעתיד לבוא, ווען אלע אידן וועלן זיין כהנים, און די הטבה נאך נישט.
-
קשיא: 17:00 פארוואס האבן די יוונים געוואלט מבטל זיין דווקא חודש, שבת און מילה?
תירוץ: 17:02 זיי זענען די יסודות פון אידישקייט; און אזוי ווי ביי פורים האט דער אייבערשטער צוגעגעבן א מצוה, נר חנוכה, וואס איז מרומז מיט זיי אינעם נאמען חשמן.
-
קשיא: 36:49 פארוואס האט דוד המלך גערופן אחיתופל רבו פאר נאר צוויי דברים, ווען אחיתופל איז געווען א רשע וואס זיין תורה האט נישט געבראכט קיין פירות?
תירוץ: 37:35 לויטן בעל שם טוב האט דוד געמאכט פון יענע צוויי דברים נאך חידושים, און א חידוש וואס ברענגט נאך חידושים איז דער סימן פון א רבי.
-
קשיא: 42:12 פארוואס שטעלט דער רמב"ם די הלכות הלל אין הלכות חנוכה?
תירוץ: 42:23 ווייל דער שורש פון חנוכה איז דאנקען און לויבן דעם רבונו של עולם, ממילא איז דער שורש פון הלל אין חנוכה.
געדאנקען
- 9:34 מתתיהו, דער נפש פון חנוכה, איז בגימטריא בית המקדש: אין די מתתיהו'דיגע טעג איז יעדער איד זוכה צו א בית המקדש אין זיין אייגענער שטוב.
- 13:31 הדלקת המנורה דארף נישט קיין כהן און הטבת המנורה יא, ווייל די הדלקה געהערט שוין צו דער ליכט פון לעתיד לבוא, ווען יעדער איד וועט זיין א כהן.
- 15:51 די אותיות פון חשמן זענען א רמז אויף חודש, שבת, מילה און נר: די דריי מצוות וואס די יוונים האבן געוואלט מבטל זיין, און די מצוה פון נר חנוכה וואס מ'האט צוגעגעבן, אזוי ווי מ'האט צוגעגעבן פורים ווען המן האט מקטרג געווען אויף די אידישע ימים טובים.
- 22:32 מ'מעג זיך נוצן מיט די שבת ליכט אבער נישט מיט די חנוכה ליכט, הגם ביידע זענען פונעם אור הגנוז, ווייל שבת ווערט א איד דערהויבן צו א העכערער וועלט, און חנוכה קומט יענע וועלט אראפ אין דער וואכעדיגער גלות, וואו ס'איז נאך נישט די צייט זיך צו נוצן דערמיט.
- 27:31 דאס וואס מ'צינדט היינט אינעווייניג שפיגלט אפ די צייט פאר משיח, ווען די רשות הרבים קריכט אריין אין דער אידישער שטוב, אזוי ווי היינט דורך טעלעוויזיע, ראדיא און אינטערנעט.
- 37:31 לויטן בעל שם טוב איז דער סימן אז א חידוש איז פון קדושה ווען א צווייטער איד בויט דערויף נאך א חידוש; דאס איז "בנים לבניך", אייניקלעך אין תורה.
- 42:12 דער רמב"ם שטעלט די הלכות הלל אין הלכות חנוכה, וואס ווייזט אז דער שורש פון הלל איז חנוכה.
וואס דער משגיח זאגט מ׳זאל ארויסנעמען
- 41:41 דער משגיח זאגט אז מ'דארף זיך איינגעוואוינען צו דאנקען דעם רבונו של עולם פאר יעדע קלייניגקייט, און אז דאס איז דער לימוד פון חנוכה.
- 39:20 דער משגיח ברענגט דעם מנהג פון חסידים זיך אוועקצוזעצן לערנען נאכן צינדן חנוכה ליכט.
- 27:54 וויבאלד די גאס קריכט אריין אין שטוב, זאגט דער משגיח אז מ'דארף כאטש מאכן ליכטיג אינעווייניג.
דערמאנט אין דעם שיעור
פערזאנען אחיתפל, דוד המלך, דער בני יששכר, דער בעל הטורים, דער הייליגער בעל שם טוב, דער חתם סופר, דער מהר"ל פון פראג, דער רמב"ם, המן, יעקב אבינו, מתתיהו בן יוחנן כהן גדול, רבי פינחס קאריצער, רבי שמשון רפאל הירש, רש"י
ערכים אור הגנוז, הודאה, זכר למקדש, חידושי תורה, לעתיד לבוא, נר חנוכה, פקידת עקרות, קרבן תודה, רשות היחיד, רשות הרבים